Bazylika Nawiedzenia Najświętszej Maryi Panny w Tuchowie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Bazylika Nawiedzenia Najświętszej Maryi Panny w Tuchowie
kościół parafialny, sanktuarium, kościół przyklasztorny
Distinctive emblem for cultural property.svg 189 z 25.04.1970 r.[1]
Bazylika Nawiedzenia Najświętszej Maryi Panny w Tuchowie
Państwo  Polska
Miejscowość Tuchów
Wyznanie katolickie
Kościół rzymskokatolicki
Parafia Nawiedzenia NMP i św. Stanisława Biskupa i Męczennika w Tuchowie
bazylika mniejsza
• nadający tytuł
od 2010
Benedykt XVI
Wezwanie Nawiedzenia NMP i św. Stanisława Biskupa i Męczennika
Przedmioty szczególnego kultu
Cudowne obrazy Matka Boża Tuchowska
Położenie na mapie Tuchowa
Mapa lokalizacyjna Tuchowa
Bazylika Nawiedzenia Najświętszej Maryi Panny w Tuchowie
Bazylika Nawiedzenia Najświętszej Maryi Panny w Tuchowie
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Bazylika Nawiedzenia Najświętszej Maryi Panny w Tuchowie
Bazylika Nawiedzenia Najświętszej Maryi Panny w Tuchowie
Ziemia 49°54′03″N 21°03′35″E/49,900833 21,059722Na mapach: 49°54′03″N 21°03′35″E/49,900833 21,059722
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Strona internetowa

Bazylika pw. Nawiedzenia Najświętszej Maryi Panny i św. Stanisława Biskupa i Męczennika z klasztorem redemptorystów w Tuchowie − murowany barokowy kościół przyklasztorny (od 1951 roku parafialny) w Tuchowie, sanktuarium maryjne i miejsce pielgrzymkowe diecezji tarnowskiej, od 2010 bazylika mniejsza. Obok kościoła znajdują się zabudowania klasztoru zgromadzenia redemptorystów, którzy opiekują się tym sanktuarium, wybudowane w końcu XIX wieku.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Pierwsza, drewniana świątynia powstała w miejscu obecnego kompleksu kościelno-klasztornego, na wzgórzu na prawym brzegu rzeki Białej, prawdopodobnie pod koniec XI wieku za sprawą benedyktynów z opactwa tynieckiego. Benedyktyńska tradycja głosi, że był on konsekrowany przez św. Stanisława oraz, że w XV wieku odbyła się tutaj prymicja św. Jana Kantego[2]. Z kościołem tym związana była pierwsza tuchowska parafia, powstała prawdopodobnie w XII wieku. Po wybudowaniu w mieście nowego kościoła pw. św. Jakuba, w 1460 roku benedyktyni przenieśli tam parafię[3].

Ożywienie podupadającego kościoła Najświętszej Maryi Panny przyniosło w XVI wieku umieszczenie w kościele obrazu Matki Bożej, prawdopodobnie kopii starszego obrazu Matki Boskiej Czortkowskiej. Od 1597 roku zasłynął on łaskami i zaczął przyciągać pątników[4]. W związku z tym tuchowscy benedyktyni zdecydowali się na wybudowanie nowego kościoła pielgrzymkowego. Budowa trwała od 1665 do 1682 roku, zaś nową świątynię konsekrował 8 września 1687 roku biskup sufragan krakowski Mikołaj Oborski[2].

W 1789 roku w wielkim pożarze miasta spłonął stojący w tuchowskim rynku parafialny kościół pw. św. Jakuba. Do czasu budowy w tym miejscu nowej świątyni (konsekrowanej w 1797 roku) obowiązki kościoła parafialnego przejął benedyktyński kościół Nawiedzenia Najświętszej Maryi Panny. Benedyktyni opiekowali się sanktuarium, jak i kościołem parafialnym, aż do początku XIX wieku. Po wydaniu w 1787 roku przez cesarza Józefa II dekretu likwidującego posiadłości opactwa tynieckiego udało się im po interwencji doprowadzić do zmiany decyzji i pozostali w Tuchowie do 1816 roku[5]. Następnie świątynią zajmowali się jezuici i księża diecezjalni, a od 1893 roku redemptoryści. W tym samym roku na miejscu starych, pobenedyktyńskich zabudowań klasztornych wzniesiono obecny klasztor[4].

5 stycznia 1951 roku biskup tarnowski Jan Stepa erygował ponownie parafię przy kościele Nawiedzenia Najświętszej Maryi Panny[6].

