Otmuchów

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ten artykuł dotyczy miasta. Zobacz też: Otmuchów (ujednoznacznienie).
Otmuchów
Panorama Otmuchowa
Panorama Otmuchowa
Herb
Herb Otmuchowa
Państwo  Polska
Województwo  opolskie
Powiat nyski
Gmina Otmuchów
gmina miejsko-wiejska
Data założenia przed 1115
Prawa miejskie 1347
Burmistrz Jan Woźniak
Powierzchnia 27,83 km²
Wysokość 220 m n.p.m.
Populacja (2012)
• liczba ludności
• gęstość

5145[1]
190 os./km²
Strefa numeracyjna
77
Kod pocztowy 48-385
Tablice rejestracyjne ONY
Położenie na mapie województwa opolskiego
Mapa lokalizacyjna województwa opolskiego
Otmuchów
Otmuchów
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Otmuchów
Otmuchów
Położenie na mapie świata
Mapa lokalizacyjna świata
Otmuchów
Otmuchów
Ziemia 50°28′00″N 17°10′30″E/50,466667 17,175000
TERC
(TERYT)
5162307064
Hasło promocyjne: Miasto Kwiatów
Urząd miejski
ul. Zamkowa 6
48-385 Otmuchów
Strona internetowa

Otmuchów (hist. również Odmuchów, Odmachów[2], łac. Otmuchovia, niem. Ottmachau) – miasto w województwie opolskim, w powiecie nyskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Otmuchów. Według danych z 30 czerwca 2012 r. miasto liczyło 5 145 mieszkańców. Miasto położone jest historycznie na Dolnym Śląsku[3], natomiast geograficznie na Przedgórzu Sudeckim, w Obniżeniu Otmuchowskim w południowej części województwa opolskiego nad Nysą Kłodzką między sztucznymi zbiornikami wodnymi Jeziorem Otmuchowskim i Nyskim, przy drodze krajowej nr 46, którą na tym odcinku biegnie też droga łącząca Górny Śląsk z ziemią kłodzką. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do starego woj. opolskiego. Do roku 1975 wchodziło w skład powiatu grodkowskiego.

Nazwa[edytuj]

Nazwa Odmuchów w urzędowym pruskim dokumencie z 1750 roku wydanym w języku polskim w Berlinie[4].
Otmuchów, 1738 r. - widok na miasto i zamek - Friedrich Bernhard Werner
Otmuchów, (Ottmachau), 1906 r. - Richard Knötel

Znaczenie nazwy miasta nie jest jednoznaczne. Niemiecki językoznawca Heinrich Adamy w swoim dziele o nazwach miejscowości na Śląsku wydanym w 1888 roku we Wrocławiu wymienia jako najwcześniejszą zanotowaną nazwę miejscowości zapisaną w dokumencie z 1103 roku Othemochow podając jej znaczenie "Finsterwalde, Burgium Walddickicht" czyli po polsku "Ciemny las, zamek w kniejach"[5].

Miejscowość jako "Otemochow" wymieniona została w Bulli wrocławskiej w roku 1155.[6] Nazwę miejscowości w zlatynizowanej staropolskiej formie Othmuchow notuje kilkukrotnie spisana po łacinie w latach 1269–1273 Księga henrykowska[7]. Nazwę Othmuchow wymienia również w Rocznikach Królestwa Polskiego spisanych w latach 1455–1480 polski kronikarz Jan Długosz[8]. W 1475 roku w łacińskich statutach Statuta Synodalia Episcoporum Wratislaviensium miejscowość wymieniona jest w zlatynizowanej formie Othmuchouie[9].

W roku 1613 śląski regionalista i historyk Mikołaj Henel wymienił miejscowość w swoim łacińskim dziele o geografii Śląska pt. Silesiographia podając dwie nazwy Otmuchovia, Othmuchaw[10].

Miejscowość nosiła nazwę historyczną Odmuchów, Odmachów. Nazwę tą wymienia w pruskim urzędowym dokumencie z 1750 roku wydanym w języku polskim w Berlinie Fryderyk Wielki[4] oraz Słownik geograficzny Królestwa Polskiego wydany pod koniec wieku XIX[11]. Niemiecka nazwa Ottmachau jest zgermanizowaną formą pierwotnej nazwy miejscowości i stała się urzędową nazwą miasta w Prusach po trzech wojnach śląskich między państwem pruskim oraz Austrią[potrzebny przypis].

