Jerzy Kukuczka

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Jerzy Kukuczka
Jerzy Kukuczka – graffiti w Bogucicach
Jerzy Kukuczka – graffiti w Bogucicach
Data i miejsce urodzenia 24 marca 1948
Katowice
Imię i nazwisko przy narodzeniu Jerzy Kukuczka
Data i miejsce śmierci 24 października 1989
Lhotse
Przyczyna śmierci upadek z wysokości po pęknięciu liny
Miejsce spoczynku lodowa szczelina na Lhotse
Narodowość polska
Tytuł trener II klasy
Edukacja Studium Trenerów Alpinizmu
Małżeństwo Celina[1][2][3]
Dzieci Maciej, Wojciech
Odznaczenia
Srebrny Order Olimpijski
Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski Złoty Krzyż Zasługi Srebrny Krzyż Zasługi
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikicytaty Jerzy Kukuczka w Wikicytatach
Jerzy Kukuczka (z lewej) i Andrzej Czok podczas wyprawy na Mount Everest – zdjęcie wykonane wiosną 1980 roku. 19 maja 1980 zdobyli oni szczyt nową drogą

Jerzy Kukuczka (ur. 24 marca 1948 w Katowicach, zm. 24 października 1989 na Lhotse w Nepalu) – polski alpinista i himalaista, jako drugi człowiek na Ziemi zdobył Koronę Himalajów i Karakorum – wszystkie 14 szczytów o wysokości ponad 8 tysięcy metrów (pierwszy był Reinhold Messner, któremu zajęło to szesnaście lat i cztery miesiące, Kukuczce niespełna osiem lat). Uznawany jest za jednego z najwybitniejszych himalaistów XX wieku.

Biografia[edytuj | edytuj kod]

Spośród 14 ośmiotysięczników zdobytych w latach 1979–1987 na 10 wszedł nowymi drogami (poza swoim pierwszym ośmiotysięcznikiem wspinał się albo w ekstremalnie ciężkich warunkach zimą albo nowymi trasami), 7-krotnie w stylu alpejskim, na 4 – po raz pierwszy zimą, na 1 szczyt samotnie – żaden inny zdobywca 14 ośmiotysięczników nie może pochwalić się takim bilansem. W ciągu niespełna dwóch lat (21 stycznia 1985 r. – 10 listopada 1986 r.) zdobył sześć ośmiotysięczników, z czego aż trzy po raz pierwszy zimą, na trzech kolejnych wytyczył nowe drogi (w tym niezwykle trudne na Nanga Parbat i K2). Wolno aklimatyzował się, za to słynął z ogromnej wytrzymałości psychicznej i fizycznej. Jego partnerami byli m.in. Wojciech Kurtyka, Artur Hajzer, Krzysztof Wielicki oraz Ryszard Pawłowski.

W szkole średniej uprawiał też przez pewien czas podnoszenie ciężarów, aż do momentu, kiedy dostał zakaz lekarski uprawiania tego sportu.

W 1965 roku został członkiem Harcerskiego Klubu Taternickiego im. gen. Mariusza Zaruskiego w Katowicach. HKT, należący do Hufca Katowice-Zachód, prowadził działalność turystyczną na rzecz hufca, organizując imprezy turystyczne z wykorzystaniem elementów z zakresu wspinaczki. W działaniach tych brał czynny udział Jerzy Kukuczka. W 1966 roku wstąpił do Koła Katowickiego Klubu Wysokogórskiego i ukończył tatrzański kurs wspinaczkowy. W czasie harcerskiego zimowiska w Kowarach zimą 1967/68 uzyskał stopień przewodnika, a następnie – podharcmistrza. W HKT pełnił funkcje przewodniczącego Komisji Rewizyjnej (1967–1969) oraz szefa komórki szkoleniowo-kwalifikacyjnej (1971–1975). Razem z nim proporczyk Harcerskiego Klubu Taternickiego znalazł się na najwyższych szczytach Ziemi.

W 1988 na igrzyskach olimpijskich w Calgary wraz z Reinholdem Messnerem nagrodzony srebrnym Orderem Olimpijskim. Reinhold Messner odmówił przyjęcia medalu, uzasadniając swój gest tym, że uważa alpinizm za twórczość, a nie rywalizację. Kukuczka przyjął medal, ponieważ w wyczynowym wspinaniu widział sportowe wartości, co niejednokrotnie podkreślał: W alpinizmie, jak w szachach – mówił – jest miejsce na swego rodzaju twórczość i sportową rywalizację. Gdyby jej zabrakło, być może nigdy bym się nie wspinał.

Mnie nie wystarczy być tylko w górach – dodał później – nie wystarczy być na wyprawie. Uważam, że jeżeli się podchodzi pod górę, to z jakimś celem, a tym celem jest wejść na tę górę.

