Order Zasługi Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ten artykuł dotyczy polskiego orderu. Zobacz też: Ordery Zasługi w innych państwach.
Order Zasługi
Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej
Awers
Awers I kl.
Awers
Awers V kl.
Rewers
Rewers V kl.
Baretka
Baretka I kl.
Baretka
Baretka II kl.
Baretka
Baretka III kl.
Baretka
Baretka IV kl.
Baretka
Baretka V kl.
Ustanowiono 10 kwietnia 1974
Wycofano 1990 (zmiana nazwy państwa)
Wielkość 68 x 68 mm (order I klasy)
60 x 60 mm (order II–III kl.)
48 x 48 mm (order IV–V kl.)
80 x 80 mm (gwiazda)
Wydano 3693
Powyżej Order Sztandaru Pracy
Poniżej Złoty Krzyż Zasługi
Powiązane Order Zasługi Rzeczypospolitej Polskiej

Order Zasługi Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej – polskie wysokie odznaczenie cywilne okresu PRL, nadawane cudzoziemcom oraz Polakom zamieszkałym za granicą.

Order Zasługi Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej został ustanowiony ustawą z dnia 10 kwietnia 1974[1] „ ...mając na względzie rozwijające się stosunki Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej z innymi państwami oraz potrzebę dania wyrazu szczególnemu uznaniu zasług położonych na rzecz rozwoju współpracy i przyjaźni między narodami...”.

Klasy orderu[edytuj | edytuj kod]

Order dzielił się na pięć klas:

  • I klasa – Wielka Wstęga Orderu Zasługi Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej,
  • II klasa – Komandoria z Gwiazdą Orderu Zasługi Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej,
  • III klasa – Komandoria Orderu Zasługi Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej,
  • IV klasa – Złota Oznaka Orderu Zasługi Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej,
  • V klasa – Srebrna Oznaka Orderu Zasługi Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej.

Nadawanie[edytuj | edytuj kod]

Order Zasługi Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej nadawano obywatelom państw obcych lub zamieszkałym za granicą innym osobom, które swą działalnością polityczną, społeczną, gospodarczą albo w zakresie nauki, oświaty, kultury, sztuki, ochrony zdrowia lub w innej dziedzinie wniosły wybitny wkład w dzieło rozwoju współpracy międzynarodowej oraz umacniania i pogłębiania przyjaźni łączącej Polską Rzeczpospolitą Ludową z innymi państwami i narodami. „Zamieszkałe za granicą inne osoby” w praktyce było eufemistycznym określeniem Polonii – obywateli polskich pozostających na emigracji. Order mógł być również nadany zagranicznej instytucji, miastu lub jednostce terytorialnej.

Order nadawała Rada Państwa, na wniosek Ministra Spraw Zagranicznych, ewentualnie Przewodniczącego Rady Państwa, Prezesa Rady Ministrów lub Komitetu Centralnego PZPR.

Po zmianie ustroju i nazwy państwa polskiego na Rzeczpospolita Polska w grudniu 1989, zaszła potrzeba nowej regulacji odznaczeń państwowych. Zdecydowano pozostawić Order Zasługi, nieco zmieniając jego formę. Mimo braku formalnej zmiany ustawy o ustanowieniu Orderu Zasługi Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej ani nazwy Orderu, w drodze rozporządzenia Prezydenta RP z 16 kwietnia 1991, obowiązującego od 24 maja 1991, określono go jako Order Zasługi Rzeczypospolitej Polskiej i zmieniono opis jego odznaki na odpowiadający późniejszemu Orderowi Zasługi Rzeczypospolitej Polskiej. Dopiero ustawą z dnia 16 października 1992 o orderach i odznaczeniach Order Zasługi Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej został formalnie zastąpiony przez Order Zasługi Rzeczypospolitej Polskiej, a ustawa z 1974 została uchylona.

