Królik domowy

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Królik domowy
Oryctolagus cuniculus f. domesticus
Królik domowy
Królik domowy
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada ssaki
Podgromada ssaki żyworodne
Infragromada łożyskowce
Rząd zajęczaki
Rodzina zającowate
Rodzaj Oryctolagus
Gatunek królik europejski
(bez rangi) forma udomowiona – królik domowy
Synonimy
  • Oryctolagus cuniculus f. domestica
Systematyka Systematyka w Wikispecies
Commons Multimedia w Wikimedia Commons

Królik domowy (Oryctolagus cuniculus f. domesticus) – udomowiona forma królika europejskiego (Oryctolagus cuniculus), zajęczaka z rodziny zającowatych. Prawdopodobnie po raz pierwszy udomowiony w Hiszpanii. Po podbiciu Hiszpanii przez Rzymian hodowla królików została przeniesiona na teren cesarstwa rzymskiego[1].

Początkowo celem hodowli królików było tylko zwiększenie masy ciała. Z czasem zaczęto je hodować również dla wełny i skór. Królik ma nie tylko znaczenie gospodarcze, jest również wykorzystywany jako zwierzę laboratoryjne i coraz częściej pełni funkcję zwierzęcia domowego, trzymanego dla towarzystwa.

Charakterystyka ogólna[edytuj | edytuj kod]

Długie królicze uszy

Króliki mają charakterystyczne długie uszy, krótki ogon, charakterystycznie poruszający się nos, długie tylne łapy, przednie – krótsze oraz oczy duże, okrągłe i wypukłe. Żyją zazwyczaj od 6 do 8 lat i ważą do 7 kg. Zdolność płciową osiągają w wieku 4–8 miesięcy[2]. Długie uszy wyostrzają słuch oraz uczestniczą w procesie termoregulacji[3]. Oczy królicze umożliwiają widzenie nawet w ciemnościach. Ich boczne ustawienie zwiększa kąt widzenia. Ponadto króliki mają bardzo dobrze rozwinięty węch.

Zajęczak czy gryzoń[edytuj | edytuj kod]

Podstawową różnicą w budowie między zajęczakami (Lagomorpha), a gryzoniami (Rodentia) jest uzębienie. Gryzonie mają jedną parę górnych siekaczy, a zajęczaki, w tym króliki, mają w szczęce dwie pary siekaczy[4] oraz mają charakterystyczne długie uszy (przykład po lewej) uczestniczące w procesie termoregulacji. Gryzonie poruszają dolną szczęką w przód i w tył, a zajęczaki rozdrabniają pożywienie okrężnymi ruchami szczęki[5]. Ponadto gryzonie są w stanie trzymać pożywienie w przednich łapach, a zajęczaki – nie[5]. Zgodnie z dzisiejszym stanem wiedzy wydaje się, że zajęczaki i gryzonie ewoluowały niezależnie z pierwotnych ssaków owadożernych[5].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Związki człowieka z królikiem można prześledzić od czasów biblijnych. Księgi Kapłańska i Powtórzonego Prawa wymieniają królika jako zwierzę nieczyste. Feniccy żeglarze natknęli się na króliki na półwyspie Iberyjskim i omyłkowo biorąc je za góralki nazwali je i-shepan-ham[6]. Błędnie użyta fenicka nazwa królika stała się podstawą dla łacińskiej nazwy prowincji rzymskiejHispanii. Starożytny geograf Strabon napisał w 3 tomie swojego dzieła Geographica hypomnemata określił Hiszpanię jako "krainę królików"[7]. Pliniusz Starszy w swej Historia naturae pisze o pladze królików na Balearach oraz o zniszczeniach w umocnieniach Tarragony[6][8], dokonanych przez króliki kopiące nory w wałach miasta. Mięso królików było na tyle lubiane przez Rzymian, że introdukowali oni króliki na terenie całego Imperium Rzymskiego.

Dobór sztuczny królików rozpoczął się w średniowieczu we francuskich klasztorach. Mnisi byli zainteresowani królikami, ponieważ uważali nowo narodzone zwierzęta, jak też królicze płody, za zwierzęta wodne, których mięso można było spożywać w czasie wielkiego postu[6].

Początkowo dobór był ukierunkowany na wielkość i łagodność zwierząt. W XVI wieku pojawiły się pierwsze rasy kolorowe. Jeden z pierwszych przykładów królików hodowanych dla ich futra przedstawia obraz Hansa Hoffmanna Hare z 1587[6]. W 1700 istniało już 7 ras kolorowych.

