Warren Harding

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Warren Gamaliel Harding
Warren G. Harding
Warren G Harding-Harris & Ewing-crop.jpg
Prezydent Warren Harding około 1920 roku
Data i miejsce urodzenia 2 listopada 1865
Blooming Grove (hrabstwo Morrow)
Data i miejsce śmierci 2 sierpnia 1923
San Francisco
29. prezydent Stanów Zjednoczonych
Okres od 4 marca 1921
do 2 sierpnia 1923
Przynależność polityczna Partia Republikańska
Pierwsza dama Florence Kling Harding
Wiceprezydent Calvin Coolidge
Poprzednik Woodrow Wilson
Następca Calvin Coolidge
Warren G Harding Signature2.svg

Warren Gamaliel Harding (ur. 2 listopada 1865 w Blooming Grove, zm. 2 sierpnia 1923 w San Francisco) – 29. prezydent USA (1921-1923).

Dzieciństwo i młodość[edytuj | edytuj kod]

Warren Harding urodził się 2 listopada 1865 roku w Blooming Grove, jako syn handlarza końmi i lekarza George’a Tryona Hardinga[1]. W młodości mieszkał w Caledonii, gdzie uczęszczał do szkoły podstawowej[1]. W 1879 roku wstąpił do Ohio Central College w Iberii, który ukończył po trzech latach[2]. Następnie imał się różnych zajęć, pracując m.in. jako komiwojażer, redaktor gazety „The Marion Star” i menadżer drużyny baseballowej[2]. Głównym zainteresowaniem pozostawało jednak redagowanie gazety, która w ciągu kilku lat istnienia przeszła w jego posiadanie[2]. Aby zwiększyć dochód z reklam Partii Republikańskiej, ogłosił „Marion Star” gazetą republikańską[2]. W 1891 kiedy zachorował, przez kilka dni w redakcji zastępowała go żona Florence, która ostatecznie została tam na stałe, przejmując kontrolę nad gazetą[3].

Kariera polityczna[edytuj | edytuj kod]

W latach 90. wstąpił do Partii Republikańskiej i z jej ramienia skutecznie kandydował do legislatury stanowej Ohio w 1898 roku[3]. Sześć lat później został zastępcą gubernatora Ohio Myrona Herricka[3]. W 1906 roku powrócił do Marion, gdzie kontynuował pracę redakcyjną, a w 1910 kandydował na gubernatora Ohio, lecz wybory przegrał[4]. W 1912 roku po raz pierwszy zgłoszono jego kandydaturę w wyborach prezydenckich i pomimo, że nie otrzymał nominacji, zyskał rozpoznawalność[4]. Dwa lata później wygrał wybory do Senatu, w których jego menadżerem był Harry Daugherty[4]. Funkcję senatora pełnił od 1915 do 1921 roku, atakując wówczas plan Nowej Wolności Woodrowa Wilsona[4]. Był rzecznikiem interesów przemysłowych i biznesowych, sprzeciwiając się prawom pracowniczym, związkom zawodowym i prohibicji (w tej ostatniej sprawie ostatecznie zmienił zdanie)[4]. Prezentował poglądy protekcjonistyczne i izolacjonistyczne[5].

W 1920 roku bossowie Partii Republikańskiej zaproponowali Hardingowi kandydowanie w wyborach prezydenckich[6]. Dzięki naciskom żony zgodził się wziąć udział w prawyborach, które przegrał[6]. Konwencja republikanów odbyła się w dniach 8-12 czerwca w Chicago i początkowo było 18 kandydatów[6]. Głównymi pretendentami byli Leonard Wood i Frank Orren Lowden[6]. Ponieważ żaden z nich nie mógł uzyskać wymaganej większości, w dziesiątym głosowaniu kompromisowo obrano kandydatem Hardinga[7]. Nominację wiceprezydencką uzyskał Calvin Coolidge[7]. Harding praktycznie nie uczestniczył w kampanii, ograniczając się do odczytywania przemówień ze swojego domu[7]. W głosowaniu powszechnym uzyskał ponad 16 milionów głosów, czyli o 7 milionów więcej od kandydata demokratówJamesa Coxa[8]. W Kolegium Elektorów Harding uzyskał 404 głosy, a Cox – 127[8]. Harding został zaprzysiężony 2 marca 1921 roku, przez prezesa Sądu Najwyższego Edwarda White’a[8].

