Gogolin

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Zobacz też: Gogolin w innych znaczeniach tej nazwy.
Gogolin
miasto w gminie miejsko-wiejskiej
Ilustracja
Widok miasta
Herb Flaga
Herb Flaga
Państwo  Polska
Województwo  opolskie
Powiat krapkowicki
Gmina Gogolin
Prawa miejskie 1967
Burmistrz Joachim Wojtala
Powierzchnia 20,35 km²
Wysokość 175 m n.p.m.
Populacja (31.12.2019)
• liczba ludności
• gęstość

6734[1]
327,3 os./km²
Strefa numeracyjna 77
Kod pocztowy 47-320[2]
Tablice rejestracyjne OKR
Położenie na mapie gminy Gogolin
Mapa konturowa gminy Gogolin, w centrum znajduje się punkt z opisem „Gogolin”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, na dole nieco na lewo znajduje się punkt z opisem „Gogolin”
Położenie na mapie województwa opolskiego
Mapa konturowa województwa opolskiego, blisko centrum na prawo znajduje się punkt z opisem „Gogolin”
Położenie na mapie powiatu krapkowickiego
Mapa konturowa powiatu krapkowickiego, blisko centrum na prawo u góry znajduje się punkt z opisem „Gogolin”
Ziemia50°29′17″N 18°01′26″E/50,488056 18,023889
TERC (TERYT) 1605014
SIMC 0965364
Hasło promocyjne: Gogolin – dobry pomysł na długie lata
Urząd miejski
ul. Krapkowicka 6
47-320 Gogolin
Strona internetowa
BIP

Gogolin imiasto w Polsce położone w województwie opolskim, w powiecie krapkowickim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Gogolin[3][4]. Historycznie leży na Górnym Śląsku, na ziemi strzeleckiej, na Wyżynie Śląskiej.

W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do województwa opolskiego.

Według danych na 31 grudnia 2019 miasto było zamieszkane przez 6734 osób[5].

Patronem miasta jest św. Urban I.

Geografia[edytuj | edytuj kod]

Położenie[edytuj | edytuj kod]

Miasto jest położone w południowo-zachodniej Polsce, w województwie opolskim, około 25 km od granicy z Czechami, na krawędzi Wyżyny Śląskiej, przy granicy gminy Gogolin z gminą Krapkowice. Centralna cześć Gogolina położona jest na wysokości 175 m n.p.m. Najwyższym wzniesieniem w pobliżu miasta jest Zakrzowska Szpica (256 m n.p.m.)[6]. Miasto i jego bezpośrednie okolice leżą się na wapieniach triasu (formacja gogolińska)[7], które były wydobywane w kilku kamieniołomach zachowanych częściowo do dziś, choć już nieczynnych, podobnie jak zespół starych pieców wapienniczych[8]. Według danych z 1 stycznia 2010 powierzchnia miasta wynosiła 20,35 km²[9].

Środowisko naturalne[edytuj | edytuj kod]

Średnia temperatura roczna wynosi +8,4 °C. Pokrywa śnieżna występuje od grudnia do kwietnia. Duże zróżnicowanie dotyczy termicznych pór roku. Średnie roczne opady atmosferyczne w rejonie Gogolina wynoszą 626 mm dominują wiatry zachodnie[10].

Podział miasta[edytuj | edytuj kod]

Według Krajowego Rejestru Urzędowego Podziału Terytorialnego Kraju częściami Gogolina są[11]:

Nazwa[edytuj | edytuj kod]

Nie jest pewne pochodzenie nazwy Gogolin. Według jednej z hipotez wyprowadza się ją od nazwy osobowej Gogoła. Według drugiej pochodzi ona od żyjących niegdyś na okolicznych stawach kaczek zwanych gogołami lub od tak nazwanych niedojrzałych owoców. Według lokalnej tradycji nazwa miejscowości pochodzi od polskiej nazwy rośliny należącej do rodziny różowatychgłogu (Crataegus L.)[6], podobnie jak pobliski Głogówek.

W alfabetycznym spisie miejscowości na terenie prowincji śląskiej wydanym w 1830 roku we Wrocławiu przez Johanna Knie wymienione jako Gogollin i Gogolin[12].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Prehistoria[edytuj | edytuj kod]

Ślady pobytu człowieka na terenie obecnego miasta Gogolin, potwierdzone badaniami archeologicznymi, sięgają epoki neolitu. W Strzebniowie odkryto cmentarzysko kultury Łużyckiej z okresu wpływów rzymskich[6].