Polską nazwę Odmuchów w książce "Krótki rys jeografii Szląska dla nauki początkowej" wydanej w Głogówku w 1847 wymienił śląski pisarz Józef Lompa[12]. Niemiecki historyk Gustav Adolf Stenzel w swoich komentarzach do księgi henrykowskiej wydanych w roku 1854 jako pierwotną nazwę miejscowości podaje Otmuchow[7]. Polską nazwę Odmuchów oraz niemiecką Ottmachau wymienia w 1896 roku śląski pisarz Konstanty Damrot w książce o nazewnictwie miejscowym na Śląsku[13]. Damrot w swojej książce wymienia również starsze nazwy z łacińskich dokumentów z roku 1278 Otmuchow i Odmuchovo.

Obecna nazwa została administracyjnie zatwierdzona 7 maja 1946[14].

Historia[edytuj]

Fragment murów obronnych, XV w.
Zamek biskupi, obecnie hotel

Jeden z najstarszych grodów kasztelańskich na Śląsku. Pierwsza wzmianka pochodzi z 1155 r., znajdował się wówczas (i aż do 1810 r.) w posiadaniu biskupstwa wrocławskiego. W XIV wieku otoczony murami. Niszczony wojnami tracił swe znaczenie na rzecz rozwijającej się w sąsiedztwie Nysy, ówczesnej stolicy księstwa biskupiego.

Powstanie herbu miasta datuje się na rok 1347. W herbie znajduje się otwarta brama miejska w kolorze białym na niebieskim polu. Od XIV wieku używana jako pieczęć miejska.

W czasie II wojny światowej w miejscowości Niemcy utworzyli jeden z obozów koncentracyjnych dla Polaków na Śląsku tzw. Polenlager 86.[15] 13 kwietnia 1945 r. niemiecki lekarz z NSDAP dokonał mordu na 26 umysłowo chorych pacjentach szpitala św. Józefa w Otmuchowie[16].

Demografia[edytuj]

  • Piramida wieku mieszkańców Otmuchowa w 2014 roku [17].


Piramida wieku Otmuchow.png

Zabytki[edytuj]

Brama Wróbla (Nyska)
Barokowy kościół pw. św. Mikołaja i Franciszka Ksawerego
Zamek Dolny - pałac, obecnie siedziba urzędu miasta
Park w zespole zamkowym
Renesansowy Ratusz na rynku

Według rejestru Narodowego Instytutu Dziedzictwa na listę zabytków wpisane są[18]:

