Janus (księżyc)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Janus
Zdjęcie Janusa na tle Saturna, wykonane przez sondę Cassini.
Zdjęcie Janusa na tle Saturna, wykonane przez sondę Cassini.
Planeta Saturn
Odkrył Audouin Dollfus
Data odkrycia 15 grudnia 1966
Tymczasowe oznaczenie S/1966 S 2
Charakterystyka orbity
Półoś wielka 151 450[1] km
Mimośród 0,0098[1]
Okres obiegu 0,695[1] d
Nachylenie do płaszczyzny Laplace'a 0,165[1]°
Długość węzła wstępującego 154,175[1]°
Argument perycentrum 16,012[1]°
Anomalia średnia 17,342[1]°
Własności fizyczne
Wymiary 193 × 173 × 137 km
Masa (1,912 ± 0,005)×1018 kg
Średnia gęstość (0,64 ± 0,06) g/cm3
Przyspieszenie grawitacyjne na powierzchni 0,014 m/s2
Okres obrotu wokół własnej osi synchroniczny
Albedo 0,71 ± 0,02
Jasność obserwowana
(z Ziemi)
14m
Commons Multimedia w Wikimedia Commons

Janus (Saturn X) – księżyc Saturna. Nazwa pochodzi od Janusa, postaci z mitologii rzymskiej.

Odkrycie[edytuj | edytuj kod]

Został odkryty w grudniu 1966 roku przez A. Dollfusa. Trzy dni później inny astronom, Richard Walker dokonał podobnej obserwacji, odkrywając księżyc Epimeteusz. Przez dwanaście lat nie było pewne, czy zaobserwowano w rzeczywistości jeden, czy dwa księżyce. Pewność co do istnienia ich obu przyniosły dopiero obserwacje sondy Voyager 1, która przeleciała przez system Saturna 12 listopada 1980 roku.

Orbita[edytuj | edytuj kod]

Janus krąży ruchem prostym wokół Saturna po orbicie zbliżonej do kołowej, dzieląc ją w szczególny sposób z księżycem Epimeteuszem. W 2006 roku odkryto również delikatne pasmo pyłu (pierścień) w pobliżu wspólnej orbity księżyców.

Związek z Epimeteuszem[edytuj | edytuj kod]

Epimeteusz (na lewo) i Janus sfotografowane 20 marca 2006, dwa miesiące po zamianie orbit. Bliskość księżyców na tym zdjęciu jest złudzeniem optycznym.

Janus i nieco mniejszy Epimeteusz dzielą (prawie) tę samą orbitę, która znajduje się w przerwie między pierścieniami F i G Saturna. Promienie orbit tych księżyców różnią się zaledwie o 50 km. Ponieważ promień zarówno Epimetusza jak i Janusa przekracza 50 km, wydawałoby się, że musi to nieuchronnie doprowadzić do zderzenia. Jednak podczas zbliżenia, wskutek oddziaływania grawitacyjnego między oboma ciałami, dochodzi do wymiany momentu pędu między nimi. Dzięki temu księżyc szybszy (o mniejszej orbicie) staje się księżycem wolniejszym (o większej orbicie), zanim dogoni współorbitalnego towarzysza. W ten sposób, paradoksalnie, przyciągające oddziaływanie grawitacyjne powoduje odepchnięcie się księżyców. W wyniku owej "wymiany orbit", która nie jest ścisłą wymianą ze względu na różnicę mas, te dwa księżyce wcale się nie mijają. Największe zbliżenie wynosi ok. 10 tys. km i zachodzi co ok. 4 lata; w jego wyniku półoś wielka orbity Janusa maleje/rośnie o ok. 20 km, a (czterokrotnie mniej masywnego) Epimeteusza rośnie/maleje o 80 km.

Janus wraz Epimeteuszem, krążąc po zewnętrznej stronie pierścienia F, oraz Prometeusz od wewnętrznej strony pełnią funkcję księżyców pasterskich tego pierścienia.

Kratery[edytuj | edytuj kod]

Cztery nazwane kratery na powierzchni Janusa otrzymały swoje nazwy pochodzące z mitologii greckiej w 1982 roku[2].

Krater Pochodzenie nazwy
Castor Kastor, bliźniak Polluksa (mitologia grecka)
Idas Idas, jeden z bliźniaków, kuzyn Kastora i Polluksa (mitologia grecka)
Lynceus Linkeus, jeden z bliźniaków, kuzyn Kastora i Polluksa (mitologia grecka)
Phoibe Fojbe, córka Leukipposa

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 1,6 Planetary Satellite Mean Orbital Parameters (ang.). Jet Propulsion Laboratory, 2011-12-14. [dostęp 2012-08-05].
  2. Kratery na Janusie (ang.)

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]