Średniowiecze[edytuj | edytuj kod]

Miasto wzmiankowane po raz pierwszy w łacińskim dokumencie biskupa wrocławskiego Wawrzyńca z 1223 roku gdzie zanotowane zostało w formie Gogolino[13].

Pod koniec XIII wieku Gogolin był własnością książęcego uposażenia opactwa Cystersów w Jemielnicy. Dokument papieża Bonifacego VIII wydany 16 lutego 1302 wymienia Gogolin jako „de Ghogolyn”. Ze względu na rolniczy charakter wsi, jej patronem został św. Urban I. Podstawą utrzymania mieszkańców była uprawa ziemi. W 1385 domagali się oni zmniejszenia dziesięciny. W 1417 na Uniwersytet Jagielloński został przyjęty pierwszy student z Gogolina – Dobeslaus de Gogolina[14].

XVI–XX wiek[edytuj | edytuj kod]

Od 1634 do 1852 Gogolin razem ze Strzebniowem należał do rodu von Gaschin z Żyrowej. W 1783 liczył 312 mieszkańców. Rozwój ekonomiczny miejscowości rozpoczął się na początku XIX wieku, kiedy to na skalę przemysłową zaczęto eksploatować miejscowe złoża wapnia i zaczęły powstawać wapienniki. W 1845 było ich 46, a w 1864 już 29. Były one zastępowane przez nowocześniejsze zakłady[6].

Do rozwoju przyczyniło się też oddanie do eksploatacji linii kolejowej Opole-Kędzierzyn w 1845[6]. W 1895 firma Lenz & Co, lokalne samorządy, właściciele papierni w Krapkowicach oraz majątków ziemskich zawiązali spółkę Kolej Prudnicko-Gogolińska z siedzibą w Prudniku, której celem stała się budowa drugorzędnej, normalnotorowej linii lokalnej z Prudnika do Gogolina. Linia została oddana do użytku w 1896[15].

W 1899 w Gogolinie przez Zakon Sióstr Boromeuszek został zbudowany szpital. W latach 1899–1901 wybudowano kościół pw. Najświętszego Serca Pana Jezusa. Był to kościół filialny należący do parafii w Otmęcie, a następnie został samodzielną parafią obejmująca Gogolin[6]. W latach 1908–1909 zbudowano kościół ewangelicko-augsburski[16].

Dwudziestolecie międzywojenne[edytuj | edytuj kod]

Od 1919 Gogolin należał do nowo utworzonej prowincji Górny Śląsk. Prowincja została zlikwidowana w 1938, a 18 stycznia 1941 utworzono ją ponownie.

W 1910 roku 2200 mieszkańców (łącznie ze Strzebniowem) mówiło w języku polskim, 132 w językach polskim i niemieckim, natomiast 965 osób posługiwało się jedynie językiem niemieckim. W wyborach komunalnych w listopadzie 1919 roku 636 głosów oddano na kandydatów z list polskich, co pozwoliło im zdobyć 13 z 18 mandatów. Podczas plebiscytu w 1921 roku w miejscowości uprawnionych do głosowania było 2271 mieszkańców (w tym 560 emigrantów). Za Polską głosowało 955 osób, za Niemcami 1262 osoby. W 1919 r. mieszkańcy założyli tu gniazdo Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół”, a także oddział Polskiej Organizacji Wojskowej Górnego Śląska[17].

Podczas III powstanie śląskiego 7 maja 1921 grupa Bogdan, do której należeli powstańcy z pow. strzeleckiego, toszeckiego, kozielskiego, prudnickiego, rozpoczęła natarcie na Gogolin, w którym przejściowo opanowano dworzec kolejowy. 14 maja powstańcy odparli atak niemiecki. Rozkaz z 17 maja nakazał oddziałom wycofać się z miejscowości. 21 maja w rejonie Gogolina rozwinęło się wielkie potężne natarcie w kierunku Góra św. Anny. Próba powstańczego kontrnatarcia została powstrzymana 23 maja pod Dąbrówką[17].

W 1926 miejscowość otrzymała oświetlenie elektryczne, a w 1930 ukończono budowę Urzędu Miasta. W latach 1934–1935 zbudowano urządzenia wodociągowe[6].

Czasy polskie[edytuj | edytuj kod]

Malowidło upamiętniające 40. rocznicę nadania Gogolinowi praw miejskich

Od 1 grudnia 1945 do 28 września 1954 siedziba gminy Gogolin I i Gogolin II. W 1948 otwarto w Gogolinie liceum ogólnokształcące[6].