Opis odznaki[edytuj | edytuj kod]

Odznaką Orderu Zasługi Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej jest pięcioramienna gwiazda (krzyż gwiaździsty) z rozszerzającymi się ramionami, pokrytymi na awersie czerwoną i białą emalią. Między ramionami gwiazdy znajduje się pięć pęków promieni. Pośrodku na awersie nałożony jest orzeł państwowy (bez korony) srebrzony. Gwiazda zwieńczona jest tarczą z inicjałami PRL na tle poziomych promieni. Na rewersie ramiona gwiazdy są fakturowane, pośrodku na okrągłej tarczy znajduje się data: 1974. W klasach I-IV promienie i zwieńczenie są złocone, a w klasie V są srebrzone. Wymiar odznaki wynosi: w klasie I – 68 mm, w klasach II i III – 60 mm, w klasach IV i V – 48 mm.

Odznaką Orderu I i II klasy jest ponadto gwiazda orderowa składająca się z dziesięciu pęków promieni o średnicy 80 mm, z czego pięć pęków złoconych umieszczonych jest na tle pięciu pęków srebrzonych. Pośrodku na okrągłej tarczy pokrytej czerwoną emalią nałożony jest orzeł srebrzony.

Sposób noszenia Orderu Zasługi Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej:

  • I klasa: odznakę orderu noszono na wielkiej wstędze koloru jasnego kobaltu, szerokości 100 mm, założonej przez prawe ramię do lewego boku, a gwiazdę orderową noszono pośrodku lewej strony piersi, poniżej innych orderów i odznaczeń.
  • II klasy: odznakę orderu noszono na wstędze szerokości 45 mm, koloru jasnego kobaltu, założonej na szyi, a gwiazdę orderową noszono pośrodku lewej strony piersi, poniżej innych orderów i odznaczeń.
  • III klasy: odznakę orderu noszono na wstędze szerokości 45 mm, koloru jasnego kobaltu, założonej na szyi.
  • IV i V klasy: odznakę noszono na wstążce szerokości 36 mm i długości 60-65 mm, koloru jasnego kobaltu, po lewej stronie piersi. Na wstążce Orderu IV klasy upięta jest z tej wstążki rozetka o średnicy 25 mm.

Po zmianach z 16 kwietnia 1991[2], monogram „PRL” zastąpiono monogramem „RP”, wprowadzono orła z koroną według wzoru obowiązującego dla godła państwa, usunięto datę „1974” z rewersu oraz zmieniono kolor wstążki i wstęgi na ciemny kobalt.

Odznaczeni[edytuj | edytuj kod]

 Z tym tematem związana jest kategoria: Odznaczeni Orderem Zasługi Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej.

Wielką Wstęgę otrzymało 76 osób, m.in.[3]:

W 1988 Gustáv Husák, który miał być odznaczony ponownie i Nicolae Ceaușescu odmówili przyjęcia Wielkiej Wstęgi Orderu Zasługi PRL.

Wg danych Biura Odznaczeń Państwowych Kancelarii Rady Państwa oraz Biura Odznaczeń Kancelarii Prezydenta RP przyznano:

  • I klasę – 65 razy,
  • II klasę – 264 razy,
  • III klasę – 581 razy,
  • IV klasę – 983 razy[4].

W sumie w latach 1974-1990 orderem odznaczono 3304 razy, w tym 50 zbiorowości, z których Akademia Nauk ZSRR i Towarzystwo Przyjaźni Polsko-Radzieckiej otrzymały I klasę[3], a łącznie, do końca obowiązywania ustawy z okresu PRL, przyznano 3693 Orderów Zasługi PRL[5].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Dz.U. z 1974 r. nr 14, poz. 83
  2. Dz.U. z 1991 r. nr 43, poz. 190
  3. a b Zbigniew Puchalski: Dzieje polskich znaków zaszczytnych. Warszawa: Wyd. Sejmowe, 2000, s. 256-257.
  4. Wojciech Stela: Polskie ordery i odznaczenia (Vol. I). Warszawa: 2008, s. 20.
  5. Juliusz Ćwieluch: Medalomania. Raport: Medale i ordery. Kto daje, komu i za co. polityka.pl, 20 listopada 2010. [dostęp 4 maja 2012].