George Washington

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z Jerzy Waszyngton)
Skocz do: nawigacja, szukaj
Przekierowanie Na tę stronę wskazuje przekierowanie z „Jerzy Waszyngton”. Zobacz też: serial o takim tytule.
George Washington
George Washington - by Gilbert Stuart - c. 1821 - National Gallery of Art, Washington DC.jpg
Portret Washingtona, autorstwa Gilberta Stuarta
Data i miejsce urodzenia 22 lutego 1732
Pope’s Creek, Wirginia
Data i miejsce śmierci 14 grudnia 1799
Mount Vernon
1. prezydent Stanów Zjednoczonych
Przynależność polityczna bezpartyjny
Okres urzędowania od 30 kwietnia 1789
do 4 marca 1797
Wiceprezydent John Adams
Poprzednik brak
Następca John Adams
George Washington signature.png

George Washington, pol. Jerzy Waszyngton[1] (ur. 11 lutego 1731?/22 lutego 1732[a] w Pope’s Creek, zm. 14 grudnia 1799 w Mount Vernon) – amerykański generał i polityk, wódz naczelny Armii Kontynentalnej (1775-1784), deputowany do Kongresu Kontynentalnego, pierwszy prezydent Stanów Zjednoczonych (1789-1797), mason[2]. Uważany za ojca narodu amerykańskiego.

Lata młodości i edukacja[edytuj | edytuj kod]

Lawrence, starszy przyrodni brat George’a, który opiekował się nim po śmierci ojca
Herb głowy rodu Washingtonów

George Washington urodził się 22 lutego 1732 w Pope’s Creek w brytyjskiej kolonii Wirginia, jako pierwszy z sześciorga dzieci Augustina Washingtona i jego drugiej żony Mary Ball Washington[3]. George miał dwie siostry oraz trzech braci (Charlesa, Johna i Samuela), a także dwóch przyrodnich braci (Lawrence’a i Augustine’a) oraz przyrodnią siostrę[3]. Jego pradziadek John Washington z Purleigh w Essexie w Anglii przybył do Wirginii w 1657. Matka, Marry Ball Washington miała przodków angielskich, niemieckich i holenderskich. Washington najprawdopodobniej nie uczęszczał do szkoły, a pobierał nauki w domu. Jego nauczycielem, mentorem i opiekunem (zwłaszcza od śmierci ojca) był przyrodni brat przyszłego prezydenta, Lawrence, który uczył go geografii, arytmetyki i geometrii[3]. Poza tym przyszły prezydent był samoukiem[3].

Dlatego też w 1751 wybrali się w – trwającą pięć tygodni – podróż na wyspę Barbados, gdzie Lawrence miał nadzieję wyzdrowieć z gruźlicy[3]. Na Barbados George zachorował na ospę i dopiero gdy wyzdrowiał, powrócił do rodzinnej Wirginii. Była to jedyna zagraniczna podróż przyszłego prezydenta poza granice Stanów Zjednoczonych[3].

George Washington i jego niewolnicy; w tle Mount Vernon

Brak dyplomu nie przeszkodził pięciu największym amerykańskim uczelniom nadać mu tytuł honorowego doktora prawa:

Kariera wojskowa[edytuj | edytuj kod]

Początki[edytuj | edytuj kod]

Po śmierci brata, wstąpił do milicji kolonialnej w stopniu majora[4]. Już w 1754 awansował do stopnia podpułkownika i wziął udział w wojnie z Francuzami [4]. Został wówczas skierowany na misję do Ohio, gdzie miał ubezpieczać tworzony tam fort[4]. W czasie podróży fort został przejęty przez Francuzów, a męcząca droga powrotna spowodowała, że pod koniec roku Washington chciał wycofać się z czynnej służby[4]. Kilka miesięcy później został adiutantem generała Edwarda Braddocka, a niedługo potem awansował na pułkownika i dowódcę milicji w Wirginii[5]. Po kilku latach jednak wycofał się ze służby na okres 16 lat, prowadząc przez ten czas życie plantatora w Mount Vernon[5].

