Kościół Najświętszej Marii Panny w Århus

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Kościół Najświętszej Marii Panny
w Århus
Vor Frue Kirke (Aarhus)
kościół parafialny
Kościół Najświętszej Marii Panny
Kościół Najświętszej Marii Panny
Państwo  Dania
Miejscowość Århus
Wyznanie protestanckie
Kościół luterański
Imię Najświętsza Maryja Panna
Położenie na mapie Jutlandii Środkowej
Mapa lokalizacyjna Jutlandii Środkowej
Kościół Najświętszej Marii Panny w Århus
Kościół Najświętszej Marii Panny
w Århus
Położenie na mapie Danii
Mapa lokalizacyjna Danii
Kościół Najświętszej Marii Panny w Århus
Kościół Najświętszej Marii Panny
w Århus
Ziemia 56°09′29″N 10°12′18″E/56,158056 10,205000Na mapach: 56°09′29″N 10°12′18″E/56,158056 10,205000
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Strona internetowa

Kościół Najświętszej Marii Panny w Århus (duń. Vor Frue Kirke) – kościół położony w centrum Århus, na Półwyspie Jutlandzkim przy Frue Kirkeplads, niedaleko katedry.

Kościół Najświętszej Marii Panny należy do największych dzieł gotyku ceglanego w Danii, a istniejąca pod nim kościelna krypta to najstarszy zachowany kamienny kościół w Skandynawii.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Pierwotnie w miejscu obecnej świątyni stał kościół św. Mikołaja, który później (1240) został przejęty przez dominikanów i zburzony.

Obecny kościół Najświętszej Marii Panny powstał ok. 1250 na miejscu poprzedniej świątyni; zbudowano wówczas prezbiterium i zakrystię. Nawę główną ukończono ok. 1350, a nawy boczne sto lat później. Wieżę zbudowano ok. 1500.

Wprowadzając oficjalnie reformację w 1536, król Chrystian III zadekretował, iż dotychczasowy klasztor dominikanów stanie się szpitalem dla chorych i ubogich. Kościół natomiast otrzymał status kościoła parafialnego, dzięki czemu stał się centrum działalności duszpasterskiej na tym obszarze.

W latach 50. XX w. podczas prac restauracyjnych odkryto pod posadzką kościoła kryptę, która rzuciła nowe światło na jego najwcześniejszą historię. Kolejna restauracja kościoła miała miejsce w 2000.

Krypta kościelna[edytuj | edytuj kod]

Nad mensą ołtarzową w krypcie wisi kopia romańskiego krucyfiksu z kościoła Gammel Åby (na przedmieściach Århus). Oryginalny krucyfiks (ok. 1050, najstarszy w Danii) znajduje się w Nationalmuseet w Kopenhadze
Krypta pod kościołem Najświętszej Marii Panny zbudowana ok. 1060, odkryta po wiekach zapomnienia w 1955 i odrestaurowana w 1956

Swen II Estrydsen, król Danii w latach 1047–1074, podzielił kraj na 8 diecezji; jedną z nich było Århus. Pierwszym biskupem Århus został w 1060 Chrystian. W tym samym roku rozpoczęto budowę kamiennego kościoła na gruzach poprzedniego, drewnianego, zniszczonego w wyniku ataku na miasto wojsk króla Norwegii Haralda III. Budowa kościoła była podyktowana chęcią osłabienia władzy Adalberta, arcybiskupa archidiecezji hambursko-bremeńskiej, której podlegał wówczas kościół w Danii.

Nowy, zbudowany z tufu wapiennego kościół składał się z trzech naw zamkniętych trzema półokrągłymi apsydami. W absydzie środkowej wisi obecnie krucyfiks, będący kopią romańskiego krucyfiksu z kościoła w Gammel Åby; oryginał znajduje się w Nationalmuseet w Kopenhadze. Ok. 1080 kościół otrzymał wezwanie św. Mikołaja, a w 1180 był już wymieniany jako pierwsza katedra w Århus.