Od 1950 Gogolin leży w granicach województwa opolskiego, przy czym były to trzy różne jednostki administracyjne funkcjonujące w latach 1950–1975, 1975–1998 oraz współczesne od 1999.

1 stycznia 1958 Gogolin otrzymał prawa osiedla[18], a 1 stycznia 1967 prawa miejskie[19].

Od 1987 Gogolin posiada własny herb[6].

Demografia[edytuj | edytuj kod]

Według danych GUS z 31 grudnia 2019, Gogolin miał 6734 mieszkańców (19. miejsce w województwie opolskim i 500. w Polsce), powierzchnię 20,35 km² (11. miejsce w województwie opolskim i 289. miejsce w Polsce) i gęstość zaludnienia 327,3 os./km²[1].

Mieszkańcy Gogolina stanowią około 10,56% populacji powiatu krapkowickiego, co stanowi 0,68% populacji województwa opolskiego.

Opis Ogółem Kobiety Mężczyźny
jednostka osób % osób % osób %
populacja 6734 100 3501 52 3233 48
gęstość zaludnienia

(mieszk./km²)

327,3 170,3 157

Liczba mieszkańców miasta[edytuj | edytuj kod]

1783 – 312[20]
1830 – 515[21]
1844 – 790[22]
1855 – 1362[23]
1861 – 1533[23]
1885 – 2789[24]
1900 – 3218[25]
1910 – 3280[26]
1933 – 4132[27]
1939 – 5073[27]
1980 – 6000[28]
1995 – 6635[1]
1996 – 6648[1]
1997 – 6702[1]
1998 – 6769[1]
1999 – 6443[1]
2000 – 6383[1]
2001 – 6311[1]
2002 – 6208[1]
2003 – 6120[1]
2004 – 6116[1]
2005 – 6045[1]
2006 – 6084[1]
2007 – 6089[1]
2008 – 6047[1]
2009 – 6127[1]
2010 – 6147[1]
2011 – 6509[1]
2012 – 6512[1]
2013 – 6538[1]
2014 – 6529[1]
2015 – 6564[1]
2016 – 6592[1]
2017 – 6640[1]
2018 – 6661[1]
2019 – 6734[1]


Piramida wieku mieszkańców Gogolina w 2014 roku[edytuj | edytuj kod]


Piramida wieku Gogolin.png[1]

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Według rejestru Narodowego Instytutu Dziedzictwa na listę zabytków wpisane są[29]:

  • cmentarz żydowski, ul. Wyzwolenia, z 1852 r. – XIX w.
  • zbiorowa mogiła powstańców śląskich, na cmentarzu katolickim

inne zabytki:

Transport[edytuj | edytuj kod]

Transport drogowy[edytuj | edytuj kod]

Tablica powitalna przy wjeździe do Gogolina

Przez Gogolin przebiega droga krajowa:

Sieć uzupełniają drogi wojewódzkie:

Transport kolejowy[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Gogolin (stacja kolejowa).

W 1895 firma Lenz & Co, lokalne samorządy, właściciele papierni w Krapkowicach oraz majątków ziemskich zawiązali spółkę Kolej Prudnicko-Gogolińska z siedzibą w Prudniku, której celem stała się budowa drugorzędnej, normalnotorowej linii lokalnej z Prudnika do Gogolina, na stacjach końcowych stycznej z istniejącymi już w tym czasie liniami państwowymi. Pierwszy odcinek – z Prudnika do Białej Prudnickiej – oddano dla ruchu towarowego 22 października 1896, a już 4 grudnia 1896 oddano do użytku całą linię z Prudnika do Gogolina, zarówno dla ruchu towarowego, jak i osobowego. 28 listopada 2005 w związku z pogarszającym się stanem torów oraz kradzieżami szyn linia została całkowicie zamknięta i wykreślona z wykazu D29[30].

3 sierpnia 2016 roku zmodernizowana przed czasem linia kolejowa relacji Prudnik–Krapkowice (docelowo do Gogolina) została oddana do użytku. Tory miały być wykorzystywane do celów wojskowych (dojazd do Centralnej Składnicy Materiałów Wybuchowych pod Krapkowicami); planowano corocznie dwa przejazdy kontrolne. Poza tym z torowiska będą mogły korzystać prywatne firmy, takie jak Metsä Tissue, która prowadzi w Krapkowicach zakład papierniczy. Szybkość pociągów na tym odcinku będzie mogła wynosić 40 km/h[31]. Nie jest przewidywana reaktywacja ruchu pasażerskiego[32].