W XIX wieku, kiedy pojawiło się powszechne zainteresowanie zwierzętami, miłośnicy królików rozpoczęli wystawy królików w Europie Zachodniej i Stanach Zjednoczonych. Tworzono i modyfikowano rasy dla potrzeb wystaw, odchodząc od ras, które były stworzone w celu dostarczania pokarmu, futra lub wełny.

Pojawienie się królików jako zwierząt trzymanych w domach rozpoczęło się w Epoce wiktoriańskiej. Udomowione króliki stały się popularne jako zwierzęta pokazowe i maskotki, w wielu miejscach urządzano wystawy królików. W 1910 r. powstało w Kanadzie i USA American Rabbit Breeders' Association (ARBA), które ustala standardy hodowli i corocznie autoryzuje wiele tysięcy wystaw.

Chów i hodowla[edytuj | edytuj kod]

królik pieczony
Noga z królika z sosem i knedlami czeskimi
Klatki dla królików

Królik domowy jest hodowany dla mięsa, skór, wełny i futra. Największymi producentami mięsa króliczego na świecie są Hiszpania, Francja i Włochy[9]. W Polsce hodowla królików rozwinęła się po II wojnie światowej. Częściowo podupadła po 1989, jednak teraz ponownie rozwija się.

Wg Głównego Urzędu Statystycznego w roku 2007 w rzeźniach i ubojniach ubito 591 220 królików[10]. Jednak inna publikacja tej samej instytucji mówi, że pogłowie samic królików w czerwcu 2007 roku wynosiło 1 075 200[10]. W dokumencie GUS "Fizyczne rozmiary produkcji zwierzęcej w 2007 roku" liczba ubitych królików podana jest w tonach: 5 942[10]. Dzieląc liczbę ton przez 3,5 kg (średnia wagę królika hodowanego na mięso, futro i wełnę) otrzymamy około 1 mln 698 tysięcy królików ubitych[11].

Pomieszczenia[edytuj | edytuj kod]

Króliki jako zwierzęta udomowione wymagają odpowiedniego zaadoptowania pomieszczeń, które zapewnią odpowiednią ochronę przed ich naturalnymi wrogami i niesprzyjającymi warunkami atmosferycznymi. W ciągu wielu lat hodowli w zależności od strefy geograficznej, rozmiaru i kierunku hodowli ukształtowały się bardzo różne techniki chowu królików.

Wybrane systemy chowu królików[12]:

  • chów półwolny – w okresie średniowiecza kontynuowany jako tzw. chów ogrodowy
  • chów w pomieszczeniach inwentarskich
  • chów w klatkach na otwartej przestrzeni
  • chów w nieogrzewanych pomieszczeniach zamkniętych
  • chów w pomieszczeniach ogrzewanych

Rozród[edytuj | edytuj kod]

Króliki wszystkich ras osiągają dojrzałość płciową w wieku około 3–4 miesięcy[13]. W zwykłych warunkach chowu rasy małe i średnio duże osiągają zdolność rozrodczą w wieku około 5-7 miesięcy, z kolei rasy duże w wieku około 8 miesięcy[13]. Ciąża u królika trwa z reguły 31-32 dni.

Wychów[edytuj | edytuj kod]

Króliczki rodzą się ślepe, głuche i łyse[14]. Ważą w zależności od rasy i liczebności miotu od 40 do 70 g[15]. Okrywa włosowa zaczyna im wyrastać dopiero po 3 dniach, a oczy otwierają po 10–12 dniach[15]. Liczba młodych w gnieździe zależy przede wszystkim od rasy.

Użytkowość[edytuj | edytuj kod]

Testy laboratoryjne[edytuj | edytuj kod]

Króliki użytkowane w eksperymentach

Króliki wykorzystuje się w pracach laboratoryjnych, takich jak produkcja przeciwciał, szczepionek oraz w badaniach toksykologii. Według Towarzystwa Humanitarnego Stanów Zjednoczonych króliki są także szeroko użytkowane w badaniu astmy oskrzelowej, zapobieganiu udarowi mózgu, mukowiscydozy, cukrzycy i nowotworów złośliwych. Obrońcy praw zwierząt[16] są przeciwni eksperymentom na zwierzętach w celach niemedycznych, takich jak testowanie kosmetyków i środków czystości, rezultatem czego jest zmniejszenie użycia królików w tych testach[17].

Gastronomia i żywienie dietetyczne[edytuj | edytuj kod]

Mięso królików ma specyficzne walory kulinarne.

Podział tuszy króliczej[edytuj | edytuj kod]

Królik ze względów ekonomicznych jest ubijany w okresie, kiedy ma najlepszej jakości futro, tj. po zmianie sierści, co zdarza się dwa razy w roku. Do uboju przeznacza się zwierzęta w wieku około 4 miesięcy. Wynikająca stąd masa tuszy waha się w granicach 0,9-1,5 kg. Tusza ma podłużny kształt, długości około 40 cm.

