James Monroe

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
James Monroe
James Monroe by Gilbert Stuart c1817.jpg
Portret Monroe'a, autorstwa Gilberta Stuarta
Data i miejsce urodzenia 28 kwietnia 1758
Hrabstwo Westmoreland
Data i miejsce śmierci 4 lipca 1831
Nowy Jork
5. prezydent Stanów Zjednoczonych
Przynależność polityczna Partia Demokratyczno-Republikańska
Okres urzędowania od 4 marca 1817
do 4 marca 1825
Wiceprezydent Daniel Tompkins
Poprzednik James Madison
Następca John Quincy Adams
7. sekretarz stanu USA
Okres urzędowania od 2 kwietnia 1811
do 30 września 1814
od 28 lutego 1815
do 4 marca 1817
Poprzednik Robert Smith
Następca John Quincy Adams
8. sekretarz wojny USA
Okres urzędowania od 27 września 1814
do 2 marca 1815
Poprzednik John Armstrong, Jr.
Następca William Harris Crawford
James Monroe Signature.png

James Monroe (ur. 28 kwietnia 1758 w hrabstwie Westmoreland, zm. 4 lipca 1831 w Nowym Jorku) – amerykański polityk i dyplomata. 5. prezydent Stanów Zjednoczonych w latach 1817-1825. James Monroe był również senatorem (1790-1794); ambasadorem USA we Francji (1794-1796) i Wielkiej Brytanii (1803-1807); gubernatorem stanu Wirginia (1799-1802 i 1811); sekretarzem stanu USA (1811-1814 oraz 1815-1817); sekretarzem wojny USA (1814-1815).

Młodość[edytuj | edytuj kod]

James Monroe urodził się 28 kwietnia 1758 w hrabstwie Westmoreland w jako syn szkockiego farmera Spence’a Monroe i jego żony Elizabeth[1]. W wieku 16 lat rozpoczął studia w College of William and Mary[2]. Po dwóch latach, w 1776 porzucił je, aby wraz z kolegami i profesorami wziąć udział w rewolucji amerykańskiej[2]. Jeszcze w tym samym roku awansował na stopień porucznika[2]. Wziął także udział w bitwie pod Trenton, po czym awansował na kapitana, a rok później walczył pod Germantown i uzyskał stopień majora[2]. W tym czasie, dzięki rekomendacji generała George’a Washingtona Monroe zawarł wieloletnią przyjaźń z Thomasem Jeffersonem, który został jego wykładowcą prawa[3].

Kariera polityczna[edytuj | edytuj kod]

Początki[edytuj | edytuj kod]

Karierę polityczną Monroe rozpoczął w roku 1782, kiedy to został wybrany na członka legislatury stanowej Wirginii[3]. W latach 1783-1786 był także delegatem na Kongres Kontynentalny, gdzie popierał ekspansję terytorialną przyszłych Stanów Zjednoczonych i sprzeciwiał się zbyt dużym prerogatywom dla rządu federalnego (z tego powodu był początkowo sceptyczny dla projektu Konstytucji)[3].

W 1788 roku kandydował do Izby Reprezentantów, jednak zdecydowanie przegrał z Jamesem Madisonme[3]. Dwa lata później został wybrany na senatora USA 1. klasy z Wirginii, w miejsce zmarłego Williama Graysona[3]. W swoich wypowiedziach Monroe, podobnie jak Jefferson czy Madison, ostro krytykował postulaty federalistów, co przyczyniło się do skonsolidowania wokół nich frakcji, która przerodziła się później w Partię Demokratyczno-Republikańską[3].