Wojna o niepodległość[edytuj | edytuj kod]

W początkach konfliktu z Anglią Washington wcale nie chciał walczyć o niepodległość, gdyż sam uważał się za Anglika, a zwolenników zerwania stosunków z Wielką Brytanią określał mianem ekstremistów[6]. W aktywne życie polityczne kolonii, włączył się dopiero w 1774 roku, kiedy to sprzeciwił się tzw. Ustawie Stemplowej, poparł ruch oporu zorganizowany w Massachusetts i sprzeciwił się rozwiązaniu House of Burgesses[7]. W tym samym roku został także delegatem na I Kongres Kontynentalny, jednak nie zabierał na nim głosu[7]. Rok później, jako delegat, wziął udział w II Kongresie Kontynentalnym, gdzie 15 czerwca 1775 roku został mianowany Naczelnym Dowódcą Armii Kontynentalnej, jako kandydat kompromisowy, zgłoszony przez Johna Adamsa[7]. Formalnie dowództwo objął 3 lipca i już na samym początku często zaznaczał, gubernatorzy kolonii powinny bardziej troszczyć się o przyszłe państwo, zamiast o interesy lokalne[7].

Rok później, krótko po sygnowaniu Deklaracji Niepodległości, mający znaczną przewagę liczebną Anglicy, pod dowództwem braci Williama i Richarda Howe’ów, zaatakowali Nowy Jork[8]. Jesienią 1776 roku, w wyniku działań wojennych Korony, Washington musiał cofać swoje wojska z Long Island na Manhattan i dalej przez New Jersey aż do Pensylwanii[8]. W Boże Narodzenie zaatakował jednak Anglików z Trentom i odniósł zwycięstwo, co korzystnie wpłynęło na morale żołnierzy[8]. Kolejne zwycięstwa pod Princeton i Saratogą (do którego walnie przyczynił się Tadeusz Kościuszko), dały wojskom Armii Kontynentalnej przewagę[8]. Po porażce pod Filadelfią 11 września 1777 Washington wycofał się do Valley Forge [9]. W czasie zimy armia przeżywała jeden ze swoich największych kryzysów – głównie z powodu braku jedzenia czy ubrań, jednak największym problemem były masowe dezercje[9]. W czerwcu 1778, Washington odniósł zwycięstwo podczas bitwy pod Monmouth, która była ostatnim większym starciem z Brytyjczykami w północnej części kolonii[9]. Po przyłączeniu się do kolonistów Francuzów, Armia Kontynentalna wyruszyła do Wirginii[9]. Wojna zakończyła się 18 października 1781 pod Yorktown. Dowódca wojsk brytyjskich Charles Cornwallis poddał się widząc przygniatającą przewagę wojsk amerykańskich i francuskich[9].

Generał Washington składa urząd Naczelnego Wodza

W 1782 w Stanach Zjednoczonych wybuchały bunty przeciw podatkom, polityce gospodarczej władz, a żołnierze domagali się wypłat zaległego żołdu. Zwolennicy silnej władzy wykonawczej proponowali, aby George Washington koronował się na króla Stanów Zjednoczonych[10]. Przyszły prezydent zdecydowanie sprzeciwiał się temu pomysłowi, uważając go za „odrażający”[10]. W rocznicę bitwy pod Lexington, 19 kwietnia 1783 generał zakończył działania militarne przeciwko Anglii i wkroczyło Nowego Jorku[10]. Kilka miesięcy później, 23 grudnia, w Annapolis złożył dowództwo Armii Kontynentalnej[10].

Kariera polityczna[edytuj | edytuj kod]

Jeszcze przed zdaniem służby wojskowej, w czerwcu 1783 roku Washington wystosował „List okólny do gubernatorów wszystkich stanów”, w którym podkreślał federalny charakter nowej republiki i wyrażał swoje rozczarowanie względem osób przedkładających interesy lokalne ponad dobro nowego państwa[10].

