Niemodlin

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Inne znaczenia Ten artykuł dotyczy miasta. Zobacz też: Niemodlin (ujednoznacznienie).
Niemodlin
Zespół pałacowy - zamkowy
Zespół pałacowy - zamkowy
Herb Flaga
Herb Niemodlina Flaga Niemodlina
Państwo  Polska
Województwo  opolskie
Powiat opolski
Gmina Niemodlin
gmina miejsko-wiejska
Prawa miejskie 1283
Burmistrz Dorota Koncewicz
Powierzchnia 13,11 km²
Wysokość 177 m n.p.m.
Populacja (31 grudnia 2013)
• liczba ludności
• gęstość

6408[1]
488.8 os./km²
Strefa numeracyjna
+48 77
Kod pocztowy 49-100
Tablice rejestracyjne OPO
Położenie na mapie województwa opolskiego
Mapa lokalizacyjna województwa opolskiego
Niemodlin
Niemodlin
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Niemodlin
Niemodlin
Ziemia 50°38′31″N 17°37′10″E/50,641944 17,619444
TERC
(TERYT)
5162309074
Urząd miejski
Bohaterów Powstań Śląskich 37
49-100 Niemodlin
Strona internetowa
BIP

Niemodlin (niem. Falkenberg) – miasto w województwie opolskim, w powiecie opolskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Niemodlin. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do starego woj. opolskiego. Historycznie na Górnym Śląsku.

Geografia[edytuj | edytuj kod]

Jest położone nad Ścinawą Niemodlińską, która w okolicach Lewina Brzeskiego wpływa do Nysy Kłodzkiej.

Nazwa[edytuj | edytuj kod]

Pierwotna nazwa Niemodlim pochodzi od imienia pierwszego właściciela lub zasadźcy Niemodlima. Miejscowość wzmiankowana po raz pierwszy w łacińskim dokumencie z 1224 roku wydanym przez księcia śląskiego Kazimierza I opolskiego gdzie zanotowana została w zlatynizowanej formie „Nemodlina villa” (pol. wieś Niemodlin lub wieś Niemodlina)[2]. Dnia 28 maja 1260 w łacińskim dokumencie Władysława opolskiego wydanym w Raciborzu miejscowość wymieniona jest jako wieś villa Niemodlim[3].

W 1295 (lub 1305 – data jest niepewna) w księdze łacińskiej Liber fundationis episcopatus Vratislaviensis (pol. Księga uposażeń biskupstwa wrocławskiego) miejscowość wymieniona jest jako Nemodlim alias Falkenberg. Kronika wymienia również miejscowości, które zostały wchłonięte przez miasto Wessele jedną z obecnych dzielnic Niemodlina Wesele, Lypno dzisiejszą dzielnicę Lipno. Stephani villa dzisiejsze Szczepanowice[4].

W alfabetycznym spisie miejscowości na terenie Śląska wydanym w 1830 roku we Wrocławiu przez Johanna Knie miejscowość występuje pod nazwą niemiecką Falkenberg oraz polską Niemodlin[5]. Nazwę Niemodlin w książce "Krótki rys jeografii Szląska dla nauki początkowej" wydanej w Głogówku w 1847 wymienił śląski pisarz Józef Lompa[6]. Nazwy Niemodlin oraz Falkenberg wymienia również w 1896 roku śląski pisarz Konstanty Damrot[7].

Słownik geograficzny Królestwa Polskiego wydany na przełomie XIX i XX wieku notuje nazwę miasta pod polską nazwą Niemodlin oraz niemiecką Falkenberg[8].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Niemodlin, (1819 r.)

Sam Niemodlin istniał już prawdopodobnie w X wieku jako osada targowa. Według legendy, św. Wojciech podczas swojej podróży misyjnej zatrzymał się tutaj i zaczął budować kościół (przez miasto przebiegał główny szlak do Pragi i Brna). Miasto powstało przed rokiem 1224, a prawa miejskie uzyskało w 1283 roku. Najstarsza potwierdzona wzmianka o Niemodlinie pochodzi z 1224 roku. Prawa miejskie zostały nadane przez księcia Kazimierza, w zamian za koszty poniesione przy otaczaniu zamku opolskiego wysokim murem. Miasto w 1313 roku stało się siedzibą księstwa niemodlińskiego i pozostawało nią do 1460 roku. Od 1779 do końca II wojny światowej miasto należało do hrabiów Praschmów. Głównym źródłem utrzymania mieszkańców w czasach feudalnych było rolnictwo oraz leśnictwo. Na początku XIX wieku powstała w mieście fabryka lin oraz browar. Od czasu wojen śląskich do 1945 miasto należało do Prus (od 1871 także do zjednoczonych Niemiec) i nosiło nazwę Falkenberg; w okresie międzywojennym stacjonował tutaj Batalion Wartowniczy Falkenstein (niem. Wach-Bataillon Falkenstein).