Ambasador w Europie[edytuj | edytuj kod]

27 maja 1794 Monroe złożył mandat senatora i został powołany na posła amerykańskiego we Francji, w miejsce Gouverneura Morrisa[4]. Otrzymał wówczas wytyczne od Washingtona, według których miał zapewniać rząd francuski o neutralności ws. konfliktu francusko-brytyjskiego[4]. Jego ciepłe przemówienia do Zgromadzenia Narodowego Francji, wywołały sprzeciwy w Wielkiej Brytanii, w której negocjował John Jay[4]. Monroe został wówczas poproszony przez rząd amerykański o większą powściągliwość[5]. Większość z postulatów Monroe’a została spełniona przez Francuzów, jednak pomoc antyrewolucjoniście Thomasowi Paine’owi, a także napięte relacje z Wielką Brytanią sprawiły, że autorytet Monroe’a jako ministra został nadszarpnięty[5]. 11 marca 1796 francuski rząd przedstawił mu swoje zażalenia, co sprawiło, że filadelfijscy Federaliści domagali się odwołania Monroe’a[6]. Pod koniec roku został on odwołany z placówki dyplomatycznej[6].

Po czteroletniej kadencji jako gubernator Wirginii (1799-1803) został on powołany by ponownie negocjować z Francją, a następnie z Hiszpanią[6]. Po nieudanych negocjacjach w Madrycie, dotyczących ustalenia granicy Stanów Zjednoczonych z koloniami hiszpańskimi na rzece Missisipi, Monroe udał się do Londynu, by przekonać rząd Korony do zaniechania dyskryminujących praktyk floty brytyjskiej wobec statków amerykańskich[7].

Powrót do USA[edytuj | edytuj kod]

Kiedy w 1807 roku powrócił do USA, prezydent Jefferson zaproponował mu funkcję gubernatora Luizjany, lecz Monroe odmówił (propozycja została ponowiona przez Madisona rok później)[8]. Wówczas Monroe powrócił do rodzinnej Wirginii, gdzie w 1810 został powołany do stanowej legislatury[8].

Trzy miesiące później, został powołany na sekretarza stanu w gabinecie Madisona[8]. Był on lojalnym współpracownikiem prezydenta i choć początkowo był przeciwnikiem wojny z Anglią, to z czasem stał się jej zdecydowanym zwolennikiem[8]. Na czas tego konfliktu, zrezygnował z funkcji sekretarza stanu i został sekretarzem wojny (sierpień 1814 – marzec 1815)[8].

Prezydentura[edytuj | edytuj kod]

Oficjalny portret prezydencki
Gabinet James Madison (1809-1817)
Urząd Nazwisko Kadencja
Prezydent James Madison 1817-1825
Wiceprezydent Daniel D. Tompkins 1817-1825
Sekretarz stanu John Q. Adams 1817-1825
Sekretarz skarbu William H. Crawford 1817-1825
Sekretarz wojny John C. Calhoun 1817-1825
Prokurator generalny Richard Rush 1817
William Wirt 1817-1825
Poczmistrz generalny Return J. Meigs, Jr. 1817-1823
John McLean 1823-1825
Sekretarz Marynarki Wojennej B. W. Crowninshield 1817-1818
Smith Thompson 1818-1823
Samuel L. Southard 1823-1825

Wraz z końcem drugiej kadencji |Jamesa Madisona, James Monroe był jedynym kandydatem Partii Demokratyczno-Republikańskiej na urząd prezydenta. W głosowaniu Kolegium Elektorów otrzymał 183 głosy wobec 34 dla Rufusa Kinga[9]. Wiceprezydentem został Daniel Tompkins[9]. James Monroe objął urząd 4 marca 1817. Zaprzysiężenia – na 5. prezydenta Stanów Zjednoczonych – dokonał po raz piąty prezes Sądu Najwyższego John Marshall.

Na samym początku kadencji nowy prezydent udał się w podróż po 13 stanach, w tym stanach pogranicza[9]. Został ciepło przyjęty przez ludzi, nawet tych z północnych stanów, reprezentowanych głównie przez Federalistów[9]. 12 lipca 1817 roku bostoński dziennik „Columbian Centinel” określił prezydenturę Monroe’a mianem „ery dobrego samopoczucia”, co utrwaliło się w historiografii[9].

W czasie trwania pierwszej kadencji, prezydent angażował się głównie w sprawy polityki zagranicznej[10]. W 1818 doprowadził do podpisania z Anglią umowy regulującej granicę z Kanadą, usytuowaną na 49. równoleżniku, a rok później zawarł porozumienie z Hiszpanią w sprawie przejęcia Florydy[11]. Jej nowym gubernatorem został mianowany generał Andrew Jackson[11].