W maju 1787 w Filadelfii zebrała się Konwencja Konstytucyjna, mająca opracować tekst konstytucji, na której był jednym z delegatów Wirginii[11]. Został on jednomyślnie obrany przewodniczącym konwencji, na której zachowywał neutralność i wygłosił tylko jedno przemówienie – opowiedział się w nim za szerszymi prerogatywami prezydenta, a także poruszył kwestię sposobu wyboru członków Izby Reprezentantów[11]. Kiedy 21 czerwca 1788 stan New Hampshire ratyfikował Konstytucję, stało się jasne, że wejdzie ona w życie[12].

Prezydentura[edytuj | edytuj kod]

Gabinet George’a Washingtona (1789-1797)
Urząd Nazwisko Kadencja
Prezydent George Washington 1789-1797
Wiceprezydent John Adams 1789-1797
Sekretarz stanu John Jay 1789-1790
Thomas Jefferson 1790-1793
Edmund Randolph 1794-1795
Timothy Pickering 1795-1797
Sekretarz skarbu Alexander Hamilton 1789-1795
Oliver Wolcott, Jr. 1795-1797
Sekretarz wojny Henry Knox 1789-1794
Timothy Pickering 1795-1795
James McHenry 1796-1797
Prokurator generalny Edmund Randolph 1789-1794
William Bradford 1794-1795
Charles Lee 1795-1797
Poczmistrz generalny Samuel Osgood 1789-1791
Timothy Pickering 1791-1795
Joseph Habersham 1795-1797
W Federal Hall w Nowym Jorku zaprzysiężono pierwszego prezydenta USA

W wyborach prezydenckich w 1789 roku, które odbyły się 4 lutego, po wejściu w życie Konstytucji, Kolegium Elektorskie jednogłośnie wybrało Washingtona na pierwszego prezydenta Stanów Zjednoczonych[13]. Zaprzysiężenie odbyło się 30 kwietnia w ówczesnej stolicy Stanów ZjednoczonychNowym Jorku – w Federal Hall, a odebrał je Robert R. Livingston, kanclerz stanu Nowy Jork[13]. Wiceprezydentem w administracji Washingtona został federalista John Adams, który w głosowaniu elektorów uzyskał 34 głosy[13].

Ponieważ prezydent chciał zachować jedność w sprawach ważnych dla młodego państwa, do swojego rządu zaprosił, i federalistów (z którymi sympatyzował), i antyfederalistów (z którymi się spierał)[14]. Sekretarzem stanu został lider demokratycznych republikanów i zarazem zwolennik Francji, Thomas Jefferson, a sekretarzem skarbu – lider federalistów i zwolennik Anglii, Alexander Hamilton[14]. Podczas pełnienia urzędu, Washington skupiał się głównie na utrzymaniu jedności kraju, dlatego nie angażował się w sprawy ustawodawcze[14]. Jako zwolennik trójpodziału władzy (według Monteskiusza), Washington korzystał z przysługujących mu prerogatyw[15]. Jednym z pierwszych problemów, przed którymi stanęła nowa republika, była zła sytuacja finansowa, której rozwiązanie, prezydent powierzył Hamiltonowi[15]. Dzięki kompromisowi zawartemu z Jeffersonem i Madisonem, Washington i Hamilton wprowadzili program reform, który uwzględniał między innymi przejęcie długów stanowych przez rząd federalny, utworzenie banku centralnego i wprowadzenie systemu dziesiętnego w obiegu monetarnym[15].

Podczas wyborów w 1792 r. Washington ponownie został jednogłośnie wybrany na prezydenta[16]. Przysięgę złożył 4 marca 1793 w Federal Hall w Filadelfii[16], a odebrał ją sędzia Sądu Najwyższego William Cushing. Data 4 marca była do 1933 datą Dnia Inauguracji amerykańskich prezydentów.

