13 Wileński Batalion Strzelców

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
13 Wileński Batalion Strzelców
Historia
Państwo  Polska
Sformowanie 25 października 1942
Rozformowanie 1947
Nazwa wyróżniająca „Wileński”
Tradycje
Nadanie sztandaru 26 stycznia 1944
Rodowód 13 Pułk Piechoty
Kontynuacja 13 Pułk Zmechanizowany
Dowódcy
Pierwszy ppłk Wincenty Powichrowski
Ostatni mjr Józef Ćwiąkalski
Działania zbrojne
kampania włoska 1944-1945
Organizacja
Dyslokacja Ferrara (II 1946)[1]
Rodzaj sił zbrojnych wojsko
Rodzaj wojsk piechota
Podległość 5 Wileńska Brygada Piechoty

13 Wileński Batalion Strzelców „Rysiów” (13 bs) – pododdział piechoty Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie.

Batalion został sformowany w składzie 4 Brygady Strzelców 25 października 1942 roku, w obozie Khánaqín, w Iraku. Jednostka została zorganizowana na bazie 13 pułku piechoty „Rysi”, według etatów brytyjskich.

W marcu 1943 roku 13 batalion „Rysi” został podporządkowany dowódcy 5 Wileńskiej Brygady Piechoty, a w jego struktury włączony 10 batalion strzelców.

12 maja 1945 roku baon przegrupował się do San Benedetto del Tronto, a w dniach 7-12 czerwca 1945 roku do Forlimpopoli. 11 lutego 1946 roku sześciu strzelców zostało przeniesionych do 20 batalionu saperów w Fano.

Po wojnie batalion, będąc w składzie wojsk okupacyjnych, pełnił między innymi służbę wartowniczą. W lutym 1946 ochraniał obiekty wojskowe i komunikacyjne w rejonie Ferrary[2].

Działania bojowe batalionu[edytuj | edytuj kod]

Pod koniec lutego batalion przetransportowany został do południowych Włoch. Tu przeszedł aklimatyzację i już 23 marca 1944 roku skierowany został na linię frontu nad rzekę Sangro. Tam zluzował oddziały 2 Marokańskiej Dywizji Piechoty[3].

„Rysie”[edytuj | edytuj kod]

Stopień Imię i nazwisko Okres pełnienia służby Kolejne stanowisko
Dowódcy batalionu
ppłk Wincenty Powichrowski X 1942 – III 1943
mjr/ppłk Władysław Kamiński III 1943 – † 17 V 1944[a]
mjr dypl. Wacław Jacyna 23 V – 7 VIII 1944[4]
mjr Jan Dragan 7 VIII – 5 X 1944[5]
mjr dypl. Edmund Różycki (p.o.) 18 X – 5 XII 1944[5] dowódca 64 baonu piechoty
kpt./mjr Klemens Kowalczyński 5 X 1944 – 19 VI 1945[5]
ppłk dypl. Olgierd Jaskold-Gabszewicz 19 VI 1945 – 16 IV 1946[6]
mjr mjr Józef Ćwiąkalski 16 IV 1946 – 1947[6]
Zastępcy dowódcy batalionu
kpt. Leon Gnatowski X 1942 – III 1943
mjr Ludwik Ziobrowski III – XI 1943
mjr Jerzy Leon Gędzierski do 10 V 1944[7]
mjr Jan Żychoń od 17 V 1944[4]
kpt. Marcelian Czechowski od 17 V 1944[4]
kpt. Klemens Kowalczyński od VI 1944[4]
kpt. Alfred Kolator od 15 IX 1944[4]
Obsada personalna 13 bs po reorganizacji w marcu 1943
dowódca batalionu mjr Władysław Kamiński
zastępca dowódcy baonu mjr Ludwik Ziobrowski
dowódca kompanii dowodzenia kpt. / mjr Jerzy Gędzierski
dowódca 1 kompanii strzelców kpt. Wacław Bujko
dowódca 2 kompanii strzelców por. Marcelian Czechowski
dowódca 3 kompanii strzelców por. Alfred Kolator
dowódca 4 kompanii strzelców por. Franciszek Malik

Przy 13 bs służbę pełnił posterunek żandarmerii wystawiony ze składu 5 Szwadronu Żandarmerii. W 1945 roku komendantem posterunku był wachm. Piotr Jozajtis.

Organizacja batalionu[edytuj | edytuj kod]

  • kompania dowodzenia
    • pluton łączności
    • pluton saperów
    • pluton gospodarczy
  • cztery kompanie strzeleckie
    • poczet dowódcy
    • trzy plutony strzeleckie
      • trzy drużyny strzelców
      • sekcja moździerzy
  • kompania wsparcia
    • pluton moździerzy
    • pluton rozpoznawczy (13 carierów)
    • pluton przeciwpancerny (działa 6-funtowe)

Batalion etatowo liczył 39 oficerów i 744 szeregowych. Posiadał 55 samochodów

Irak 5 kres dp.png Irak cmentarze.png IIkp italia.png M Cassino 7.png Ancona 1944.png Bitwa o Bolonie 1945.PNG

