Todor Żiwkow

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Todor Żiwkow
Bundesarchiv Bild 183-B0115-0010-066, Berlin, VI. SED-Parteitag, Warnke, Shiwkow - Zhivkov.jpg
Data i miejsce urodzenia 7 września 1911
Prawec
Data i miejsce śmierci 5 sierpnia 1998
Sofia
7. I Sekretarz Bułgarskiej Partii Komunistycznej
Okres od 4 marca 1954
do 10 listopada 1989
Poprzednik Wyłko Czerwenkow
Następca Petyr Mładenow
Przewodniczący Rady Państwa Ludowej Republiki Bułgarii
Okres od 7 lipca 1971
do 17 listopada 1989
Przynależność polityczna Bułgarska Partia Komunistyczna
Następca Petyr Mładenow
5. Premier Ludowej Republiki Bułgarii
Okres od 27 listopada 1962
do 9 lipca 1971
Przynależność polityczna Bułgarska Partia Komunistyczna
Poprzednik Anton Jugow
Następca Stanko Todorow
Odznaczenia
Order Lenina Order José Martí (Kuba) Wielki Łańcuch Orderu Infanta Henryka (Portugalia) Wielka Wstęga Orderu Zasługi PRL Wielka Wstęga Orderu Zasługi PRL

Todor Żiwkow (bg Тодор Живков, ur. 7 września 1911 we wsi Prawec koło Botewgradu, zm. 5 sierpnia 1998 w Sofii) – bułgarski polityk komunistyczny, I sekretarz, a następnie sekretarz generalny Komitetu Centralnego Bułgarskiej Partii Komunistycznej w latach 1954–1989, przewodniczący Rady Państwa w latach 1971–1989 i faktyczny wieloletni przywódca Ludowej Republiki Bułgarii.

Życiorys[edytuj]

Urodził się w biednej rodzinie chłopskiej. W młodości związał się z młodzieżówką partii komunistycznej. Od 1932 członek partii komunistycznej. Od 1942 członek Sofijskiego Komitetu Obwodowego. W trakcie II wojny światowej działacz ruchu oporu przeciwko bułgarskim władzom kolaborującym z Niemcami. Od 1948 członek KC Bułgarskiej Partii Komunistycznej (BPK). W latach 1948–1949 pierwszy sekretarz Komitetu Miejskiego w Sofii. W latach 1950–1951 sekretarz KC i zastępca członka Biura Politycznego KC BPK. W czasie destalinizacji zastąpił w 1954 na stanowisku I sekretarza BPK Wyłko Czerwenkowa. Na V zjeździe partyjnym zażądał, by partia - na wzór radziecki - podjęła walkę z kultem jednostki oraz podjął krytyce Czerwenkowa[1] co w kwietniu 1956 roku zyskało aprobatę plenum KC BPK[2].

Do 1962 zwalczał frakcję Wyłko Czerwenkowa i Antona Jugowa piastujących kolejno stanowisko premiera. Od 1962, po usunięciu z partii dotychczasowych dygnitarzy, w tym Czerwenkowa, premier[3]. W latach 1971–1989 przewodniczący Rady Państwa. Jako czterdziestotrzylatek był najmłodszym przywódcą państwowym w całym bloku radzieckim[4].

Pod rządami Żiwkowa w BPK osądzono i odsunięto od władzy Czerwenkowa i Jugowa, wypuszczono na wolność więźniów politycznych, a także zrehabilitowano Trajcza Kostowa[5][6]. Oficjalnie potępiono kult jednostki i skrytykowano błędy popełnione w minionych latach. Liberalne reformy Żiwkowa nie spodobały się ortodoksom partyjnym. Gdy Żiwkow w czasie rozłamu radziecko-chińskiego w 1965 roku poparł stronę ZSRR, nastawieni prochińsko, konserwatywni działacze partii, podjęli się nieudanej próby puczu, rozbitej przez rząd[7]. Od tamtego czasu utrzymywał bardzo ścisłe stosunki z ZSRR, a z szefem tego państwa – Nikitą Chruszczowem – nawiązywał znajomość, którą zachował nawet wtedy, gdy radziecki przywódca został odsunięty od władzy[4].