Od 1816 do 1945 Niemodlin był siedzibą starostwa (Landkreis Falkenberg O.S.), po którym pozostała m.in. dawna siedziba (obecnie zajęta przez bank). Miasto było również siedzibą powiatu w okresie powojennym w latach 1946-1975. Po reaktywacji powiatów w 1999 roku, ziemie byłego powiatu włączono do powiatu opolskiego oraz częściowo do powiatów nyskiego i brzeskiego.

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Według rejestru Narodowego Instytutu Dziedzictwa na listę zabytków wpisane są[9]:

  • miasto w ramach średniowiecznego założenia, w tym unikatowy wrzecionowaty rynek z zespołem kamieniczek pochodzących głównie z XVIII i XIX w., choć są wśród nich też starsze
  • kościół pw. Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny, gotycki, z poł. XIII-XIV w. z przekształceniami barokowymi, zbudowany na początku XIII w. (prezbiterium), rozbudowany w wieku XV o nawę i wieżę. Część wyposażenia wewnątrz kościoła (ambona, ołtarze i rzeźby) z XVII i XVIII wieku. Renesansowy dzwon z 1522 roku. * Ogrójec znajduje się w południowej ścianie prezbiterium kościoła z rzeźbami pochodzącymi z XVIII w. Kościół jest siedzibą parafii, wypisany z księgi rejestru
  • zespół plebanii: plebania, z XV w., 1803 r., organistówka, z poł. XIX w.
 Osobny artykuł: Księstwo niemodlińskie.
  • zespół zamkowy, z XIV/XV w., XVI w., XVIII w.: oficyna i zabudowania stajenne, barokowy budynek bramy prowadzący do zamku, most zamkowy, mur z bastejką, park
    • zamek wybudowany przez księcia Bolesława Niemodlińskiego około roku 1313 w miejscu drewnianego grodu kasztelańskiego. W XIV i XV wieku wielokrotnie przebudowywany i rozbudowywany. W 1552 roku zniszczony przez pożar. Odbudowa ruszyła dopiero około roku 1573. Około 1740 roku przekształcony w pałac w stylu późnobarokowym. W latach 1869-1873 przebudowany przez architektów z Drezna i Düsseldorfu. Całość założenia utrzymana w stylu renesansowym
  • mury obronne, fragmenty w południowej części miasta. Mury wzniesione w XV wieku. Pierwotnie miały dwie bramy: Opolską i Nyską. Znaczną część murów zburzono w 1860 roku. Zachowały się pozostałości ganków strzelniczych, wypisany z księgi rejestru
  • arsenał, ul. Bohaterów Powstań Śląskich 7, z XVII w., wypisany z księgi rejestru
  • domy, ul. Bohaterów Powstań Śląskich 3, 5, 10, 11, 13, 18, z XVIII w., XIX w., XX w.
  • zajazd, obecnie dom mieszkalny, ul. Brzeska 1, z pocz. XIX w., XX w.
  • dom, ul. Drzymały 2, z 1600 r., XX w.
  • domy, Rynek 1, 2, 3, 10, 11, 18, 20, 21, 23, 34, 39, 41, 43, 45, 46, 47, 48, 49, 50, 53, Rynek / Szewska 1, z poł. XVIII w.-XX w.

inne zabytki:

  • dawny ratusz, budynek mieszkalny oznaczony numerem 51. Zbudowany na początku XIX wieku zastąpił stary ratusz istniejący niegdyś w centralnej części rynku. Piwnice zachowały sklepienia kolebkowe
  • kuta latarnia z początku XX w. stojąca w miejscu dawnego pręgierza na placu przed kościołem
  • zbrojownia z XVII w.
  • na skwerze w rynku pomnik św. Floriana pochodzący z XVIII w.
  • Kaplica Pustelnika z XVIII w. znajdująca się na terenie Parku w Lipnie, pozostałość po zwierzyńcu i parku krajobrazowym koło Niemodlina
  • kapliczka Madonny z Dzieciątkiem w pobliżu Bramy Niemodlińskiej i basenu kąpielowego pochodząca z 1909 r.
  • cmentarz żydowski.