27 lutego 2011 roku w bazylice odsłonięto i poświęcono tablicę pamiątkową upamiętniającą pierwszą rocznicę wizyty Prezydenta RP w Tuchowie oraz ofiary katastrofy polskiego Tu-154 w Smoleńsku: Lecha Kaczyńskiego, Marię Kaczyńską, Wiesława Wodę, Janusza Kurtykę, Wojciecha Seweryna i mjr. Arkadiusza Protasiuka; w uroczystości uczestniczył bp Andrzej Jeż[7].

Architektura i wnętrze kościoła[edytuj | edytuj kod]

Kościół Nawiedzenia Najświętszej Maryi Panny jest barokową, jednonawową, orientowaną świątynią z zamkniętym trójbocznie prezbiterium. Po obu stronach nawy i północnej stronie prezbiterium znajdują się kaplice. Kościół nakryty jest dachami dwuspadowymi, z barokową wieżyczką na sygnaturkę z latarnią nad nawą. Prezbiterium nakryte jest sklepieniem krzyżowym, zaś nawa stropem płaskim[3]. Przed kościołem znajduje się niewielki, otoczony murem dziedziniec, na środku którego w 1912 roku wybudowano drewnianą kapliczkę z amboną, w latach 1979-1980 zastąpioną nową konstrukcją[2].

Większość wyposażenia wnętrza pochodzi z okresu baroku. W późnobarokowym ołtarzu głównym z 1741 roku, autorstwa Antoniego Frąckiewicza, wprawiony jest otoczony czcią obraz Matki Bożej Tuchowskiej. Z warsztatu Antoniego Frąckiewicza pochodzi także późnobarokowa ambona z 1726 roku. W kaplicy Świętego Krzyża znajduje się również późnobarokowy ołtarz z początku XVIII wieku z figurą Chrystusa Ukrzyżowanego. Dwa ołtarze boczne reprezentują styl rokokowy[8]. Na wspartym na trzech filarowych arkadach chórze muzycznym znajdują się organy o 29 głosach z 1994 roku. Prospekt organowy został ufundowany w 1776 roku przez Floriana Amanda Janowskiego, ówczesnego proboszcza parafii tuchowskiej, późniejszego biskupa tarnowskiego[3].

Obraz Matki Bożej Tuchowskiej[edytuj | edytuj kod]

Wprawiony w ołtarz główny, otoczony czcią obraz Matki Bożej znajduje się w kościele Nawiedzenia Najświętszej Marii Panny od połowy XVI wieku. Powstał około 1530-1540 roku w warsztacie tzw. Mistrza z Bodzentyna. Jest to dzieło reprezentujące styl renesansowy, malowane tłustą temperą na lipowej desce o wymiarach 58,2 na 44 cm[8]. Na obrazie przedstawiona jest Matka Boża, trzymająca w lewej ręce Dzieciątko, zaś w prawej kwiat róży. Jezus opiera prawą rękę na niebieskiej kuli z krzyżem, znajdującej się w środku obrazu, lewą wyciąga w geście błogosławieństwa. Zarówno głowa Maryi, jak i Jezusa, otoczona jest złotym nimbem. Tło obrazu tworzą motywy postaci[2]. Obraz przykryty jest metalową sukienką, wykonaną z pozłacanej srebrnej blachy[4].

Pierwsze wzmianki o łaskach i cudach dokonanych za pośrednictwem obrazu pochodzą z 1597 roku. W latach 1641-1642 zdarzenia te badała specjalna komisja, powołana przez biskupa krakowskiego. Jej prace zakończyło uznanie prawdziwości cudów przez bp. Tomasza Oborskiego pismem z dnia 27 czerwca 1642 roku[2]. Przyczyniło się to do umocnienia i rozszerzenia zasięgu kultu obrazu.

Obraz został uroczyście ukoronowany, za zgodą Kurii Rzymskiej, 2 października 1904 roku przez biskupa tarnowskiego Leona Wałęgę. Uroczystość odbyła się na polach nad Białą w obecności ok. 130 tys. wiernych i była połączona z aktem oddania diecezji tarnowskiej pod opiekę Matki Bożej Tuchowskiej[4].

W trakcie I wojny światowej obraz znajdował się przez pewien czas w kościele redemptorystów w Wiedniu, powrócił do Tuchowa 18 maja 1915 roku. We wrześniu 1939 roku grupa kleryków wywiozła obraz na Wołyń, ale po ustaniu działań wojennych przywieziono obraz z powrotem[4].

Najważniejszym przejawem kultu w tuchowskim sanktuarium jest Wielki Odpust Tuchowski, rozpoczynający się każdego roku 2 lipca (do 1969 roku w tym dniu w kościele katolickim obchodzone było święto Nawiedzenia Najświętszej Maryi Panny) i trwający 8 dni, do 9 lipca[8]. W 2009 roku Wielki Odpust zgromadził ponad 100 tys. wiernych[9]. Ponadto 8 września odbywa się tzw. Mały Odpust, jednodniowy, związany ze świętem Narodzenia Najświętszej Maryi Panny[4].