21 stycznia 1985 jako pierwszy człowiek na ziemi (razem z Andrzejem Czokiem) wszedł zimą na Dhalaugiri (8167 m n.p.m.) – pierwszy z czterech ośmiotysięczników, które zdobył zimą[4]
Południowa ściana Lhotse
Jerzy Kukuczka – pomnik
Tablica pamiątkowa upamiętniająca Jerzego Kukuczkę w Istebnej

Zginął na wysokości 8300 metrów 24 października 1989 podczas wejścia na Lhotse nową drogą przez słynną, niezdobytą wówczas południową ścianę. Szczyt atakował wspólnie z Ryszardem Pawłowskim. Kukuczka wspinał się jako pierwszy i tuż przed granią szczytową odpadł. Lina, nie wytrzymując obciążenia, pękła, a wspinacz spadł w dwukilometrową przepaść. Ciała Kukuczki nigdy nie odnaleziono, ale oficjalna wersja brzmiała, że Kukuczkę pochowano w lodowej szczelinie, nieopodal miejsca upadku. Taki krok był podyktowany wymaganiem odnalezienia ciała do wypłaty odszkodowania dla rodziny zmarłego. W Chukhung wybudowano czorten, na którym umieszczono tablicę pamiątkową. Tablica pamiątkowa znajduje się także na Tatrzańskim Cmentarzu Symbolicznym pod Osterwą.

Pozostawił żonę Celinę[1][2][3] oraz dwóch synów: Macieja i Wojciecha[5]. Młodszy z jego synów, Wojciech, zdobył Mount Everest[6].

Upamiętnienia[edytuj | edytuj kod]

Jego imieniem nazwano szkoły: Szkołę Podstawową nr 20 i Gimnazjum nr 11 w Bielsku-Białej, Zespół Szkolno-Przedszkolny w Pewli Małej k. Żywca, Szkołę Podstawową nr 40 w Katowicach-Bogucicach (dziś nieistniejącą), Zespół Szkół w Korzkwi, Gimnazjum nr 22 w Łodzi, Szkołę Podstawową nr 58 w Poznaniu, Szkołę Podstawową nr 12 w Jastrzębiu-Zdroju Gimnazjum nr 10 w Katowicach-Bogucicach, Szkołę Podstawową nr 5 w Świetochłowicach-Chropaczowie (dziś nieistniejącą) Gimnazjum nr 2 w Mikołowie oraz Akademię Wychowania Fizycznego w Katowicach.

Poczta Polska wydała okolicznościowy znaczek, który został zaprojektowany przez Jana Konarzewskiego. Na znaczku można zobaczyć panoramę Himalajów, podobiznę Kukuczki i jego olimpijskiego medalu[7].

W Katowicach corocznie odbywają się: Maraton Kukuczki i Drużynowy Maraton Kukuczki – biegi organizowane przez Akademię Wychowania Fizycznego im. Jerzego Kukuczki w Katowicach[8].

Jedno z katowickich osiedli nosi jego imię.

Najważniejsze osiągnięcia[edytuj | edytuj kod]

  • zdobycie Korony Himalajów i Karakorum (w ciągu zaledwie ośmiu lat: 1979-1987) jako drugi człowiek na świecie po Reinholdzie Messnerze[5][9][10]
  • wytyczenie jedenastu nowych dróg na zdobytych ośmiotysięcznikach[4]
  • siedem wejść na najwyższe szczyty w stylu alpejskim[5]
  • zdobycie czterech ośmiotysięczników zimą, w tym trzech po raz pierwszy w historii: Dhaulagiri I, Kangchendzonga, Annapurna (na Cho Oyo wszedł razem z Zygmuntem Andrzejem Heinrichem 3 dni po pierwszych zimowych zdobywcach tego szczytu – pierwszego zimowego wejścia dokonali Maciej Berbeka i Maciej Pawlikowski 12 lutego 1985)[4][5][11]
  • zdobycie w ciągu niespełna dwóch lat (21 stycznia 1985 – 10 listopada 1986) sześciu ośmiotysięczników, z czego aż trzy po raz pierwszy zimą, na trzech kolejnych wytyczenie nowych dróg (w tym niezwykle trudne drogi na Nanga Parbat i K2)[5]
  • wejście solowo na Makalu nową drogą[5]

Osiągnięcia wspinaczkowe – chronologia[edytuj | edytuj kod]

Tatry[edytuj | edytuj kod]

