Lars von Trier

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Lars von Trier
Ilustracja
Lars von Trier podczas 64. Międzynarodowego Festiwalu Filmowego w Berlinie (2014)
Prawdziwe imię i nazwisko Lars Trier
Data i miejsce urodzenia 30 kwietnia 1956
Kongens Lyngby
Zawód reżyser, scenarzysta
Współmałżonek Cæcilia Holbek
(1987–1995; rozwód)
Bente Frøge
(1997–2015; rozwód)
Lata aktywności od 1983
Odznaczenia
Kawaler Orderu Danebroga (Dania)

Lars von Trier, właściwie Lars Trier[1] (ur. 30 kwietnia 1956 w Kongens Lyngby) – duński reżyser i scenarzysta[2]. Jego filmy często konfrontują się z tematyką ludzkiej egzystencji, problemów społecznych oraz różnych kwestii politycznych[3]. Jego dzieła nigdy nie uzyskały jednoznacznego uznania krytyków, a sam von Trier stał się znany ze swojego kontrowersyjnego i ekscentrycznego zachowania[4][5][6][7]. Razem z Thomasem Vinterbergiem zapoczątkował artystyczny manifest Dogma 95, który wzywał do powrotu do realizmu w kinie[8].

Wśród swoich ponad 100 nagród i 200 nominacji na festiwalach filmowych na całym świecie[9] von Trier otrzymał: główną nagrodę techniczną na 37. festiwalu w Cannes za dreszczowiec neo-noir Element zbrodni (Forbrydelsens element, 1984), nagrodę jury i główną nagrodę techniczną na 44. festiwalu w Cannes za dramat polityczny Europa (Zentropa, 1991), Grand Prix na 49. festiwalu w Cannes za dramat Przełamując fale (Breaking the Waves, 1996) oraz Złotą Palmę na 53. festiwalu w Cannes za melodramat muzyczny Tańcząc w ciemnościach (Dancer in the Dark, 2000)[10]. W 2004 otrzymał nagrodę UNICEF „Cinema for Peace Award” na 54. Międzynarodowym Festiwalu Filmowym w Berlinie[11].

Wczesne lata[edytuj | edytuj kod]

Urodził się w Kongens Lyngby[12], w Danii, na północ od Kopenhagi. Matka Larsa, Inger Høst, pochodziła z Danii. Trier wychował się w przekonaniu, że jego biologicznym ojcem był Ulf Trier, który był Żydem. W 1989, krótko przed śmiercią Inger powiedziała Larsowi, że biologicznym ojcem Larsa nie był Ulf Trier, ale pracodawca Inger, Fritz Michael Hartmann, który pochodził z muzycznej rodziny duńskich i niemieckich przodków[13]. Matka von Triera uważała się za komunistkę, a jego ojciec za socjaldemokratę. Jego rodzice byli oddanymi nudystami, a von Trier podczas wakacji był na kilku obozach dla nudystów[14]. Wolno mu było wszystko z wyjątkiem „uczuć, religii i radości”. Lars von Trier wyrósł na neurotycznego, lewicowego, kochającego filmy młodzieńca[15]. W wieku 11 lat kręcił filmy 8 mm.

W latach 1976–1979 studiował na wydziale teorii filmu na Uniwersytecie Kopenhaskim[16], a w latach 1979-1982 studiował reżyserię filmową w National Film School of Denmark[17]. W wieku 25 lat zdobył dwie nagrody dla najlepszego filmu szkolnego na Międzynarodowym Festiwalu Szkół Filmowych w Monachium za Nokturn (1981) i Last Detail (1982). Jego nazwisko brzmi Trier, zaś „von Trier” to przezwisko ze szkoły filmowej. Podobno miał sobie dodać „von” na cześć Ericha von Stroheima i Josefa von Sternberga.