  • układ urbanistyczny średniowiecznego założenia miasta
  • kościół par. pw. śś. Mikołaja i Franciszka Ksawerego, okazała barokowa budowla z l. 1690-1701 - z końca XVII w., wzniesiona na wzgórzu, na miejscu istniejącego dawniej kościoła, pełni obecnie funkcję kościoła parafialnego. W kościele tym, znajdują się cztery obrazy pędzla Michała Leopolda Willmanna, a także seria 38 fresków, które na zlecenie biskupa wrocławskiego Franciszka Ludwika wykonał Karol Dankwart, twórca m.in. prac w Kościele św. Anny w Krakowie czy na Jasnej Górze. Kościół jest siedzibą parafii
  • kościół ewangelicki, z XIX w.
  • kaplica pw. Świętego Krzyża, ul. Krakowska, z XVIII w.
  • cmentarz parafialny, z XIX w.
  • kościół cmentarny pw. św. Anny, neogotycka budowla, pochodząca z drugiej poło&wy XIX wieku. W miejscu tym istniał od średniowiecza szpital miejski i kaplica pw. N. M. Panny, fundacji biskupów wrocławskich
  • kaplica, z poł. XIX w.
  • cmentarz żydowski, na terenie parku „Bażanciarnia”, z lat 1830-1935
  • zespół zamkowy, z XIII-XVIII w.-XIX w.:
    • zamek biskupi, wzniesiony prawdopodobnie w XIII w. na miejscu drewnianego grodu kasztelańskiego, sprzed 1155 roku, na szczycie górującego nad okolicą wzgórza. Dwukrotnie zniszczony w czasie wojen husyckich w latach 1430 i 1443. W 1484 roku został przebudowany przez biskupa Rotha[19]. W latach 1585-1596 przebudowano go ponownie w stylu renesansowym. Z tego okresu pochodzi m.in. zwieńczenie wieży zamkowej i sgraffitowe obramowanie okien. W roku 1646 zamek został zajęty przez Szwedów. Na dziedzińcu zamkowym mieściły się zabudowania gospodarcze oraz kaplica zamkowa, znana z przekazów od 1470 roku. Według opisu z roku 1666 była to budowla kamienna, sklepiona o ceglastej posadzce i kryta dachówką. Na wieżyczce kapicy znajdował się zegar słoneczny. W centralnej części dziedzińca jest studnia, która przetrwała do dnia dzisiejszego. Jednym z najbardziej charakterystycznych elementów zamku są schody, zwane końskimi. Schody zostały wzniesione na polecenie biskupa Filipa von Sinzendorf, który w wyniku choroby poruszał się w lektyce. Rezydencja obejmowała także zamek dolny
    • pałac - zamek dolny, zbudowany w latach 1706-1707 przez nyskiego architekta M. Kleina w stylu barokowym. Obecnie siedziba Urzędu Miasta
    • studnia z obudową
    • park
  • fragmenty murów obronnych - miejskich, do naszych czasów zachowały się odcinki murów w różnych częściach miasta a także:
    • basteja w ścianach domu, ul. Cicha 2/3
    • wieża - brama „Wróbla”, z XV w., XVI w., zwana Bramą Nyską, gotycka, zwieńczona renesansową attyką, niegdyś miejskie więzienie
  • ratusz, prawdopodobnie zbudowany został około 1538 roku - XVI w. w stylu renesansowym. Swój obecny wygląd zawdzięcza odbudowie w 1817 r. Fasadę ratusza zdobi późnorenesansowa dekoracja sgraffitowa. Na ścianach ratusza zachował się XVI-wieczny zegar słoneczny. Zegar ten często nazywa się "Zegarem Paracelsusa", na cześć legendy, według której ów medyk miał zawitać do Otmuchowa podczas swoich podróży i wybawić miasto od zarazy, ratusz wypisany z księgi rejestru
  • dom, ul. Krakowska 4, z połowy XIX w.
  • budynek gospodarczy, ul. Orkana 2, z połowy XVIII w.
  • domy, Rynek 2, 3, 4, z XVII-XVIII w.
  • domy, ul. Nyska[20] - 2, 4, 6, 8, z XVII/XVIII w., XIX w.

Gospodarka[edytuj]

Większe zakłady (według liczby zatrudnionych):

  • Zakład Przemysłu Cukierniczego Otmuchów S.A. (ZPC Otmuchów) – spółka akcyjna średniej wielkości zatrudniająca około 550 osób[21].
  • Eko Vimar Orlański – producent kotłów centralnego ogrzewania[22].
Zlikwidowane zakłady
  • Südzucker - Cukrownia Otmuchów S.A.– (zatrudniała około 100 osób) zakład produkujący cukier i syrop z buraków cukrowych. Pod koniec lutego 2009 właściciel zakładu ogłosił zaprzestanie produkcji i likwidację zakładu[23] W czerwcu 2009 roku zakład zamknięto, w 2013 roku zakład wyburzono.