Symbole batalionu[edytuj | edytuj kod]

Sztandar batalionu
26 stycznia 1944[8] uroczystość wręczenia sztandaru miała miejsce 9 stycznia 1944 r. jednak w przypisie 79 na s. 45 wymienił Piechota Polska 1939-1945, zeszyt 15, s. 67, gdzie została podana właściwa data - 26 stycznia 1944 r. w obozie wojskowym Quassasin pod Kairem dowódca Armii Polskiej na Wschodzie, gen. dyw. Władysław Anders wręczył dowódcy batalionu, majorowi Władysławowi Kamińskiemu sztandar ufundowany przez p. Wojtkiewicz. Rysunki na sztandar wykonała p. Bronowska, absolwenta sztuk pięknych Uniwersytetu Stefana Batorego, natomiast sztandar został wyhaftowany przez Polki w 1943, w Teheranie[8]. Rodzicami chrzestnymi sztandaru zostali pp. Aniela i Nikodem Sulik [9].

Różni się on znacznie od przepisowego wzoru. Posiada kształt prostokąta i nie zawierał motywu krzyża kawalerskiego. Strona główna została wykonana z wzorzystego pąsowego adamaszku. Centralnym elementem jest haftowany białym jedwabiem orzeł i napis: "Honor i Ojczyzna 1943". W lewym górnym i prawym dolnym rogu umieszczono barwne sylwetki rysia. Na stronie odwrotnej, wykonanej z białego jedwabiu, znajdował się wizerunek Matki Boskiej Ostrobramskiej haftowany kolorowym jedwabiem z elementami malowanymi, a pod nim napis: "Pod Twoją obronę uciekamy się"[10].

Obecnie sztandar eksponowany jest w Instytucie Polskim i Muzeum im. gen. Sikorskiego w Londynie[11].

Odznaka batalionu
Zatwierdzona rozkazem dowódcy 2 Korpusu z 18 czerwca 1946 roku nr 76 pkt. 414.

Wykonana w srebrze dla oficerów, w metalu srebrzona i oksydowana dla szeregowych; wymiary 45 x 35 mm. Posiada formę głowy rysia z otwartą paszczą. Noszona na berecie w odległości 5 cm z lewej strony orzełka na podkładce sukiennej lub plastykowej, w kolorze ciemnowiśniowym[12].


Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. ppłk Władysław Kamiński zginał w bitwie pod Monte Cassino.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Żak 2014 ↓, s. 125.
  2. Żak 2014 ↓, s. 143.
  3. Historia batalionu ↓.
  4. a b c d e Panecki (red.) 1994 ↓, s. 238.
  5. a b c Kryska-Karski i Barański 1973 ↓, s. 68.
  6. a b Kryska-Karski i Barański 1973 ↓, s. 69.
  7. Kryska-Karski i Barański 1973 ↓, s. 67.
  8. a b Murgrabia 1990 ↓, s. 44.
  9. Kronika 13 P.P. "Rysiów" ... s. 352-355.
  10. Murgrabia 1990 ↓, s. 44-45.
  11. Murgrabia 1990 ↓, s. 123.
  12. Partyka 1997 ↓, s. 80.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Kronika 13 P.P. „Rysiów” od 15 IX 1941-42 13 Baonu „Rysiów” IV Bryg. 1942-43 13 Baonu „Rysiów” V Bryg. 1943- wrzesień 1944, Instytut Polski i Muzeum im. gen. Sikorskiego w Londynie, sygn. C.129/I
  • Wojciech Narębski: Działania 5 Wileńskiej Brygady Piechoty podczas kampanii włoskiej 1944–45. Bydgoszcz: Towarzystwo Miłośników Wilna i Ziemi Wileńskiej, 2005. ISBN 83-87865-49-4.
  • Jan Partyka: Odznaki i oznaki PSZ na Zachodzie 1939-1945. Wojska Lądowe. Rzeszów: Wydawnictwo Libri Ressovienses, 1997. ISBN 83-902021-9-0.
  • Jakub Żak: Nie walczyli dla siebie. Powojenna odyseja 2 Korpusu Polskiego. Warszawa: Oficyna Wydawnicza „Rytm”, 2014. ISBN 978-83-7399-621-2.
  • 5 Dywizja Piechoty w dziejach oręża polskiego. Pruszków: Oficyna Wydawnicza "Ajaks", 1997. ISBN 83-87103-20-9.
  • Jerzy Murgrabia: Symbole wojskowe Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie. Warszawa: Wydawnictwo Bellona, 1990. ISBN 83-11-07825-4.
  • Tadeusz Kryska-Karski, Henryk Barański: Piechota Polska 1939-1945 Zeszyt nr 15 Materiały Uzupełniające do Księgi Chwały Piechoty Polskiej. Londyn: 1974.
  • Tadeusz Panecki (red.): 2 Korpus Polski w bitwie o Monte Cassino. Warszawa: Wydawnictwo Bellona, 1994. ISBN 83-11-08291-X.
  • Grzegorz Gera: Historia batalionu. 13 Wileński Batalion Strzelców „Rysiów”. [dostęp 2018-04-11].