Klasztor redemptorystów[edytuj | edytuj kod]

O. Ryszard Bożek - od 16 czerwca 2011 superior (przełożony) wspólnoty klasztornej w Tuchowie, w latach 2008–2011 prowincjał redemptorystów

Obok kościoła znajdują się zabudowania klasztoru redemptorystów, wzniesione w roku 1893, gdy pierwsi członkowie zgromadzenia przybyli do Tuchowa. W latach 1922-1925 pomiędzy kościołem a klasztorem wybudowano wieżę-dzwonnicę o wysokości 48 metrów, nakrytą neobarokowym hełmem z latarnią[3]. Od 1921 roku w zabudowaniach klasztornych mieści się również Wyższe Seminarium Duchowne Warszawskiej Prowincji Redemptorystów[8].

Przy klasztorze i sanktuarium od 1975 roku znajduje się Muzeum Misyjne Redemptorystów, eksponujące przedmioty codziennego użytku, pochodzące z krajów misyjnych, w których pracują polscy redemptoryści, przede wszystkim z Ameryki Południowej[10]. Ponadto w latach 1993-1994 powstało Muzeum Sanktuaryjne, gromadzące eksponaty związane z kultem Matki Bożej Tuchowskiej i tuchowskim sanktuarium[8]. W 1997 roku, z okazji 60. rocznicy założenia Koła Pszczelarzy w Tuchowie, otwarto przy klasztorze Muzeum Etnograficzne, przechowujące dawny sprzęt pasieczny, narzędzia gospodarcze i przedmioty codziennego użytku pochodzące z Tuchowa i okolicznych miejscowości oraz militaria z pól bitewnych I wojny światowej. W pomieszczeniu Muzeum Misyjnego zainstalowana jest również ruchoma szopka bożonarodzeniowa, skonstruowana w latach 1974-1975 przez ojca Kazimierza Zymułę, która w 2014 została poddana gruntownemu remontowi. Użyte w niej figurki przedstawiają postaci z historii Polski i Kościoła polskiego[4].

Bazylika mniejsza[edytuj | edytuj kod]

W 2010 papież Benedykt XVI nadał kościołowi tytuł bazyliki mniejszej. 2 października 2010 biskup tarnowski Wiktor Skworc podczas uroczystej mszy świętej odczytał akt nominacji[11][12].

Obecnym proboszczem parafii jest od 15 czerwca 2011 o. Bogusław Augustowski CSsR.

Przypisy

  1. Narodowy Instytut Dziedzictwa: Rejestr zabytków nieruchomych - województwo małopolskie (pol.). 31 marca 2014. [dostęp 19 kwietnia 2010].
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 Sanktuarium i Parafia NNMP w Tuchowie [dostęp 19 grudnia 2009]
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 Kościoły zabytkowe Diecezji tarnowskiej [dostęp 19 grudnia 2009]
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 4,5 4,6 o. Marek Klug CSsR, Tuchów: Matka Boża z rozkwitłą różą [dostęp 19 grudnia 2009]
  5. Andrzej Matuszczyk, Pogórze Karpackie, str. 310-311, Tarnów 1995, ISBN 83-903260-1-9
  6. Archiwum Diecezjalne w Tarnowie [dostęp 19 grudnia 2009]
  7. Upamiętnienie wizyty Prezydenta RP w Tuchowie. tuchow.pl, 2011-02-27. [dostęp 26 kwietnia 2011].
  8. 8,0 8,1 8,2 8,3 8,4 br. Marcin Klamka CSsR, br. Waldemar Sojka CSsR, Tuchów - Sanktuarium Matki Bożej w Tuchowie [dostęp 19 grudnia 2009]
  9. br. Szymon Pedrycz CSsR, 100 tys. pielgrzymów w Tuchowie - podsumowanie Wielkiego Odpustu [dostęp 19 grudnia 2009]
  10. museo.pl [dostęp 19 grudnia 2009]
  11. Komunikat biskupa tarnowskiego informujący o nadaniu kościołowi pw. Nawiedzenia Najświętszej Maryi Panny i Świętego Stanisława Biskupa i Męczennika w Tuchowie tytułu bazyliki mniejszej, w: "Currenda. Pismo urzędowe Diecezji Tarnowskiej". Rok 160, nr 4, październik–grudzień 2010. ISSN 0239-2291.
  12. Homilia w uroczystość ogłoszenia kościoła pw. Nawiedzenia NMP i św. Stanisława BM w Tuchowie bazyliką mniejszą(Tuchów, 2 października 2010 r.), w: "Currenda. Pismo urzędowe Diecezji Tarnowskiej". Rok 160, nr 4, październik–grudzień 2010. ISSN 0239-2291.