Tuż przed ponownym objęciem funkcji prezydenta, Francja wypowiedziała wojnę Anglii, co postawiło Amerykanów w trudnym położeniu, ponieważ państwo było zbyt słabe, by angażować się w nowy konflikt[16]. Washington ogłosił wówczas neutralność Stanów Zjednoczonych, co nie spodobało się zarówno federalistom (anglofilom) jak i republikanom (frankofilom)[16]. Jednym z pierwszych problemów wewnętrznych, jakie napotkał prezydent, rozpoczynając drugą kadencję, był tzw. „Bunt Whiskey[16]. W lipcu 1794 roku, producenci whisky z zachodniej Pensylwanii protestowali przeciwko nałożeniu na nich wysokich podatków przez Kongres[16]. Prezydent powołał wówczas 13-tysięczną armię milicji, mającą stłumić zamieszki[16]. Osobiście stanął na czele wojska, co pozwoliło (dzięki poważaniu jakim cieszył się w społeczeństwie) zakończyć protest bez oddawania strzałów[16].

Jeszcze w 1793 roku, do USA, przybył, cieszący się popularnością wśród opinii publicznej, poseł francuski Edmond-Charles Genêt[16]. W wyniku jego działań (zatrzymał statek amerykański i skonfiskował jego ładunek) rozpoczął się konflikt na linii Biały Dom – dyplomacja francuska[17]. Prasa Federalistyczna atakowała Genêta i nakłaniała prezydenta do odwołania go[17]. Ostatecznie Washington zmuszony był wydalić posła Genêta, co ochłodziło kontakty Stanów Zjednoczonych z Francją[18]. Równocześnie flota brytyjska przechwytywała amerykańskie okręty, co zmuszało prezydenta, do podjęcia działań przeciwko Anglii[18]. W tym celu wysłał do Anglii prezesa Sądu Najwyższego Johna Jaya, który miał wynegocjować traktat amerykańsko-brytyjski[18]. Został on podpisany w listopadzie 1794, lecz jego treść ujawniono dopiero pół roku później[18]. 8 lipca 1795 odbyła się specjalna sesja Senatu, na której traktat został ratyfikowany, stosunkiem głosów 20:10[19]. Pomimo utajnienia traktatu, jego treść wyciekła do prasy i wywołała oburzenie w społeczeństwie amerykańskim – głównie ze względu na artykuł XII, mówiący o zakazie eksportu produktów tropikalnych, produkowanych na południu USA[19]. Pomimo licznych petycji i listów, prezydent ratyfikował traktat, 24 lutego 1796 ogłosił jego wejście w życie, a 1 marca przedłożył go Kongresowi[20]. Ponieważ Washington nie otrzymał żadnych środków na realizację traktatu, musiał zwrócić się do Izby Reprezentantów, która sprawuje opiekę nad budżetem[21]. Mający w niej większość republikanie, konsekwentnie blokowali układ, odmawiając przekazania środków, co powodowało większe napięcie opinii publicznej[21]. Głosowanie nad wnioskiem zakończyło się wynikiem 49:49, jednak środki zostały ostatecznie przyznane, dzięki głosowi spikera Fredericka Muhlenberga[22]. Sytuacja, wywołana przez traktat Jaya, walnie wpłynęła na politykę i ocenę Washingtona – odwołał on dwóch swoich czołowych członków rządu i stwierdził, że nie będzie współrządził z osobami, które nie podzielają jego poglądów[23]. Ponadto, podpisanie traktatu, mocno osłabiło stosunki USA z Francją, która ostro atakowała gabinet Washingtona. a w zbliżających się wyborach prezydenckich, udzieliła silnego poparcia profrancuskiemu kandydatowi republikanów – Thomasowi Jeffersonowi[23].