W tym samym roku kraj znalazł się w recesji, poprzez bankructwo banku centralnego Stanów Zjednoczonych[11]. Monroe zaczął się wówczas obawiać czy zła sytuacja ekonomiczna pozwoli mu na reelekcję[11]. Jego obawy okazały się jednak niesłuszne, bowiem w głosowaniu Kolegium Elektorów uzyskał niemalże jednomyślność[11]. Jedynie William Plumer z New Hampshire głosował za Johnem Quincy Adamsem, ponieważ nie chciał by ktoś poza Washingtonem otrzymał wszystkie głosy elektorskie (w rzeczywistości także był zwolennikiem Monroe’a)[11].

Jeszcze pod koniec pierwszej kadencji, w 1819 roku, swój akces do Unii zgłosił stan Missouri[12]. Do tamtej chwili Unia liczyła 22 stany – jedenaście wolnych od niewolnictwa i jedenaście stanów, w których praktykowano niewolnictwo[12]. Przyłączenie 13. stanu mogło naruszyć dotychczasową równowagę, dlatego 3 marca 1820 Kongres przegłosował ustawę aprobującą przyłączenie Missouri jako stanu niewolniczego, a stanu Maine (wyodrębnionego z Massachusetts) – jako wolnego od niewolnictwa[12]. Oprócz tego ustalono także zakaz niewolnictwa na północ od szerokości geograficznej 36 30’[12]. Gdy prezydent podpisał ustawę, legislatura stanowa podjęła uchwałę wyłączającą czarnoskórych obywateli z nowego stanu[12]. Wówczas abolicjoniści rozpoczęli protest i zapowiedzieli, że nie zgodzą się na włączenie Missouri do Unii[12]. Z kompromisową ustawą wyszedł spiker Izby Reprezentantów Henry Clay, który zaproponował by zawiesić status Missouri jako stanu, do czasu, gdy legislatura stanowa nie zagwarantuje, że nie wprowadzi żadnych ustaw sprzecznych z konstytucją[12]. Po zgodzie władz stanowych i podpisie prezydenta, Missouri stał się pełnoprawnym stanem, a ustawa została nazwana „kompromisem Missouri[13].

Doktryna Monroe’a[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Doktryna Monroe'a.

W czasach drugiej kadencji Monroe’a rozpoczęły się ruchy wyzwoleńcze w Ameryce Łacińskiej – w 1820 roku niepodległość uzyskały Wenezuela, Argentyna, Nowa Granada i Chile[13]. W ciągu dwóch następnych lat powstały kolejne państwa: Peru, Meksyk i Brazylia[13]. Prezydent USA przychylnie oceniał ruchy wyzwoleńcze, ale zachowywał początkowo powściągliwość w ich ocenie, by nie narazić się Hiszpanii[13]. W wyniku ruchów niepodległościowych, a także przywrócenia monarchii absolutnej w Hiszpanii w 1823, w Stanach Zjednoczonych obawiano się, że Hiszpania może odstąpić Anglii Kubę[14]. Wówczas prezydent wysłał do Madrytu posła George’a Ervinga, który miał regularnie badać sytuację na dworze królewskim[14]. Ponadto, 8 marca 1822 Monroe przedstawił Kongresowi orędzie, w którym uznał państwa latynoamerykańskie, jednak zachował wobec nich neutralność[14]. Już 4 maja Kongres przyjął uchwałę regulującą przyszłe stosunki dyplomatyczne z nowo powstałymi krajami[15]. W latach 1822-1826 USA uznały Kolumbię, Meksyk, Argentynę, Chile, Stany Zjednoczone Ameryki Środkowej, Brazylię i Peru[15]. 2 grudnia 1823 roku prezydent przedstawił w Kongresie orędzie, które w 1853 zostało nazwane „doktryną Monroe’a”[16][17]. Zawierało ono postulaty, według których Stany Zjednoczone uważają, że kolonizacja na półkuli zachodniej jest zakończona, a każda próba narzucenia systemów politycznych w państwach Ameryki Południowej, zostanie uznana przez USA za działanie wrogie[16]. Ponadto prezydent twierdził, że jego kraj nie będzie ingerował w sprawy państw latynoamerykańskich i europejskich i liczy na takie samo zachowanie mocarstw monarchistycznych[16]. Pośród społeczeństwa amerykańskiego oświadczenie to spotkało się z aprobatą i entuzjazmem, choć politycy obawiali się, że Monroe może doprowadzić do kolejnej wojny[18].