Poniżej przedstawiono podział tuszy króliczej w kolejności odpowiadającej wartości kulinarnej:

  • comber – stanowiący część grzbietową, wyróżnia się widoczną z wierzchu jasną (białawą) warstwą mięsa z wyraźną granicą. Mięso z combra charakteryzuje się kruchością przypominającą pierś kurczaka i stanowi najlepszą część mięsa królika.
  • udźce – tzn. tylne nogi.
  • łapki przednie
  • przodek – jest to kilkumilimetrowa warstwa mięsa okrywająca cały brzuch zwierzęcia. Charakteryzuje się stosunkowo niską wartością kulinarną i dlatego w gastronomii nie jest sprzedawany osobno, tylko dzielony między inne części tuszy.

Części układu pokarmowego tj. głowa, wnętrzności i odbyt, są odrzucane i nie biorą udziału w podziale tuszy (zob. też koprofagia). Przydatne do spożycia są natomiast narządy wewnętrzne: płuca, serce, nerki i wątroba, z których w połączeniu z przednimi częściami tuszy sporządza się pasztety i masy mięsne[18].

Królik w domu[edytuj | edytuj kod]

Mały królik

Królik z uwagi na niewielkie wymagania hodowlane i przyjacielskość w stosunku do człowieka, utrzymywany jest jako zwierzę pokojowe.

Towarzystwo dla królika[edytuj | edytuj kod]

Dwa zaprzyjaźnione zwierzęta – pies i królik

Królik jest zwierzęciem towarzyskim, dlatego powinno się go trzymać pojedynczo tylko wtedy gdy ma się dla niego dużo czasu[19].

Układ pokarmowy królików[edytuj | edytuj kod]

Królik jest zwierzęciem roślinożernym, charakteryzuje się bardzo dobrze rozwiniętym przewodem pokarmowym dostosowanym do wykorzystania ciężko strawnych, balastowych części pasz. Żołądek królika jest stosunkowo mały. Ma pojemność 180–200 cm³ i jest słabo umięśniony, pokarm przesuwa się w nim wyłącznie pod wpływem nacisku nowo połykanych porcji. Wobec tego każda dłuższa przerwa w przyjmowaniu pożywienia może być przyczyną zaburzeń trawiennych. Królik jednorazowo bardzo często pobiera niewielką ilość pokarmu. Stwierdzono, że w ciągu doby żeruje około 70 do 80 razy, a czas jednego posiłku trwa od 1 do 2 minut[20]. W nocy królik nie je, ale uzupełnia zawartość żołądka własnym kałem tzw. nocnym (koprofagia). Dlatego też przesuwanie miazgi pokarmowej nie ulega zakłóceniu. Królik wydala dwa rodzaje kału: zwykłe owalne bobki i ciemne grudki o nieregularnym kształcie i miękkiej konsystencji. Zjada tylko miękką część kału, nie zjada bobków. Miękka frakcja, zwana kałem nocnym, pojawia się zwykle po 6 godzinach od zjedzenia ostatniego posiłku tj. około północy. Królik pobiera ten kał prosto z odbytu i wypełnia nim około 1/3 żołądka.

Karmienie królików[edytuj | edytuj kod]

Dieta udomowionego królika jest różna w zależności od celów, dla których jest on hodowany. Najważniejszym składnikiem diety ras królików hodowanych jako zwierzę domowe jest siano. Siano jest podstawą złożonych, wieloskładnikowych pokarmów (często podawanych w postaci zbitych kul – granulatu, który zawiera także inne potrzebne substancje). Uzupełnieniem pokarmu jest mieszanka (najczęściej suszonych) tymotki łąkowej (Phleum pratense), kupkówki pospolitej (Dactylis glomerata), czy owsa (Avena sativa), która jest niezbędną częścią diety królika domowego.

Oprócz ww. składników diety latem można podawać zielonki, a zimą – rośliny okopowe. Na paszę dla królików nadaje się również wiele dziko rosnących ziół np. łopian, dziki chrzan, rumianek i cykoria. Króliki bardzo lubią kapustę, ale należy jej dawać niewielkie ilości, aby uniknąć zaburzeń w trawieniu. Latem można podawać świeże liście i gałązki, a zimą suszone drzew takich jak: klon, osika, lipa, leszczyna, brzoza i wiele innych. Można też dodawać gałązki drzew i krzewów owocowych.

Ilość i rodzaj karmy decydująco wpływa na rozwój i kondycję zwierząt.

Choroby królików[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Choroby królików.