Demografia[edytuj | edytuj kod]

Według danych z 31 grudnia 2012 miasto liczy 6496 mieszkańców[10].

Sport[edytuj | edytuj kod]

W Niemodlinie działa klub sportowy MKS Sokół Niemodlin, założony w 1951 roku pod nazwą Orzeł Niemodlin. W sezonie 2012/2013 piłkarze tego klubu występują w II grupie opolskiej klasy „A”. W sezonie 2012/2013 zespół awansował do klasy okręgowej OZPN Opole.

Transport[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Niemodlin (stacja kolejowa).

Przez środek miasta przebiega droga krajowa nr 46. Budowy obwodnicy miasta od dłuższego czasu domagają się mieszkańcy Niemodlina. Budowa obwodnicy Niemodlina w ciągu drogi krajowej 46 planowana jest w latach 2012-2014. Warianty realizacji tej inwestycji, wybrany przez Generalną Dyrekcję Dróg Krajowych i Autostrad, przewiduje budowę 11,5 kilometra drogi z 4 pasami ruchu i trzema węzłami drogowymi[11][12]. Przez Niemodlin przechodzi linia kolejowa nr 329 (Szydłów- Gracze (Lipowa Śląska). Kursowanie pociągów pasażerskich zawieszono 1 lutego 1996. Od tamtej pory docierały tu tylko pociągi towarowe wywożące bazalt z kopalni bazaltu w Graczach.

Wspólnoty wyznaniowe[edytuj | edytuj kod]

Współpraca międzynarodowa[edytuj | edytuj kod]

Miasta partnerskie:[14]

Przypisy

  1. Statystyka mieszkańców według stanu na 31 grudnia 2013. Urząd Miejski w Niemodlinie. [dostęp 7 września 2014].
  2. Colmar Grünhagen 1866 ↓, s. 125.
  3. Franciszek Kulczycki, "Monumenta mediiaevi historica res gestas Poloniae illustrantia", Tomus IX, Cracoviae, 1886.
  4. Liber fundationis episcopatus Vratislaviensis online
  5. Johann Knie 1830 ↓, s. 948.
  6. Józef Lompa, „Krótki rys jeografii Śląska dla nauki początkowej”, Głogówek 1847, str.11.
  7. Konstanty Damrot, "Die älteren Ortsnamen Schlesiens, ihre Entstehung und Bedeutung : mit einem Anhange über die schlesisch-polnischen Personennamen : Beiträge zur schlesischen Geschichte und Volkskunde", Verlag von Felix Kasprzyk, Beuthen 1896
  8. Niemodlin w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego Tom VII, str.97
  9. Rejestr zabytków nieruchomych woj. opolskiego. Narodowy Instytut Dziedzictwa. [dostęp 4.1.2013]. s. 95-97.
  10. Urząd miejski w Niemodlinie (pol.). [dostęp 2013-06-07].
  11. PAP: 800 mln na obwodnice Niemodlina i Nysy. Portal Samorzadowy, 06-04-2010. [dostęp 07/04/2010].
  12. Decyzja o środowiskowych uwarunkowaniach (środowiskowa) dla obwodnicy miasta Niemodlina w ciągu drogi krajowej nr 46.. [dostęp 2011-02-05].
  13. Dane według raportów wyszukiwarki zborów (www.jw.org) z 4 czerwca 2014.
  14. niemodlin.pl.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Colmar Grünhagen: Regesten zur Schleisischen Geschichte. Breslau: Josef Max & COMP., 1866.
  • Johann Knie: Alpabetisch, Statistisch, Topographische Uebersicht aller Dorfer, Flecken, Stadt und andern Orte der Konigl. Preus. Provinz Schliesen.... Breslau: Barth und Comp., 1830.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]