Junikowski Strumień

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Junikowski Strumień
Ilustracja
Strumień Junikowski przy ul. Miśnieńskiej
Kontynent Europa
Państwo  Polska
Potok
Długość 11,7 km
Powierzchnia zlewni 48,4 km²
Źródło
Miejsce Ławica
Współrzędne 52°24′54,1″N 16°48′53,4″E/52,415028 16,814833
Ujście
Recypient Warta
Miejsce w Luboniu
Współrzędne 52°20′32″N 16°54′00″E/52,342222 16,900000
Położenie na mapie Poznania
Mapa konturowa Poznania, po lewej znajduje się punkt z opisem „źródło”, natomiast na dole znajduje się punkt z opisem „ujście”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, po lewej znajduje się punkt z opisem „źródło”, poniżej na prawo znajduje się również punkt z opisem „ujście”
Położenie na mapie województwa wielkopolskiego
Mapa konturowa województwa wielkopolskiego, blisko centrum na lewo znajduje się punkt z opisem „źródło”, poniżej na prawo znajduje się również punkt z opisem „ujście”
Strumień Junikowski w początkowym biegu – kładka w ciągu ul. Głowickiej na Wydmach
Dolina Strumienia na Junikowie zimą (na północ od ul. Grunwaldzkiej)
Stary most na Strumieniu Junikowskim w Rudniczem (istniał do 22 grudnia 2011)

Junikowski Strumień (pot. Potok Junikowski[1], Struga Junikowska) – potok[2] leżący na terenie Poznania i Lubonia, biorący swą nazwę od jednej z dzielnic Poznania – Junikowa. Lewobrzeżny dopływ Warty, mający swoje źródło w okolicy Lotniska Ławica i poznańskiego toru wyścigowego.

Przebieg[edytuj | edytuj kod]

Z terenu lotniska strumień wyprowadzony jest długim na 1400 m rurociągiem do rowu w okolicy ulic Bukowskiej i Sławińskiej. W swoim biegu mija następujące części Poznania: Ławica, Junikowo, Rudnicze, Górczyn, Świerczewo, a w Luboniu Żabikowo. Przepływa w bezpośrednim sąsiedztwie cmentarza junikowskiego – największej poznańskiej nekropolii, następnie przechodzi pod linią kolejową E20 łączącą Warszawę, Poznań i Berlin i poprzez teren dawnych glinianek oraz południowych części Poznania (droga krajowa nr 5 i linia kolejowa E 59) wpływa do Lubonia. Ujście znajduje się niedaleko zakładów ziemniaczanych. Szerokość strumienia nie przekracza 1,2 m.

Dopływy i glinianki[edytuj | edytuj kod]

Do Strumienia Junikowskiego uchodzą następujące cieki: Ławica, Skórzyna, Plewianka, Ceglanka, Żabinka i Kotówka. W rejonie Rudniczego znajduje się 20 glinianek (tzw. Szachty), będących pozostałościami po intensywnym wydobyciu gliny w tym rejonie (łączna ich powierzchnia to około 150 hektarów)[3].

Geologia i przyroda[edytuj | edytuj kod]

Zlewnia strumienia ukształtowana została głównie w schyłkowym plejstocenie oraz w holocenie. Duża część tego terenu to równina sandrowa powstała w okresie stacjonowania lądolodu na linii moren czołowych stadiału poznańskiego. Dorzecze jest asymetryczne – jego część zachodnia jest znacznie bardziej rozwinięta (32,8 km² przy 15,6 km² dla części wschodniej)[3].

W dolnym i środkowym odcinku potoku trwały przez ponad 100 lat prace wydobywcze związane z przemysłem ceglarskim – wydobywano iły warwowe i gliny zwałowe (Rudnicze i Świerczewo). W związku z tym powstało tutaj około 40 różnej wielkości (od 0,2 do 12 ha) zbiorników wodnych – glinianek. W latach 70. XX w. uznano te tereny za jedne z najcenniejszych przyrodniczo na terenie Poznania i objęto ochroną w ramach użytków ekologicznych: Strumień Junikowski (94 ha), Kopanina I (58 ha), Kopanina II (68 ha). Na terenie użytku Strumień Junikowski występowały 433 taksony roślin naczyniowych z 74 rodzin. Flora zdominowana była przez gatunki rodzime (75,3%). Występowały gatunki roślin charakterystyczne dla lasów, terenów podmokłych, łąk oraz muraw napiaskowych, w tym gatunki chronione (kocanki piskowe, bobrek trójlistkowy i jaskier wielki). Wśród gatunków rzadkich i zagrożonych w mieście oraz regionie występowały m.in. turzyca długokłosa, turzyca zajęcza, skrzyp pstry, bliźniczka psia trawka, rdest łagodny i miodunka ćma. Z drzew stwierdzono m.in. orzech włoski we wczesnej fazie ekspansji (2017)[4]. W spektrum hemerobii użytku przeważają gatunki hemerofilne, stanowiące 66,4% całości, w większości o niskich poziomach hemerofilii[5].