Twórczość[edytuj | edytuj kod]

Pierwszym filmem pełnometrażowym Larsa von Triera był dreszczowiec neo-noir Element zbrodni (Forbrydelsens element, 1984)[18] z Astrid Henning-Jensen, za który otrzymał główną nagrodę techniczną i nominację do Złotej Palmy na 37. Międzynarodowym Festiwalu Filmowym w Cannes. Następny jego film Epidemia (Epidemic, 1988) z udziałem Ole Ernsta i Uda Kiera był wyświetlany w sekcji Un Certain Regard na festiwalu w Cannes w 1987 i był nominowany jako najlepszy film na festiwalu Fantasporto w Porto.

Von Trier od czasu do czasu mówił o swoich filmach jako o trylogiach tematycznych i stylistycznych. Pierwsza z trylogii tzw. „trylogia europejska”, która ukazała traumatyczne okresy w Europie zarówno w przeszłości, jak i w przyszłości, obejmuje: Element zbrodni (Forbrydelsens element, 1984), Epidemię (Epidemic, 1988) i Europę (Zentropa, 1991).

Szukając niezależności finansowej i twórczej kontroli nad swoimi projektami, w 1992 von Trier i producent Peter Aalbæk Jensen założyli wytwórnię filmową Zentropa[19]. Nazwany na cześć fikcyjnej firmy kolejowej w Europie, ich najnowszego filmu w tamtym czasie, Zentropa wyprodukował wiele filmów innych niż Triera, a także kilka seriali telewizyjnych. Wyprodukował również filmy erotyczne pod nazwą Puzzy Power: Constance (1998) z Katją Kean[20], Pink Prison (1999) z Mr. Marcusem, HotMen CoolBoyz (2000) z Billym Herringtonem[21] i All About Anna (2005) z Gry Bay. Aby zarobić pieniądze na swoją nowo założoną firmę, von Trier stworzył dwa miniseriale o nawiedzonym szpitalu, które powstały dla duńskiej telewizji, Królestwo (duński tytuł Riget, 1994) i Królestwo II (Riget II, 1997)[22].

Dwukrotnie otrzymał prestiżową europejską nagrodę Feliksa za dramat Przełamując fale (Breaking the Waves, 1996) z Emily Watson, nominowanej do Oscara dla najlepszej aktorki pierwszoplanowej, i melodramat muzyczny Tańcząc w ciemnościach (Dancer in the Dark, 2000) z Björk, a śpiewana przez nią piosenka „I've Seen It All” (napisana wspólnie przez von Triera) otrzymała nominację do Oscara w kategorii najlepsza oryginalna piosenka. Kilka lat później Björk wyznała, że była molestowana przez Von Triera, jednak ten zaprzeczył tym doniesieniom[23].

Von Trier znany jest ze swojego trudnego charakteru. Wielu aktorów z trudem wytrzymywało z nim na planie zdjęciowym. Reżyser boi się też latać samolotem, więc nigdy nie był w USA, chociaż kręci tzw. „trylogię amerykańską”. Cykl ten zapoczątkowany został przez Dogville; opowiada o losach Grace, która jest elementem łączącym filmy. Dogville traktował o poświęceniu dla bliźnich, zemście i karze oraz o wpływie władzy na społeczeństwo i każdego człowieka. Druga część za temat główny ma niewolnictwo. Całej trylogii przyporządkowano litery U, S i A, gdzie U to Dogville, Manderlay to S, a Washington to A.

Jego Antychryst (2009) z Willemem Dafoe i Charlotte Gainsbourg (do sceny erotycznej zatrudniono parę aktorów porno Mandy Starship i Horsta Stramkę[24]) został porównany do horroru Hostel II ze względu na perwersję, sceny jawnych tortur, krwi i przemocy[25][26]. Za Antychrysta von Trier został nominowany i zdobył kolejne nagrody filmowe, w tym Roberta w trzech kategoriach: najlepszy reżyser, najlepszy scenariusz i najlepszy film. W 2011 podczas trwania 64. edycji festiwalu w Cannes został wyrzucony oraz otrzymał status osoby niepożądanej za pronazistowskie komentarze podczas premiery swojego filmu Melancholia[27].