Prezydentura[edytuj | edytuj kod]

Kompletując gabinet, Harding powołał Charlesa Evansa Hughesa na sekretarza stanu, a Herberta Hooverasekretarzem handlu[8]. Ponadto awansował swoich dwóch bliskich przyjaciół: Harry Daugherty został prokuratorem generalnym, a Albert Fall sekretarzem zasobów wewnętrznych[9]. Jedną z pierwszych inicjatyw prezydenckich Hardinga była próba poprawy sytuacji gospodarczej kraju, który znajdował się w recesji[10]. Na specjalnej sesji Kongresu w kwietniu 1921 roku opowiedział się za obniżką podatków i podwyższeniem taryf celnych[10]. Ponadto postulował rozbudowę floty, lotnictwa i powołaniem Departamentu Opieki Społecznej[11]. Ten ostatni pomysł spotkał się z ostrym sprzeciwem, więc Harding wycofał się z tej propozycji[11]. Wprowadził także ustawę ograniczającą imigrację do Stanów Zjednoczonych oraz ułaskawił działacza związkowego i polityka Partii Socjalistycznej Eugene’a Debsa[11].

Na tej samej sesji, zaznaczył że USA nie przystąpią do Ligi Narodów, wyrażając jednocześnie, że państwa stworzą międzynarodową organizację zapobiegającą wybuchowi wojny w przyszłości[11]. Harding odrzucił także traktat wersalski[11]. Kongres uchwalił rezolucję kończącą wojnę pomiędzy Stanami Zjednoczonymi a Cesarstwem Niemieckim i Austro-Węgrami, a prezydent podpisał ją 2 lipca 1921[12]. Traktaty pokojowe zostały zaakceptowane przez Senat 18 października, zastrzegając że USA nie będą brać udziału w żadnym organie Ligi Narodów[12]. Jednakże prezydent chciał przystąpienia do Stałego Trybunału Sprawiedliwości Międzynarodowej, który wchodził w skład Ligi, ale został powołany oddzielnie i posiadał własny statut[12]. 24 lutego 1923 roku prezydent przedłożył propozycję przystąpienia do Trybunału w Senacie[12]. Wnioskiem zajęła się komisja spraw zagranicznych, której przewodniczył izolacjonista William Borah, stanowczo sprzeciwiający się temu pomysłowi[12]. Chcąc utrącić projekt, komisja opóźniała prace nad nim, dyskutując i zgłaszając dużą liczbę poprawek[12].

Aby uregulować nierozwiązane sprawy międzynarodowe, 11 lipca 1921 roku Harding postanowił zwołać konferencję, zapraszając Republikę Francuską, Wielką Brytanię, Królestwo Włoch, Holandię, Belgię, Japonię i Republikę Chińską do Waszyngtonu[13]. Konferencja waszyngtońska rozpoczęła się 11 listopada i jej tematem miały być rozbrojenia w zakresie sił morskich i sytuacja na Dalekim Wschodzie[13]. Obradom przewodniczył sekretarz stanu Charles Hughes, a delegację amerykańską reprezentowali Elihu Root, Henry Cabot Lodge i Oscar Underwood[13]. Stany Zjednoczone postulowały przede wszystkim redukcję floty: zarówno tej istniejącej, jak i tej budowanej[13]. Hughes proponował zniszczenie 30 okrętów amerykańskich, 18 brytyjskich i 17 japońskich o łącznym tonażu 1 878 043 ton[14]. Początkowo Japonia stawiła opór tym propozycjom, jednak zgodziła się, gdy USA i Wielka Brytania przystały na żądanie niebudowania nowych baz wojskowych na zachodnim Pacyfiku (z wyłączeniem Hawajów)[14]. Wprowadzono także ograniczenia na lotniskowce: USA i Wielka Brytania miały pułap masy łącznej 135 tysięcy ton, Japonia – 80 tysięcy, a Francja i Włochy – 60 tysięcy[14]. Tak skonstruowany traktat został podpisany 6 lutego 1922 roku[14]. Senat amerykański przyjął go stosunkiem głosów 67:27[15].

Administracja Hardinga przywiązywała także wagę do ściągnięcia długów wojennych, z czasów I wojny światowej[15]. Na początku 1922 roku prezydent powołał World War Foreign Debt Commision – komisję do spraw długów zagranicznych, na czele której stanął Andrew Mellon, sekretarz skarbu[15]. Komisja ustaliła 25-letni okres spłaty długów i najniższe odsetki na poziomie 4,25%[15]. Dodatkowo Kongres zabronił anulowania długów i łączenia ich z reparacjami[15]. W latach 1923-1926 Komisja odbywała konsultacje z każdym z dłużników, ustalając rodzaj i wielkość spłat w zależności od możliwości finansowych danego kraju[15]. Państwa europejskie miały spore problemy ze spłatą długów, ponieważ ich gospodarki były w kiepskich sytuacjach, a rynki amerykańskie praktycznie niedostępne, ze względu na wysokie opłaty celne[15]. Gabinet Hardinga dodatkowo podniósł taryfy, co jeszcze bardziej utrudniło eksport towarów europejskich do USA[15].