Kiedy w poł. XIII w. do Århus przybyli dominikanie, przejęli kościół św. Mikołaja, a w mieście rozpoczęto budowę nowej katedry pod wezwaniem św. Klemensa. Dominikanie zburzyli dotychczasowy kościół i rozpoczęli budowę nowego, razem z klasztorem. Krypta pozostała nienaruszona, ale w następnych stuleciach zapomniano o jej istnieniu. Na jej obecność pod prezbiterium natrafiono dopiero podczas restauracji kościoła w latach 1955/1956 i przy pomocy Nationalmuseet pieczołowicie ją odrestaurowano, odsłaniając przy okazji dwa nagrobki, jeden osoby dorosłej a drugi – dziecka. Znaleziono również 23 XIV-wieczne monety; pięć z nich pochodziło z Lubeki, a pozostałe z Hamburga. 10 listopada 1957 ponownie rozpoczęto w krypcie odprawianie nabożeństw.

Krypta jest najstarszym zachowanym kamiennym kościółem w Skandynawii.

Kościół Najświętszej Marii Panny[edytuj | edytuj kod]

Ok. 1240 dominikanie przejęli kościół, zburzyli go i rozpoczęli budowę założenia kościelno-klasztornego, używając jako budulca czerwonej cegły. Po wprowadzeniu reformacji w 1536 kościół i klasztor stały się własnością króla, a dotychczasowe wezwanie św. Mikołaja (Skt. Nikolaj) zmieniono na Najświętszej Marii Panny (Vor Frue). Król Chrystian III podjął decyzję, iż klasztor stanie się szpitalem publicznym dla chorych i ubogich (duń. almindeligt hospital for syge og fattige), a kościół klasztorny będzie odtąd kościołem parafialnym. W 1888 w części byłego klasztoru urządzono kaplicę dla chorych. Szpital w poklasztornym budynku istniał aż do lat 30. XX w. Obecnie funkcjonuje w nim głównie dom starców.

Wyposażenie[edytuj | edytuj kod]

Ołtarz szafkowy z początku XVI w., przypisywany warsztatowi Clausa Berga w Odense

Ołtarz główny powstał ok. 1530, najprawdopodobniej w warsztacie Clausa Berga. Jego część centralna przedstawia scenę Ukrzyżowania, a skrzydła boczne – dwunastu apostołów oraz cztery sceny z historii kościoła. Malowidła na części tylnej przedstawiają motywy biblijne.

Ambona pochodzi z 1598. Motywem dekoracyjnym sześciu pól kosza ambony są czterej ewangeliści oraz sceny Ukrzyżowania i Zmartwychwstania.

Żelazna chrzcielnica pochodzi z początku XVI w.

Malowidła ścienne w prezbiterium przedstawiają herby rodów szlacheckich – dobroczyńców kościoła i klasztoru. Znajduje się tu też tarcza herbowa króla Danii Waldemara Atterdag.

Organy mają 50 głosów i zostały przebudowane w 1991 przez duński zakład organmistrzowski Marcussen & Søn.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  1. CENTRAL JUTLAND – Århus. W: Monika Witkowska, Joanna Hald, Marek Pernal, Jakub Sito, Barbara Sudnik-Wójcikowska: Första klass reseguider: Danmark. Wyd. 2. Stockholm: Streiffert Förlag AB, 2008, s. 244. ISBN 978-91-7886-471-3. (szw.)
  2. Ole Zwergius: Århus Vor Frue Kloster: 1239-1541. Århus: Vor Frue Sogn, 1991. ISBN 87-983814-0-7. (duń.)

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

  • Vor Frue Kirke (Kościół Najświętszej Marii Panny w Århus): strona oficjalna (duń.). www.aarhusvorfrue.dk/. [dostęp 2010-09-02].