W trakcie jego rządów bułgarska gospodarka narodowa rozwijała się stosunkowo stabilnie do lat 80. Bezrobocie było bardzo znikome, jednak utrzymanie go na niskim poziomie wiązało się ze wzrostem biurokracji i spadkiem efektywności pracy. Utrzymanie stabilnej produkcji było możliwe dzięki współpracy z ZSRR. Związek Radziecki otworzył swój rynek dla bułgarskich wyrobów, zapewnił dostawy ważnych surowców po preferencyjnych cenach, a także niejednokrotnie udzielał Bułgarii bezzwrotnej pomocy. Ceną za te korzyści było całkowite uzależnienie polityczne i gospodarcze Ludowej Republiki Bułgarii od ZSRR, które w końcu lat 80. przyczyniło się do kryzysu gospodarczego w kraju[8].

W latach 80. po fali pogorszenia się relacji z rządem Turcji BPK zainicjował tzw. proces odrodzenia, którego przejawem była m.in. przymusowa zmiana turecko brzmiących imion i nazwisk na bułgarskie. Represje ze strony rządu dosięgnęły znaczną część mniejszości tureckiej i tzw. Pomaków i spowodowały falę emigracji, która pogorszyła jeszcze złą sytuację ekonomiczną kraju w latach 80[4].

Po 1985, pod wpływem reform w ZSRR zainicjowanych przez Michaiła Gorbaczowa, prowadził politykę tzw. głasnosti i pieriestrojki. W jej ramach zrehabilitował ofiary stalinizmu oraz prowadził liberalizację gospodarki[9] [10]. W 1987 roku z jego inicjatywy wprowadzono nową ordynację wyborczą, zezwalającą na zgłaszanie większej liczby kandydatów niż jest miejsc do obsadzenia. Mimo liberalizacji ustrojowej kontynuował politykę nieprzyjazną wobec mniejszości tureckiej która spowodowała rozruchy z jej udziałem. 10 listopada 1989 roku pozbawiony wszystkich zajmowanych stanowisk przez plenum plenum KC BPK. Dymisję spowodowała kolejna fala represji antytureckich przeprowadzonych w 1989 (spowodowały one wyjazd z kraju 300 tysięcy osób pochodzenia tureckiego) oraz zachwianie pozycji ZSRR[4]. Władzę w partii przejął po nim reformatorsko nastawiony Petyr Mładenow. Sam Żiwkow został aresztowany zaraz po dymisji. W 1992 roku skazany na 7 lat więzienia za defraudację funduszy państwowych, z powodu stanu zdrowia przebywał w areszcie domowym[9][10].

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

  1. T. Czekalski: Bułgaria. Warszawa: Trio, 2010, s. 206-207. ISBN 978-83-7436-252-8.
  2. T. Czekalski: Bułgaria. Warszawa: Trio, 2010, s. 338. ISBN 978-83-7436-252-8.
  3. People in history - The smelting of Bulgaria's Stalin
  4. a b c d Alex Axelrod, Charles Phillips Władcy, tyrani, dyktatorzy. Leksykon, wyd. Politeja, Warszawa 2000, s. 626
  5. Wasilewski s. 280-1
  6. Martin McCauley & Stephen Carter, Leadership and Succession in the Soviet Union, Eastern Europe, and China, M.E. Sharpe, 1986, s. 143
  7. Crampton, R.J. (2005). A Concise History of Bulgaria. New York: Cambridge University Press. s. 193.
  8. Christo Christow: Съдебен архив разкрива фалитите на комунизма (w tłum. Archiwum sądowe ujawnia bankructwa komunizmu). Artykuł w gazecie Дневник.бг z dn. 1 listopada 2007.
  9. a b Oxford Wielka Encyklopedia Świata. T. 2. Poznań: Oxford Educational, 2004, s. 235-236. ISBN 83-7325-542-7.
  10. a b Bułgaria. Historia (pol.). encyklopedia.pwn.pl. [dostęp 2016-03-03].

Bibliografia[edytuj]

  • Alex Axelrod, Charles Phillips Władcy, tyrani, dyktatorzy. Leksykon, wyd. Politeja, Warszawa 2000, s. 626
  • Wasilewski T.: Historia Bułgarii. Warszawa: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1988 ISBN 83-04-02466-7.