Gogolin
Linia 136. Kędzierzyn-Koźle – Opole Groszowice
BSicon KBHFl.svgBSicon STRq.svgBSicon STRq.svg
Górażdże
odległość: 4,254 km
BSicon BHFq.svg
odległość: 5,631 km
Linia nr 306 Gogolin – Prudnik
BSicon KBHFl.svg
odległość: 4,600 km

Kultura[edytuj | edytuj kod]

Pomnik Karolinki i Gminne Centrum Kultury

Gogolin jest znany m.in. z pieśni ludowej Poszła Karolinka do Gogolina, wykonywanej m.in. przez Zespół Pieśni i Tańca „Śląsk”. Do pieśni tej nawiązuje także herb miasta. W dniu 28 maja 1967 przed gmachem Gminnego Centrum Kultury dokonano uroczystego odsłonięcia pomnika Karolinki[33].

Media lokalne[edytuj | edytuj kod]

Prasa[edytuj | edytuj kod]

Telewizja[edytuj | edytuj kod]

  • TV Krapkowice

Portale[edytuj | edytuj kod]

  • tygodnik-krapkowicki.pl[34]
  • nowinykrapkowickie.pl[35]

Religia[edytuj | edytuj kod]

 Z tym tematem związana jest kategoria: Religia w Gogolinie.
Kościół ewangelicko-augsburski

Wspólnoty wyznaniowe[edytuj | edytuj kod]

Kościół rzymskokatolicki[edytuj | edytuj kod]

Kościół Ewangelicko-Augsburski w RP[edytuj | edytuj kod]

Cmentarze[edytuj | edytuj kod]

  • Cmentarz parafialny (ul. Szpitalna)
  • Cmentarz (ul. Kasztanowa 94)
  • Cmentarz żydowski (ul. Wyzwolenia 10-18)

Współpraca międzynarodowa[edytuj | edytuj kod]

Miasta i gminy partnerskie
Miasto Kraj Data podpisania umowy
  Schongau  Niemcy 1996
  Jabłonków  Czechy 1998
  Łodygowice  Polska 2003
  Zwierzyniec  Polska 2007
  Mikołajów  Ukraina 2013[36]
  Kysucké Nové Mesto  Czechy 2014

Ludzie związani z Gogolinem[edytuj | edytuj kod]