Nominacje do Sądu Najwyższego[edytuj | edytuj kod]

James Monroe nominował jednego sędziego Sądu Najwyższego Stanów Zjednoczonych:

Stany przyłączone do USA[edytuj | edytuj kod]

Emerytura i śmierć[edytuj | edytuj kod]

Po ustąpieniu z urzędu prezydenta powrócił do rodzinnej posiadłości Oak Hill w hrabstwie Loudoun w Wirginii[17]. Na emeryturze nie stronił od życia publicznego – w 1829 został przewodniczącym Zgromadzenia Konstytucyjnego Wirginii[17].

Kiedy w 1830 zmarła jego żona, sprzedał swoją posiadłość i przeprowadził się do Nowego Jorku[17]. Zmarł 4 lipca 1831 w rocznicę Deklaracji Niepodległości[17]. Został pochowany na Marble Cementary, lecz w 1858 jego szczątki przeniesiono do Hollywood Cementary w Richmond[17].

Życie prywatne i poglądy[edytuj | edytuj kod]

James Monroe zawarł związek małżeński w 1786 z Elizabeth Kortright, o dziesięć lat od siebie młodszą, córkę kapitana armii brytyjskiej[9]. Para miała dwie córki Elizę i Marię.

W przeciwieństwie do swoich dwóch poprzedników, Monroe nie był wielkim zwolennikiem abolicjonizmu[3]. Jeszcze w czasie obrad Kongresu Kontynentalnego, Monroe nie wziął udziału w debacie nad zniesieniem niewolnictwa[3]. Po zakończeniu kadencji prezydenckiej także unikał tego tematu[17].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. L. Pastusiak: Prezydenci Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej. s. 125.
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 L. Pastusiak: Prezydenci Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej. s. 126.
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 3,5 3,6 3,7 L. Pastusiak: Prezydenci Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej. s. 127.
  4. 4,0 4,1 4,2 L. Pastusiak: Prezydenci Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej. s. 128.
  5. 5,0 5,1 L. Pastusiak: Prezydenci Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej. s. 129.
  6. 6,0 6,1 6,2 L. Pastusiak: Prezydenci Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej. s. 131.
  7. L. Pastusiak: Prezydenci Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej. s. 132.
  8. 8,0 8,1 8,2 8,3 8,4 L. Pastusiak: Prezydenci Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej. s. 133.
  9. 9,0 9,1 9,2 9,3 9,4 9,5 L. Pastusiak: Prezydenci Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej. s. 134.
  10. L. Pastusiak: Prezydenci Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej. s. 135.
  11. 11,0 11,1 11,2 11,3 11,4 11,5 L. Pastusiak: Prezydenci Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej. s. 136.
  12. 12,0 12,1 12,2 12,3 12,4 12,5 12,6 L. Pastusiak: Prezydenci Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej. s. 138.
  13. 13,0 13,1 13,2 13,3 L. Pastusiak: Prezydenci Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej. s. 139.
  14. 14,0 14,1 14,2 L. Pastusiak: Prezydenci Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej. s. 140.
  15. 15,0 15,1 L. Pastusiak: Prezydenci Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej. s. 141.
  16. 16,0 16,1 16,2 L. Pastusiak: Prezydenci Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej. s. 142.
  17. 17,0 17,1 17,2 17,3 17,4 17,5 17,6 L. Pastusiak: Prezydenci Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej. s. 147.
  18. L. Pastusiak: Prezydenci Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej. s. 143.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]