W dziedzinie polityki zagranicznej, prezydent wycofał niektóre wojska amerykańskie z republik karaibskich, usiłując ocieplić stosunki z krajami Ameryki Łacińskiej[16]. Prowadził także politykę izolacji gospodarczej i politycznej Rosji Radzieckiej, nie zapraszając jej na konferencję waszyngtońską[16].

W 1923 roku zaczęły wychodzić na jaw nadużycia i skandale w administracji centralnej[17]. Podejrzanymi byli m.in. dyrektor Biura Weteranów Charles Forbes i jego wspólnik Charles Cramer[17]. Dymisję złożył wówczas sekretarz zasobów wewnętrznych Albert Fall[17]. Wiedząc, że afery mogą wyjść na jaw, w czerwcu 1923 Harding udał się w podróż na Alaskę[18]. W drodze powrotnej stan jego zdrowie znacznie się pogorszył i 26 lipca trafił do szpitala w Vancouver[18]. Następnego dnia został przetransportowany do San Francisco[18]. Zmarł nagle, 2 sierpnia 1923, najprawdopodobniej w wyniku zawału serca lub udaru mózgu[18]. Krótko po jego śmierci na światło dzienne wyszły kolejne nadużycia osób z otoczenia prezydenta[19]. W skandale byli zamieszani m.in. sekretarz Marynarki Wojennej Edwin Denby i prokurator generalny Harry Daugherty[19].

Życie prywatne[edytuj | edytuj kod]

Warren Harding poślubił Florence Kling de Wolfe 7 lipca 1891 roku[2]. Przysposobił także jej syna z wcześniejszego małżeństwa – Marshalla Eugene’a[2]. Należał do Kościoła baptystycznego[1]. Był nałogowym palaczem, pokerzystą i alkoholikiem[10].

Pracując w gazecie, poznał Nan Britton, z którą zaczął romansować w drugiej dekadzie XX wieku[5]. W opublikowanych przez siebie pamiętnikach Britton stwierdziła, że Harding był ojcem jej córki, urodzonej w 1919 roku[19]. Biografowie prezydenta raczej odrzucają tą tezę, biorąc pod uwagę domniemaną niepłodność prezydenta[19]. Wykonane w 2015 roku badania DNA wykazały, że córka Britton, Elizabeth Ann Blaesing, była biologiczną córką Hardinga[20]. Harding utrzymywał także pozamałżeńskie kontakty intymne z Carrie Phillips z Marion[19].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c L. Pastusiak: Prezydenci Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej. s. 603.
  2. a b c d e f L. Pastusiak: Prezydenci Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej. s. 604.
  3. a b c L. Pastusiak: Prezydenci Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej. s. 605.
  4. a b c d e L. Pastusiak: Prezydenci Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej. s. 606.
  5. a b L. Pastusiak: Prezydenci Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej. s. 607.
  6. a b c d L. Pastusiak: Prezydenci Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej. s. 608.
  7. a b c L. Pastusiak: Prezydenci Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej. s. 609.
  8. a b c d L. Pastusiak: Prezydenci Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej. s. 610.
  9. L. Pastusiak: Prezydenci Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej. s. 611.
  10. a b c L. Pastusiak: Prezydenci Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej. s. 612.
  11. a b c d e L. Pastusiak: Prezydenci Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej. s. 613.
  12. a b c d e f L. Pastusiak: Prezydenci Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej. s. 614.
  13. a b c d L. Pastusiak: Prezydenci Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej. s. 615.
  14. a b c d L. Pastusiak: Prezydenci Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej. s. 616.
  15. a b c d e f g h L. Pastusiak: Prezydenci Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej. s. 617.
  16. a b L. Pastusiak: Prezydenci Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej. s. 618.
  17. a b c L. Pastusiak: Prezydenci Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej. s. 619.
  18. a b c d L. Pastusiak: Prezydenci Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej. s. 620.
  19. a b c d e L. Pastusiak: Prezydenci Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej. s. 621.
  20. DNA Is Said to Solve a Mystery of Warren Harding’s Love Life (ang.). The New York Times. [dostęp 2017-11-27].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]