Ciągłe ataki na prezydenta sprawiły, że ogłosił on w swoim przemówieniu pożegnalnym z 17 września 1796, iż nie będzie ubiegał się o trzecią kadencję[24], czym wyznaczył niepisaną tradycję dwukadencyjności[23]. Należy przypomnieć, że Konstytucja nie ograniczała maksymalnej liczby kadencji prezydenta. Dopiero wybór na prezydenta Franklina Delano Roosevelta w 1940 na trzecią, a w 1944 na czwartą kadencję spowodowało, że uchwaleniem 22. poprawki w 1947 uregulowano prawnie tę kwestię. Z urzędu ustąpił 3 marca 1797 – po 7 latach i 308 dniach – gdy dotychczasowy wiceprezydent John Adams został zaprzysiężony na 2. prezydenta USA[25].

Dokonania[edytuj | edytuj kod]

Portret z 1795

Głównym osiągnięciem prezydenta było wzmocnienie władzy federalnej młodego państwa, poprzez włączenie Karty Praw (pierwsze dziesięć Poprawek do Konstytucji w 1791) a także rozwój handlu i stabilizacja gospodarki[25]. Washington zabezpieczył też kraj w wikłanie się w kolejne konflikty zbrojne, zarówno wewnętrzne (zabezpieczenie granic przed atakami Indian), jak i zewnętrzne (neutralność w wojnie francusko-brytyjskiej i zatrzymanie ekspansji Hiszpanów na południowym zachodzie USA)[25].

18 września 1793 wmurował kamień węgielny pod budowę Kapitolu, siedziby federalnej władzy ustawodawczej na terenie Federal City (później Washington D.C.), wyodrębnionego miasta, terytorialnie niezależnego od żadnego stanu i będącego pod jurysdykcją władzy federalnej.

Nominacje do Sądu Najwyższego[edytuj | edytuj kod]

George Washington nominował dziesięciu sędziów Sądu Najwyższego Stanów Zjednoczonych (w tym aż trzech prezesów Sądu):

Życie po prezydenturze[edytuj | edytuj kod]

Po zakończeniu prezydentury, George Washington powrócił do swojej posiadłości Mount Vernon[25]. Doraźnie doradzał swojemu następcy, Johnowi Adamsowi, który, za zgodą Senatu, 11 lipca 1798 mianował Washingtona tymczasowym naczelnym dowódcą armii amerykańskiej na wypadek wojny z Francją[25]. Nominację tę przyjął dwa dni później[25].

Śmierć i pogrzeb[edytuj | edytuj kod]

14 grudnia 1799 ciężko zachorował: miał problemy z oddychaniem (według różnych opinii biografów cierpiał na zapalenie tchawicy, zapalenie płuc lub gruźlicę)[26]. Choć jego osobisty lekarz James Craik próbował go ratować zabiegami puszczania krwi, Washington zmarł tuż przed 23:00 w swojej posiadłości w Mount Vernon w stanie Wirginia[26].

Został pochowany 18 grudnia, w swoim rodzinnym mieście[26]. Kameralny pogrzeb odbył się przy udziale najbliższej rodziny i sąsiadów oraz honorowej eskorty, złożonej z kilku okolicznych żołnierzy[26].

Życie prywatne i poglądy[edytuj | edytuj kod]

George Washington poślubił najbogatszą wdowę w Wirgini, Marthę Dandrigde Custis 6 stycznia 1759 roku[5]. Przyszła pierwsza dama miała dwoje dzieci z wcześniejszego małżeństwa: syna Johna i córkę Marthę[5]. Z George’em nie miała dzieci[5]. Wśród biografów istnieją domniemania, że nie było to małżeństwo z miłości, między innymi dlatego, że Washington był zakochany w żonie swojego sąsiada – Sally Fairfax[5].