  • 20 lutego 1971 – pierwsze zimowe przejście drogi przez tzw. Grzybek na północnej ścianie Mięguszowieckiego Szczytu Pośredniego (wraz z Danutą Gellner-Wach, Januszem Skorkiem i Zbigniewem Wachem),
  • 16–18 kwietnia 1971 – pierwsze zimowe przejście drogi zwanej dziś „Kurtykówką” na wschodniej ścianie Małego Młynarza (z Jerzym Kallą i Zbigniewem Wachem),
  • 22 lipca 1971 – pierwsze polskie przejście „Drogi Pająków” na północnej ścianie Wołowej Turni z Januszem Skorkiem i Markiem Piekutowskim,
  • 3–6 stycznia 1972 – pierwsze przejście zimowe direttissimy północno-wschodniej ściany Małego Młynarza wraz z Tadeuszem Gibińskim i Zbigniewem Wachem,
  • 23–24 czerwca 1972 – poprowadził nową drogę na Małym Młynarzu (Wielkim Kominem) wraz z Danutą Gellner-Wach, Zbigniewem Wachem i Januszem Skorkiem,
  • 8 lutego 1977 – wytyczył nową drogę północnym filarem Małego Durnego Szczytu z Andrzejem Machnikiem.

Dolomity[edytuj | edytuj kod]

Alpy[edytuj | edytuj kod]

  • 19 lipca 1973 – z M. Łukaszewskim dokonali pierwszego polskiego przejścia drogi „Aureille-Fentren” na Aiguille du Moine,
  • 22 lipca 1973 – podczas tego samego wyjazdu z tym samym partnerem przeszli jako pierwsi Polacy „Drogę Paryżan” na La Pell w masywie Vercors,
  • 6 sierpnia 1973 – wraz z M. Łukaszewskim, B. Kozłowską i J. Kurczabem przeszedł drogę „Major” na wschodniej ścianie Mont Blanc,
  • 12–14 sierpnia 1973 – poprowadził nową drogę na Petit Dru (z M. Łukaszewskim i W. Kurtyką),
  • 3–4 sierpnia 1975 – z M. Łukaszewskim i W. Kurtyką poprowadził nową drogę na północnej ścianie Pointe Hélene w Grandes Jorasses.

Bułgaria[edytuj | edytuj kod]

  • 1971 – Riła – Diabelskie Igły (nową drogą).

Alaska[edytuj | edytuj kod]

  • 20–26 lipca 1974 – wspinał się zachodnim żebrem południowej ściany na McKinley (6194 m n.p.m.), gdzie doznał poważnych odmrożeń.

Alpy Południowe (Nowa Zelandia)[edytuj | edytuj kod]

  • 1981 – Malte Brun (3199 m n.p.m.) – nowe drogi środkiem ściany południowej oraz zachodnią ścianą.

Hindukusz[edytuj | edytuj kod]

  • 1 sierpnia 1976 – samotnie, nową drogą zdobył Kohe Awal (5800 m n.p.m.),
  • 10–11 sierpnia 1976 – wraz z J. Barankiem, S. Cholewą i H. Natkańcem weszli od południowego wschodu na Kohe Tez (7015 m n.p.m.),
  • 10 sierpnia 1978 – z Tadeuszem Piotrowskim i M. Wroczyńskim nową drogą pokonali Tiricz Mir Wschodni (7692 m n.p.m.),
  • 11 sierpnia 1978 – z T. Piotrowskim ze wspinaczki na Tiricz Mir Wschodni wszedł na Bindu Ghul Zom (6340 m n.p.m.).

Korona Himalajów i Karakorum[edytuj | edytuj kod]

  • 4 października 1979 – Lhotse drogą klasyczną z Andrzejem Czokiem, Andrzejem Heinrichem i Januszem Skorkiem w ramach wyprawy Klubu Wysokogórskiego z Gliwic, styl alpejski, bez tlenu,
  • 19 maja 1980 – Mount Everest nową drogą (filarem południowym) z Andrzejem Czokiem,
  • 15 października 1981 – Makalu nową drogą (północno-zachodnią flanką i północną granią), pierwsze solowe wejście w Nepalu, bez tlenu, styl alpejski,
  • 30 lipca 1982 – Broad Peak drogą klasyczną w stylu alpejskim z Wojciechem Kurtyką (nielegalne wejście w ramach aklimatyzacji przed atakiem na południową ścianę K2),
  • 1 lipca 1983 – Gaszerbrum II (południowo-wschodnią granią), nową drogą razem z Wojciechem Kurtyką, pierwsze wejście południowo-wschodnią granią, styl alpejski, bez tlenu,
  • 23 lipca 1983 – Gaszerbrum I, nową drogą południowo-zachodnią ścianą razem z Wojciechem Kurtyką, styl alpejski, bez tlenu,
  • 17 lipca 1984 – trawers całego masywu Broad Peak z wejściem na główny wierzchołek w stylu alpejskim z Wojciechem Kurtyką, bez tlenu,
  • 21 stycznia 1985 – Dhaulagiri, pierwsze zimowe wejście, wraz z Andrzejem Czokiem, bez tlenu,
  • 13 lutego 1985 – Czo Oju, zimowe wejście wraz z Zygmuntem Andrzejem Heinrichem, południową ścianą, bez tlenu,
  • 13 lipca 1985 – Nanga Parbat, nową drogą (filar południowo-wschodni), towarzyszyli mu Carlos Carsolio, Zygmunt Andrzej Heinrich i Sławomir Łobodziński, wschodnim filarem, bez tlenu,
  • 11 stycznia 1986 – Kanczendzonga, pierwsze zimowe wejście, wraz z Krzysztofem Wielickim, bez tlenu, od południowej strony,
  • 8 lipca 1986 – K2, nową drogą (środkowym filarem południowej ściany – droga do dziś nie powtórzona) z Tadeuszem Piotrowskim (zginął w czasie zejścia), styl alpejski, bez tlenu,
  • 10 listopada 1986 – Manaslu, nową drogą, w stylu alpejskim z Carlosem Carsolio i Arturem Hajzerem, bez tlenu,
  • 3 lutego 1987 – Annapurna I, pierwsze zimowe wejście z Arturem Hajzerem, bez tlenu, od północnej strony,
  • 18 września 1987 – Sziszapangma, nową drogą (zachodnia grań), w stylu alpejskim z Arturem Hajzerem, bez tlenu, zachodnią granią.