Reżyser powrócił na festiwal w 2018 podczas jego 71. edycji wraz z pokazem filmu Dom, który zbudował Jack. Ten wywołał powszechne kontrowersje, a podczas jego premiery salę opuściło ponad 100 osób[28]. Mimo to, otrzymał on dziesięciominutowe owacje na stojąco publiczności[29].

Życie prywatne[edytuj | edytuj kod]

W latach 1987–1995 był żonaty z Cæcilią Holbek[30]. Mają dwie córki: Agnes i Selmę[31]. W 1997 poślubił Bente Frøge[32], z którą ma dwóch synów bliźniaków: Ludviga i Benjamina. W 2015 doszło do rozwodu.

Von Trier w jednym z wywiadów stwierdził, że „w życiu boi się wszystkiego oprócz tworzenia filmów”[33]. Reżyser przejściowo zmagał się z depresją, która była główną inspiracją przy powstawaniu filmu Melancholia[34], oraz bardzo zaawansowaną aerofobią.

W wywiadzie dla „Politiken”, z 2014, von Trier przyznał, że przez długi czas był uzależniony od alkoholu i narkotyków, oraz że niemal wszystkie scenariusze filmów były tworzone pod wpływem odurzenia, a ten do filmu Dogville powstał w czasie dwunastodniowego ciągu alkoholowego. Pierwszym scenariuszem stworzonym całkowicie w trzeźwości był scenariusz do filmu Nimfomanka[35].

Filmografia[edytuj | edytuj kod]