Użytek Strumień Junikowski chroni przede wszystkim siedliska rzadkich w skali Europy gatunków pająków torfowiskowych i innej fauny siedlisk wilgotnych i podmokłych. Na terenach glinianek wykryto ponad 200 gatunków pająków (połowę występujących w Poznaniu), w tym bardzo rzadkie, 34 gatunki mięczaków, 8 gatunków płazów i 140 gatunków ptaków. Ponadto w dolinie Strumienia Junikowskiego stwierdzono dwa czynne stanowiska bobra (2006).

Z ciekawszych zwierząt występujących w dolinie Strumienia wymienić można takie jak: zagrzebka pospolita (Bithynia tentaculata), zatoczek lśniący (Segmentina nitida), błotniarka jajowata (Radix peregra), grzebiuszka ziemna (Pelobates fuscus), ropucha szara (Bufo bufo), żaba trawna (Rana temporaria), traszka zwyczajna (Lissotriton vulgaris), kumak nizinny (Bombina bombina), gronostaj (Mustela erminea), karczownik ziemnowodny (Arvicola amphibius), perkoz dwuczuby (Podiceps cristatus), kaczka czernica (Aythya fuligula), remiz zwyczajny (Remiz pendulinus), myszołów (Buteo buteo), błotniak stawowy (Circus aeruginosus) i bardzo wiele innych. W latach 50. XX w. w rejonie Dębca obserwowano kulona (Burhinus oedicnemus), obecnie uważanego za wymarłego w Wielkopolsce. W dolinie potoku po raz pierwszy w Polsce (w 1985) zaobserwowano rzadki gatunek pająka – korsarza: Pirata tenuitarsis[6].

Między Ławicą a Junikowem (w sąsiedztwie starych rowów melioracyjnych) znajduje się unikatowy zespół łąk trzęślicowych (Selino carvifoliae-Molinietum), którym zagraża wyginięcie.

Badania naukowe[edytuj | edytuj kod]

Badania hydrochemiczne strumienia prowadzono w latach 1969, 1988 i 1989 w ramach prac magisterskich Zakładu Hydrologii i Gospodarki Wodnej Instytutu Geografii Fizycznej UAM. Pierwsze opracowanie dotyczące zlewni wykonano w 1970 pod kierunkiem M. Żurawskiego[3].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Arkusz N-33-130-D. W: Zakład Hydrografii i Morfologii Koryt Rzecznych IMGW: Rastrowa Mapa Podziału Hydrograficznego Polski. Krajowy Zarząd Gospodarki Wodnej, 2007-10. [dostęp 2013-06-27].
  2. Komisja Nazw Miejscowości i Obiektów Fizjograficznych: Hydronimy. Izabella Krauze-Tomczyk, Jerzy Ostrowski (oprac. red). T. 1. Cz. 1: Wody płynące, źródła, wodospady. Warszawa: Główny Urząd Geodezji i Kartografii, 2006. ISBN 83-239-9607-5.
  3. a b c Alfred Kaniecki, Renata Graf, Bogdan Jackowiak, Iwona Ludwiczak, Jerzy Ptaszyk, Zbigniew Ziętkowiak, Problem zagospodarowania doliny Strumienia Junikowskiego, w: Kronika Miasta Poznania, nr 3-4/1993, s.437-440, ISSN 0137-3552
  4. Krzysztof Janku, Mostefa Mana, Ewa Arczyńska-Chudy, New locations of Persian walnut (Juglans regia L.) in urban valleys of watercourses in Poznań, „Forestry Letters”, 110 (12), 8 maja 2017, ISSN 2450-4920 [dostęp 2021-08-06] (ang.).
  5. Marcin K. Dyderski, Dorota Wrońska-Pilarek, Flora roślin naczyniowych projektowanego użytku ekologicznego „Strumień Junikowski” w Poznaniu, „Nauka Przyroda Technologie”, 12 (1), #8, DOI10.17306/J.NPT.2018.1.8 [dostęp 2021-08-06] (ang.).
  6. Jerzy Ptaszyk, Andrzej Dziabaszewski, Albin Pawłowski, Dolina Strumienia Junikowskiego, w: Kronika Miasta Poznania, nr 3/2002, Wydawnictwo Miejskie, Poznań 2002, s. 282, ISSN 0137-3552.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  1. Andrzej Bereszyński, Ewa Homan, Występowanie bobra europejskiego (Castor fiber Linnaeus, 1758) w Poznaniu, w: Nauka Przyroda Technologie – dział Zootechnika, Tom 1, zeszyt 2, 2007, Wydawnictwo Akademii Rolniczej w Poznaniu, ISSN 1897-7820 – źródło danych przyrodniczych.
  2. Kronika Miasta Poznania, nr 3/2002, Wydawnictwo Miejskie, Poznań, 2002, ISSN 0137-3552 – dane przyrodnicze.
  3. Poznań – plan miasta i okolic 1:20.000, Wydawnictwo Pietruska & Mierkiewicz, Poznań, 2004, ​ISBN 83-87157-01-5​.