Inne[edytuj | edytuj kod]

  • 24 czerwca 1983 – Gasherbrum II East (7772 m),
  • 16 lipca 1984 – wraz z Wojciechem Kurtyką zdobył Broad Peak Middle (8011 m),
  • 1984 – Biarhedi (6759 m) – pierwsze wejście na szczyt, styl alpejski, solo, bez tlenu,
  • 1987 – Yebokalgan Ri (7365 m) – zachodnią granią, pierwsze wejście na szczyt, bez tlenu, styl alpejski,
  • 1987 – Shisha Pangma West (7950 m) – zachodnią granią, pierwsze wejście, styl alpejski, bez tlenu,
  • 13 października 1988 – biorąc udział w wyprawie Klubu Wysokogórskiego z Katowic, wszedł z Arturem Hajzerem na Annapurnę I East (8010 m). Dokonali tego w stylu alpejskim, wytyczając od południa nową drogę.
  • 24 października 1989 – podczas wyprawy Śląskiej Grupy Himalajskiej wspinał się z Ryszardem Pawłowskim południową ścianą Lhotse. Odpadł od ściany i spadł w przepaść.

Książki[edytuj | edytuj kod]

W 2009 roku ukazał się pierwszy tom książki Sportowe sukcesy Polaków 1918–2008, który autor Andrzej Korsarz dedykował Jerzemu Kukuczce.

Artykuły[edytuj | edytuj kod]

  • J. Kukuczka, K2 ścianą południową, („Taternik” nr 2/86)

Filmy[edytuj | edytuj kod]

  • Himalaiści: Zerwana lina[12].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Lista pierwszych zimowych wejść na ośmiotysięczniki

Przypisy

  1. 1,0 1,1 Agnieszka Kaczmarczyk: Celina Kukuczka: Himalaje upomniały się o niego. gazetacodzienna.pl, 2 września 2012. [dostęp 2013-03-19].
  2. 2,0 2,1 Mirosław Nowak: Opłatek w Himalajach. przeglad-tygodnik.pl, nr 50/2002. [dostęp 2013-03-19].
  3. 3,0 3,1 Jerzy Porębski: Izba Pamięci Kukuczki. interia.pl. [dostęp 2013-03-19].
  4. 4,0 4,1 4,2 Jerzy Kukuczka (1948–1989). pza.org.pl. [dostęp 2013-03-19].
  5. 5,0 5,1 5,2 5,3 5,4 5,5 Jerzy Kukuczka. darien.pl. [dostęp 2013-03-19].
  6. Tomasz Kalemba: Cecylia Kukuczka: nie czuję żalu do tych gór (pol.). eurosport.onet.pl, 06-09-2013. [dostęp 2013-09-09].
  7. Na podstawie książki Mój pionowy świat Jerzego Kukuczki wydanej przez Wydawnictwo AT London w 1995 r. ISBN 1-899397-09-4
  8. Maraton Kukuczki. biegkukuczki.pl. [dostęp 2013-03-19].
  9. IAR: 25 lat temu Kukuczka zdobył „Koronę Himalajów”. TVP Info. [dostęp 2013-03-19].
  10. Kukuczka: wejść na szczyt!. polskieradio.pl, 18 września 2012. [dostęp 2013-03-19].
  11. Szczyty możliwości. national-geographic.pl, 31 marca 2009. [dostęp 2013-03-19].
  12. Serial dokumentalny: Polish Mountaineers in the Himalayas – Discovery World, 2007 (ang. • pol.)

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]