Cukrownia Otmuchów[edytuj]

Najstarszy zakład produkcyjny, którego budowę rozpoczęto w roku 1881. Budowie sprzyjała budowa szosy na trasie Nysa - Kłodzko i linii kolejowej w 1875 r. W roku 1893 głównie na potrzeby cukrowni zbudowano linię kolejową do cukrowni i Dziewiętlic. W okresie przedwojennym cukrownia przerabiała około 1400 ton buraków na dobę i produkowała cukier surowy. Pierwszą ważniejszą inwestycją po II wojnie światowej była budowa w roku 1948 pieca wapiennego. W latach 1956-59 wybudowano hotele robotnicze, magazyn nawozów i nasion, w roku 1957 melaśnik na 750 ton melasy. Zakład włączono w skład Śląskiej Spółki Cukrowej z siedzibą we Wrocławiu, następnie przejętej przez grupę Südzucker AG. W kampanii 2007/2008 zakład przerobił przeszło 300 tysięcy ton buraków cukrowych i wyprodukował 43 tysiące ton cukru. Po 130 latach działalności w 2009 ogłoszono zaprzestanie produkcji i likwidację zakładu[23]. W czerwcu 2009 roku zakład zamknięto i stoi nieczynny. W 2012 roku zakład został sprzedany firmie BRAVET, prace wyburzeniowe zostały zakończone, teren został wyczyszczony.

Komunikacja[edytuj]

  • droga krajowa nr 46 - Kłodzko – Opole - Lubliniec - Częstochowa
  • kolej – stacja PKP, od 2008 nie kursują pociągi osobowe.
  • autobus - przystanek PKS
  • autobusy miejskie z Nysy (MZK Nysa) - autobusy miejskie z Nysy - dworzec główny

Kultura, sport, rekreacja[edytuj]

W Otmuchowie kręcono część plenerów do filmu Yesterday z 1984 r. w reżyserii Radosława Piwowarskiego.

W Otmuchowie corocznie od 1973 obchodzone jest Lato Kwiatów. Pierwotnie była to plenerowa wystawa kompozycji i konstrukcje z kwiatów zakładów zieleni z województwa opolskiego, obecnie jako impreza o charakterze wystawienniczo-festynowym. Zazwyczaj jest ono obchodzone w pierwszy pełny weekend lipca[24].

W mieście działa klub piłkarski - Czarni Otmuchów, występujący obecnie w V lidze.

Jezioro Otmuchowskie[edytuj]

Pierwsze plany budowy jeziora na Nysie Kłodzkiej powstały w 1913 roku, jednak w wyniku komplikacji związanych w wybuchem I wojny światowej zrezygnowano z realizacji projektu. Sytuacja zmieniła się w roku 1926, rozpoczęto modernizację otwartej w 1874 roku linii kolejowej w kierunku Kłodzka (jej fragment przebiegał przez obszar planowanego jeziora). Spowodowało to rozpoczęcie prac nad planem budowy zbiornika retencyjnego, którego zadaniem miało być zatrzymanie fali powodziowej na Nysie Kłodzkiej spływającej z Sudetów. W roku 1928 zaczęto budowę zbiornika i wszystkich pozostałych z nim związanych obiektów (m.in. nowe mosty). Przy budowie zbiornika zatrudniono ponad 2000 osób. Podczas budowy dochodziło czasami do wypadków śmiertelnych, np. w lipcu 1931 roku doszło do poważnego wypadku jednej z lokomotyw, w wyniku którego w wyniku ciężkich poparzeń zginęły dwie osoby - maszynista i palacz. Budowę zbiornika ukończono w roku 1933. Jezioro ma obszar około 2 tys. hektarów i pojemność 143 milionów m³ wody[25]. Na obszarze jeziora znajdowały się trzy wsie. Obecnie obszar 29 ha[25] tuż poniżej tamy jeziora jest objęty rezerwatem Czapla siwa otoczonym starodrzewem (brzoza i dąb). Jezioro i tereny wokół niego należą do Otmuchowsko-Nyskiego Obszaru Chronionego Krajobrazu.

Współpraca międzynarodowa[edytuj]

Miasta i gminy partnerskie[26]:

Ludzie związani z Otmuchowem[edytuj]