Odznaczenia[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Lars Von Trier (ang.). Listal. [dostęp 2020-11-30].
  2. A History of Lars Von Trier at the Box Office (ang.). Indiewire. [dostęp 2014-03-24].
  3. Politics and Open-ended Dialectics in Lars von Trier’s Dogville: a Post-Brechtian Critique, in New Review of Film and Television Studies 11:3 (2013), pp. 334–353 (ang.). Academia.edu. [dostęp 2017-03-02].
  4. Lars von Trier, danish filmmaker (ang.). Encyklopedia Britannica. [dostęp 2017-03-02].
  5. A joke or the most brilliant film-maker in Europe? (ang.). „The Guardian”. [dostęp 1999-01-22].
  6. Deloret Imnidian: Review That Jack Wrote (2018) – ‘MAMI’ Review of The House that Jack Built (ang.). High on Films. [dostęp 2018-12-17].
  7. Welche Art Porno Lars von Trier jetzt drehen will (niem.). „Die Welt”. [dostęp 2011-05-22].
  8. Xan Brooks: Lars Von Trier’s Nymphomaniac arouses debate as a ‘really bad porn movie’ (ang.). „The Guardian”. [dostęp 2013-12-05].
  9. Lars von Trier Awards (ang.). FamousFix. [dostęp 2016-08-25].
  10. Lars von Trier Awards (ang.). AllMovie. [dostęp 2020-03-02].
  11. Lars von Trier Trivia (ang.). FamousFix. [dostęp 2020-03-02].
  12. Lars Von Trier Pictures (ang.). FanPix.Net. [dostęp 2020-11-30].
  13. Lars von Trier What Nationality Ancestry Race (ang.). Ethnicity of Celebs. [dostęp 2014-10-06].
  14. Lucia Bozzola: Lars von Trier Biography (ang.). AllMovie. [dostęp 2020-03-02].
  15. Lucy Cheung: Interview Lars von Trier: ‘I’ve started drinking again, so I can work’ (ang.). „The Guardian”, 2015-04-20. [dostęp 2017-03-02].
  16. Lars von Trier (ang.). Encyclopedia.com. [dostęp 2020-11-02].
  17. Annika Pham: Documentary about Lars von Trier targets Cannes 2021 (ang.). Nordisk Film & TV Fond. [dostęp 2020-06-18].
  18. Lars von Trier (ang.). Rotten Tomatoes. [dostęp 2017-03-02].
  19. Sharyn Jackson: Doin’ It Dogma-Style (ang.). Village Voice. [dostęp 2017-03-02].
  20. Constance (1998) (ang.). Internet Adult Film Database. [dostęp 2017-03-02].
  21. HotMen CoolBoyz (2001) (ang.). Internet Adult Film Database. [dostęp 2017-03-02].
  22. Owen Gleiberman: The House That Lars Trashed: Why Lars von Trier Needs a Reinvention (Column) (ang.). „Variety”. [dostęp 2019-01-13].
  23. Bartosz Sąder: 5 filmów Larsa von Triera, które były owiane skandalem (pol.). Onet.pl. [dostęp 2018-05-16].
  24. Chris Tookey (2009-07-24): Antichrist: The man who made this horrible, misogynistic film needs to see a shrink (ang.). „Daily Mail”. [dostęp 2014-08-25]. [zarchiwizowane z tego adresu (2018-04-01)].
  25. Rikke Schubart: Lars Von Trier's 'Antichrist' and torture porn as art aesthetics (duń.). Videnskab.dk. [dostęp 2009-05-25].
  26. Christopher Hooton: Lars von Trier's Antichrist has been banned (for the time being) in France seven years after its release (ang.). „The Independent”. [dostęp 2016-02-04].
  27. Charlotte Higgins: Lars von Trier provokes Cannes with 'I'm a Nazi' comments (ang.). „The Guardian”. [dostęp 2017-03-02].
  28. Travis Clark, More than 100 people walked out of a 'repulsive' serial-killer movie at Cannes: 'Lars has gone too far this time’, Business Insider [dostęp 2021-08-10] (ang.).
  29. Jenna Marotta, The House That Jack Built’ First Reactions: ‘Lars Has Gone Too Far This Time’ As 100 People Walk Out — Cannes, IndieWire [dostęp 2021-08-10] (ang.).
  30. Lumholdt, Jan (2003). Lars von Trier: interviews. Univ. Press of Mississippi. pp. 22–23. ​ISBN 978-1-57806-532-5​. http://books.google.com/books?id=voTOt3GaRJAC&pg=PR22. Retrieved 14 October 2010.
  31. Lars von Trier (ang.). MyHeritage. [dostęp 2017-03-02].
  32. Lars Von Trier Biography (1956-) (ang.). Film Reference. [dostęp 2020-11-30].
  33. Jason Burke: Dark days for film-making world as depression lays Von Trier low (ang.). „The Guardian”. [dostęp 2017-03-02].
  34. Jakub Socha: Depresja filmowca (pol.). s. Filmweb. [dostęp 2017-03-02].
  35. Łukasz Muszyński: Lars Von Trier nie wie, czy potrafi jeszcze kręcić filmy (pol.). Filmweb. [dostęp 2017-03-02].
  36. Sesión discontinua: Adiós a Washington, sesiondiscontinua.blogspot.com [dostęp 2017-11-24].
  37. Lars von Trier. [dostęp 2013-12-15]. [zarchiwizowane z tego adresu (2013-12-15)].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Lars von Trier. Spowiedź DOGMAtyka, wywiad przeprowadzony przez S. Björkmana.
  • T. Szczepański, Dreyer i von Trier: perwersyjne dziedzictwo [w:] Sacrum w kinie, red. M. Przylipiak i K. Kornacki, Gdańsk 2002.
  • R. Lasagna, Lars von Trier, Rzym 2003.
  • G. Tiefenbach, Drama und Regie (Writing and Directing) Lars von Trier's Breaking the Waves, Dancer in the Dark, Dogville. Würzburg: Königshausen & Neumann 2010.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]