Washingtonowie mieszkali w Mount Vernon, gdzie prowadzili plantację tytoniu[5]. George był zwolennikiem niewolnictwa i przestrzegał reguł ówczesnej epoki[5]. Jego poglądy częściowo abolicjonistyczne, wykreowały się dopiero w latach 70. XVIII wieku[5]. Pomimo, że pierwszy prezydent nigdy nie przynależał do żadnego stronnictwa, ani partii politycznej, jawnie sympatyzował z federalistami i opowiadał się, za silnym rządem centralnym[12]

Przynależał do Kościoła episkopalnego, choć nie uchodził za człowieka pobożnego – nie uczestniczył w nabożeństwach i nie przyjmował komunii[27]. Wśród części biografów panuje przekonanie, że mógł być ateistą[27].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. Według kalendarza juliańskiego, data urodzenia Washingtona to 11 lutego. W 1752, a więc za życia Washingtona, wprowadzono w Wielkiej Brytanii gregoriańską rachubę czasu – tu data urodzenia to 22 lutego. Dodatkowo obowiązywała w roku urodzenia Washingtona angielska rachuba lat – rok rozpoczynał się 25 marca. Również w 1752 zmieniono w Wielkiej Brytanii datę początkową roku na 1 stycznia. Tak więc data urodzenia George’a Washingtona wg rachuby obowiązującej w tamtym czasie to 11 lutego 1731, według obecnej – 22 lutego 1732.
  2. Sędzia Rutledge był sędzią Sądu Najwyższego USA w latach 1790-1791 po czym zrezygnował. W 1795 został mianowany prezesem Sądu, jednak jego kandydatura nie została zatwierdzona przez Senat

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Washington George (pol.). Internetowa encyklopedia PWN. [dostęp 2015-02-15].
  2. Washington as a freemason (ang.). The Phoenixmasonry Masonic Museum and Library. [dostęp 2015-02-15].
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 3,5 L. Pastusiak: Prezydenci Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej. s. 22.
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 L. Pastusiak: Prezydenci Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej. s. 23.
  5. 5,0 5,1 5,2 5,3 5,4 5,5 5,6 5,7 5,8 L. Pastusiak: Prezydenci Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej. s. 24.
  6. L. Pastusiak: Prezydenci Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej. s. 26.
  7. 7,0 7,1 7,2 7,3 L. Pastusiak: Prezydenci Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej. s. 27.
  8. 8,0 8,1 8,2 8,3 L. Pastusiak: Prezydenci Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej. s. 29.
  9. 9,0 9,1 9,2 9,3 9,4 L. Pastusiak: Prezydenci Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej. s. 30.
  10. 10,0 10,1 10,2 10,3 10,4 L. Pastusiak: Prezydenci Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej.
  11. 11,0 11,1 L. Pastusiak: Prezydenci Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej. s. 32.
  12. 12,0 12,1 L. Pastusiak: Prezydenci Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej. s. 33.
  13. 13,0 13,1 13,2 L. Pastusiak: Prezydenci Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej. s. 34.
  14. 14,0 14,1 14,2 L. Pastusiak: Prezydenci Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej. s. 35.
  15. 15,0 15,1 15,2 L. Pastusiak: Prezydenci Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej. s. 36.
  16. 16,0 16,1 16,2 16,3 16,4 16,5 16,6 16,7 16,8 L. Pastusiak: Prezydenci Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej. s. 37.
  17. 17,0 17,1 L. Pastusiak: Prezydenci Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej. s. 39.
  18. 18,0 18,1 18,2 18,3 L. Pastusiak: Prezydenci Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej. s. 40.
  19. 19,0 19,1 L. Pastusiak: Prezydenci Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej. s. 41.
  20. L. Pastusiak: Prezydenci Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej. s. 43.
  21. 21,0 21,1 L. Pastusiak: Prezydenci Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej. s. 44.
  22. L. Pastusiak: Prezydenci Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej. s. 45.
  23. 23,0 23,1 23,2 L. Pastusiak: Prezydenci Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej. s. 46.
  24. L. Pastusiak: Prezydenci Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej. s. 49.
  25. 25,0 25,1 25,2 25,3 25,4 25,5 L. Pastusiak: Prezydenci Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej. s. 54.
  26. 26,0 26,1 26,2 26,3 L. Pastusiak: Prezydenci Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej. s. 55.
  27. 27,0 27,1 L. Pastusiak: Prezydenci Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej. s. 25.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]