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

  1. Ludność 2012
  2. Odmuchów w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego, Tom VII (Netrebka – Perepiat) z 1886 r.
  3. Granicą jest Nysa Kłodzka – R. Pysiewicz-Jędrusik, A. Pustelnik, B. Konopska, Granice Śląska, Wrocław 1998, ISBN 83-911532-0-7
  4. a b Pruski dokument z roku 1750 ustalający urzędowe opłaty na Śląsku – "Wznowione powszechne taxae-stolae sporządzenie, Dla samowładnego Xięstwa Sląska, Podług ktorego tak Auszpurskiey Konfessyi iak Katoliccy Fararze, Kaznodzieie i Kuratusowie Zachowywać się powinni. Sub Dato z Berlina, d. 8. Augusti 1750"
  5. Heinrich Adamy: Die Schlesischen Ortsnamen ihre entstechung und bedeutung. Breslau: Verlag von Priebotsch`s Buchhandlung, 1888, s. 9.
  6. Władysław Jan Grabski, "300 miast wróciło do Polski. Informator historyczny", PAX, Warszawa 1960, hasło Otmuchów, str. 340..
  7. a b Gustav Adolf Stenzel 1854 ↓, s. 82.
  8. Jan Długosz, L. VII, str. 835.
  9. Franz Xaver Seppelt,"Die Breslauer Diözesansynode vom Jahre 1446", Franz Goerlich, Breslau 1912. - tekst łaciński statutów w wersji zdygitalizowanej.
  10. [Nicolaus Henel von Hennenfeld, "Silesiographia Breslo-Graphia", Frankfurt am Main 1613, str. 43.]
  11. Odmuchów - Słownik geograficzny Królestwa Polskiego
  12. Józef Lompa, „Krótki rys jeografii Śląska dla nauki początkowej”, Głogówek 1847, str.27.
  13. Konstanty Damrot, "Die älteren Ortsnamen Schlesiens, ihre Entstehung und Bedeutung : mit einem Anhange über die schlesisch-polnischen Personennamen : Beiträge zur schlesischen Geschichte und Volkskunde", Verlag von Felix Kasprzyk, Beuthen 1896
  14. Zarządzenie Ministrów: Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych z dnia 7 maja 1946 r. (M.P. z 1946 r. Nr 44, poz. 85).
  15. Polenlager Ottmachau, Bundesarchiv
  16. http://www.ngopole.pl/2015/06/07/czerwony-swit-1945-r-walki-sowiecko-niemieckie-na-slasku-opolskim-i-ich-ofiary/
  17. http://www.polskawliczbach.pl/Otmuchow, w oparciu o dane GUS.
  18. Rejestr zabytków nieruchomych woj. opolskiego. Narodowy Instytut Dziedzictwa. [dostęp 26.12.2012]. s. 73-74.
  19. Łuczyński Romuald M. Zamki, dwory i pałace w Sudetach, Legnica, 2008, s. 284
  20. W NID istnieje stara nazwa ulicy Świerczewskiego.
  21. Zakłady Przemysłu Cukierniczego "Otmuchów". [dostęp 8.04.2009].
  22. EKO - VIMAR ORLAŃSKI. [dostęp 8.04.2009].
  23. a b Upadła Cukrownia Otmuchów. [dostęp 7.04.2009]..
  24. Lato Kwiatów w Otmuchowie. [dostęp 8.04.2009].
  25. a b Jezioro Otmuchowskie
  26. Miasta partnerskie- oficjalna strona gminy Otmuchów (pol.). www.otmuchow.pl. [dostęp 2015-08-11].

Bibliografia[edytuj]

  • Gustav Adolf Stenzel: Liber Fundationis Claustri Sanctae Mariae Virginis in Henrichow. Breslau: Josef Max & Komp., 1854.
  • Aus Stadt und Land Ottmachau , miejsce wydania nieznane 1927.
  • B. Guerquin, Zamki Śląskie, Warszawa 1957, s. 66.
  • B. Steinborn, Otmuchów, Paczków, Wrocław-Warszawa-Kraków 1961, s. 28-35.
  • Wypisy do dziejów ziemi nyskiej, pod red. F. Hawranek, Opole 1980.
  • Wzgórza Niemczańsko-Strzelińskie. Przedgórze Paczkowskie. Słownik Geografii Turystycznej Sudetów, tom 21 N-Ż, pod red. M. Staffy, Wydawnictwo I-BIS, Wrocław 2008, s. 74-94.
  • Bernhard Kutsche, Ottmachau, die Staubeckenstadt, Braunschweig 1934.

Linki zewnętrzne[edytuj]