Bazylika kolegiacka św. Małgorzaty w Nowym Sączu
| Kościół św. Małgorzaty w Nowym Sączu | |||||||
| bazylika mniejsza, kolegiata | |||||||
 I-3-17/48 z 20.08.1948 r.oraz A-209 z 22.12.1970 r.[1] |
|||||||
 |
|||||||
| Państwo |  Polska |
||||||
| Miejscowość | Nowy Sącz | ||||||
| Wyznanie | katolickie | ||||||
| Kościół | rzymskokatolicki | ||||||
| Parafia | św. Małgorzaty w Nowym Sączu | ||||||
| Wezwanie | św. Małgorzaty | ||||||
|
|||||||
|
Położenie na mapie Polski
  Kościół św. Małgorzaty w Nowym Sączu
|
|||||||
| Na mapach: | |||||||
Bazylika kolegiacka św. Małgorzaty w Nowym Sączu – kościół w Nowym Sączu posiadający tytuł bazyliki mniejszej.
Spis treści |
[edytuj] Historia
Kościół pochodzi z przełomu XIII / XIV wieku. W roku 1448 podniesiony przez kardynała Zbigniewa Oleśnickiego do godności kolegiaty. W XV wieku kościół przebudowano, powstały m.in. dwie wieże: północna (1460 r.) i południowa (1507 r.). Ta ostatnia odgrywała rolę dzwonnicy. Przebudowy te doprowadziły do zatarcia dawnych cech stylowych. Dzwony kościelne zostały zarekwirowane przez Austriaków na cele wojenne 10 października 1916 r.; podobnie postąpili Niemcy z 2 dzwonami w roku 1941. W okresie międzywojennym rozpoczęto odnowę i częściową rekonstrukcję dawnego wyglądu kościoła. W latach 1955-59 nastąpiła przebudowa wież, nadająca im dawny wygląd; w latach 1969-73 przebudowano wnętrza. W 1992 r. papież Jan Paweł II nadał kościołowi tytuł bazyliki mniejszej.
[edytuj] Architektura i wnętrze
Budynek kościoła posiada elementy gotyckie i barokowe. W jego skład wchodzi fasada barokowa z dwiema wieżami, nawa główna poprzedzona kruchtą łączącą wieże, po jej bokach kaplice.
Najstarszym malowidłem jest fragmentaryczna (odkryta w roku 1970) gotycka polichromia z 1360 r. na południowej ścianie prezbiterium, przedstawiająca sceny męczeństwa i ukrzyżowania.
W ołtarzu głównym znajduje się obraz Przemienienia Pańskiego, pochodzenia wołoskiego, datowany na XV wiek, przeniesiony tu w 1785 r.
Ponadto wyposażenie wnętrza stanowią m.in.: figura Madonny z Dzieciątkiem z XIV wieku, fryz z płaskorzeźb apostołów przywieziony po bitwie grunwaldzkiej, trzy portale gotyckie z XV wieku, chrzcielnica z 1557 roku, ołtarz główny i dwa boczne, późnorenesansowe z XVII wieku, w nawie dwa rokokowe ołtarze boczne. Organy 34-głosowe wykonał Włodzimierz Truszczyński z Warszawy.
Ciekawostką architektoniczną jest fakt, że kościół w swojej pierwotnej gotyckiej postaci posiadał układ dwunawowy z trzema filarami ustawionymi na osi świątyni. Rozwiązanie takie było dosyć rzadko stosowane ze względu na ograniczenie funkcjonalności i sprzeczność z zasadami klasycznej kompozycji architektonicznej, uznającej za błąd ustawianie podpór na osi budowli. Układ ten nie zachował się – podpory zostały usunięte podczas przebudowy, a pierwotne sklepienia nad nawami zastąpiono najpierw płaskim stropem drewnianym, a następnie stropem żelbetowym podczas gruntownej przebudowy w latach 70. XX w.
W przyziemiu północnej wieży kolegiaty zachowały się drzwi, na których w 1617 r. podpisało się czterech hejnalistów miejskich. Napis ten - znany z rysunku Stanisława Wyspiańskiego - dziś jest już słabo czytelny[2].
Przypisy
- ↑ Narodowy Instytut Dziedzictwa: Rejestr zabytków nieruchomych - województwo małopolskie (pol.). 2011-12-31. [dostęp 22.04.2010].
- ↑ Napis ten, znany z rysunku Stanisława Wyspiańskiego, przechowywanego w krakowskim Muzeum Uniwersytetu Jagiellońskiego, przedstawiał 4 trąbki i nazwiska: Samuel Bo.., Thomas Bsl..., Casimir Odakowski(?), Johanes Kropidlo. Za: T. Łopatkiewicz, Kolegiata sądecka w rysunkach..., Almanach Sądecki, R XVIII, nr 1/2 (66/67), 2009