 Z tym tematem związana jest kategoria: Ludzie związani z Gogolinem.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u v w x y z aa ab Gogolin w liczbach, [w:] Polska w liczbach [online], polskawliczbach.pl [dostęp 2020-12-25] (pol.), liczba ludności w oparciu o dane GUS.
  2. Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych poprzez wyszukiwarkę. Poczta Polska S.A., styczeń 2013. [dostęp 2015-03-26].
  3. Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części (Dz.U. z 2013 r. poz. 200)
  4. GUS. Rejestr TERYT
  5. Wyniki badań bieżących – Baza Demografia – Główny Urząd Statystyczny, demografia.stat.gov.pl [dostęp 2020-08-29].
  6. a b c d e f g h i Atrakcje turystyczne – Urząd Miejski w Gogolinie, gogolin.pl [dostęp 2020-08-29] (pol.).
  7. Kowal-Linka M. 2008. Formalizacja litostratygrafii formacji gogolińskiej (trias środkowy) na Śląsku Opolskim. Geologos 14 (2): 125–161.
  8. Robert Niedźwiedzki, Joachim Szulc, Marek Zarankiewicz, 2012: Przewodnik geologiczny. Kamienne skarby Ziemi Annogórskiej. Wyd.: Stowarzyszenie Kraina św. Anny, strony 80-81. ​ISBN 978-83-63036-04-1​.
  9. Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2013 r., Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 26 lipca 2013, ISSN 1505-5507.
  10. Klimat: Gogolin: Klimatogram, wykres temperatury, tabela klimatu – Climate-Data.org, pl.climate-data.org [dostęp 2020-08-29].
  11. GUGiK, Dane z państwowego rejestru nazw geograficznych – PRNG, Główny Urząd Geodezji i Kartografii, 7 stycznia 2020 [dostęp 2020-08-29] (pol.).
  12. Alphabetisch-Statistisch-Topographische Uebersicht aller Dörfer, Flecken, Städte und andern Orte der Königl. Preuß. Provinz Schlesien..., s. 193.
  13. Colmar Grünhagen 1866 ↓, s. 121.
  14. Historia i teraźniejszość Ziemi Gogolińskiej, wodip.opole.pl.
  15. Historia linii Gogolin-Prudnik.
  16. Gogolin – Kościół ewangelicki (1908). Atrakcje turystyczne Gogolina. Ciekawe miejsca Gogolina, www.polskaniezwykla.pl [dostęp 2020-09-24].
  17. a b Encyklopedia powstań śląskich, Opole: Instytut Śląski w Opolu, 1982.
  18. Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 9 listopada 1957 r. w sprawie utworzenia i zmiany granic niektórych osiedli w województwach: katowickim, opolskim i olsztyńskim., isap.sejm.gov.pl [dostęp 2020-08-29].
  19. Rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 9 grudnia 1966 r. w sprawie utworzenia niektórych miast., isap.sejm.gov.pl [dostęp 2020-08-29].
  20. Friedrich Albert Zimmermann, Beyträge zur Beschreibung von Schlesien, Tramp, 1784 [dostęp 2020-12-25] (niem.).
  21. Johann Georg Knie, Alphabetisch-Statistisch-Topographische Uebersicht aller Dörfer, Flecken, Städte und andern Orte der Königl. Preuß. Provinz Schlesien, mit Einschluß des ganzen jetzt zur Provinz gehörenden Markgrafthums Ober-Lausitz, und der Grafschaft Glatz: nebst beigefügter Nachweisung von der Eintheilung des Landes nach den verschiedenen Zweigen der Civil-Verwaltung mit drei besondern Tabellen, Graß, Barth u.Comp., 1830 [dostęp 2020-12-25] (niem.).
  22. Alphabetisch-statistisch- topographische Uebersicht der Dörfer, Flecken, Städte und andern Orte der Königl. Preuss. Provinz Schlesien. Nebst beigefügter Nachweisung von der Eintheilung des Landes nach den Bezirken der drei königlichen Regierungen, den darin enthaltenen Fürstenthümern und Kreisen, mit Angabe des Flächeninhaltes, der mittlern Erhebung über die Meeresfläche, der Bewohner, Gebäude, des Viehstandes usw. – 2. verm. u. verb. Aufl. – Śląska Biblioteka Cyfrowa, www.sbc.org.pl [dostęp 2020-12-25] (pol.).
  23. a b Felix Triest, Topographisches Handbuch von Oberschlesien: Zur Auftrage der Königlichen Regierung und nach amtlichen Quellen herausgegeben, W. G. Korn, 1865 [dostęp 2020-12-25] (niem.).
  24. Seite aus Meyers Konversationslexikon: Goet – Gogra, www.retrobibliothek.de [dostęp 2020-12-25].
  25. Zeno, Lexikoneintrag zu »Gogolin«. Meyers Großes Konversations-Lexikon, Band 8. Leipzig ..., www.zeno.org [dostęp 2020-12-25] (niem.).
  26. Willkommen bei Gemeindeverzeichnis.de, www.gemeindeverzeichnis.de [dostęp 2020-12-25].
  27. a b Deutsche Verwaltungsgeschichte Schlesien, Kreis Groß-Strehlitz, treemagic.org [dostęp 2020-12-25].
  28. Demografia, sztetl.org.pl [dostęp 2020-12-25].
  29. Rejestr zabytków nieruchomych woj. opolskiego. Narodowy Instytut Dziedzictwa. s. 47. [dostęp 2012-12-09].
  30. Historia linii Gogolin-Prudnik.
  31. Maciej Dobrzański: Pociągi wracają na linię Prudnik-Krapkowice (pol.). prudnik24.pl, 2016-08-03. [dostęp 2020-08-29].
  32. Radosław Dimitrow: Linia kolejowa Krapkowice – Prudnik wyremontowana. Ale pociągi pasażerskie tędy nie pojadą (pol.). nto.pl, 2016-08-30. [dostęp 2020-08-29].
  33. Kalendarz Opolski na rok 1974, s. 15.
  34. Tygodnik Krapkowicki – Krapkowice, reklama, ogłoszenia, wiadomości, społeczność, wydarzenia, liga, www.tygodnik-krapkowicki.pl [dostęp 2020-09-24].
  35. Nowiny Krapkowickie – Wydarzenia, Krapkowice, nowinykrapkowickie.pl [dostęp 2020-09-24].
  36. Tygodnik Krapkowicki: List intencyjny. Krapkowice: 2013-06-04, s. 10.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Colmar Grünhagen: Regesten zur Schleisischen Geschichte. Breslau: Josef Max & COMP., 1866.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]