Króliki są zwykle mało odporne na choroby[21]. Dlatego należy szczególnie o nie dbać, bo ich leczenie jest bardzo trudne i mało skuteczne.

Najczęstszymi przyczynami ich powstawania są:

  • niedostateczna higiena i zła pielęgnacja
  • niewłaściwe żywienie
  • nieodkażanie klatek
  • sprowadzenie chorób zakaźnych z zewnątrz
  • różnego rodzaju rany, zadrapania, stłuczenia, zwichnięcia, złamania i pogryzienia
  • pasożyty zewnętrzne i wewnętrzne

Rasy[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Rasy królików domowych.

Podobnie jak rasy psów, rasy królików zostały głównie stworzone sztucznie przez człowieka, w różnych wiekach i dla różnych celów. Różnią się cechami fizycznymi, wymogami hodowli lub opieki oraz temperamentem.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Roman Kopański: Racjonalny chów królików. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne, 1984, s. 15. ISBN 8 3-09-00748-1.
  2. Krzysztof Kostro i Zdzisław Gliński: Choroby królików, podstawy chowu i hodowli. Warszawa: PWRiL, 2005, s. 45. ISBN 83-09-01795-2.
  3. Krzysztof Kostro i Zdzisław Gliński: Choroby królików, podstawy chowu i hodowli. Warszawa: PWRiL, 2005, s. 29. ISBN 83-09-01795-2.
  4. Kazimierz Kowalski (redaktor naukowy), Adam Krzanowski, Henryk Kubiak, G. Rzebik-Kowalska, L. Sych: Mały słownik zoologiczny: Ssaki. Wyd. IV. Warszawa: Wiedza Powszechna, 1991. ISBN 83-214-0637-8.
  5. 5,0 5,1 5,2 Monika Wegler: Królik miniaturowy. Warszawa: Hachette Livre Polska, 2005, s. 8-9. ISBN 83-7184-536-7.
  6. 6,0 6,1 6,2 6,3 Kathy Laber-Laird, M. Michael Swindle: Handbook of Rodent and Rabbit Medicine. Elsevier Health Sciences, 1996, s. 278. ISBN 9780080425047.
  7. Eduardo Kac: Telepresence & Bio Art: Networking Humans, Rabbits, & Robots. University of Michigan Press, 2005, s. 311. ISBN 0472068105.
  8. Peter Ucko, G. Dimbleby: The Domestication and Exploitation of Plants and Animals. Aldine Transaction, 2007, s. 581. ISBN 0202361691.
  9. Paweł Bielański, Dorota Kowalska. Królik – nieznany czy znany? Cz. II. Świat. „Magazyn Weterynaryjny”, 2008. ul.29 Listopada 10 00-465 Warszawa: Medical Tribune Polska Sp. z o.o.. ISSN 1230-4425. 
  10. 10,0 10,1 10,2 Iwona Kossowska: RAPORT STATYSTYCZNY o rozmiarze hodowli zwierząt na futra i handlu wyrobami futrzarskimi w Polsce oparty na danych Głównego Urzędu Statystycznego www.stat.gov.pl. Stowarzyszenie Empatia, 2008.
  11. Stowarzyszenie Pomocy Królikom (pol.). [dostęp 4 grudnia 2008].
  12. Roman Kopański: Racjonalny chów królików. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne, 1984, s. 37-40. ISBN 83-09-00748-1.
  13. 13,0 13,1 Roman Kopański: Racjonalny chów królików. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne, 1984, s. 153. ISBN 83-09-00748-1.
  14. Michael Mettler: Króliki miniaturowe. Multico, 1993, s. 60. ISBN 83-7073-028-0.
  15. 15,0 15,1 Roman Kopański: Racjonalny chów królików. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne, 1984, s. 164. ISBN 83-09-00748-1.
  16. Między innymi: Stowarzyszenie Pomocy Królikom – Stop testom na zwierzętach (link do akcji)
  17. Canadian Council on Animal Care: Liczba zwierząt użytych w testach w Kanadzie w latach 1975-2006 (ang.). [dostęp 2 grudnia 2008].
  18. Jak przyrządzić królika – Artykuły – żywienie, diety – Bobyy.pl
  19. Michael Mettler: Króliki miniaturowe. Multico, 1993, s. 21. ISBN 83-7073-028-0.
  20. Roman Kopański: Racjonalny chów królików. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne, 1984, s. 79. ISBN 83-09-00748-1.
  21. Roman Kopański: Racjonalny chów królików. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne, 1984, s. 207. ISBN 83-09-00748-1.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  1. Dorota Kowalska, Paweł Bielański, Andrzej Gugołek. Mało znane ginące rasy królików. „Wiadomości Zootechniczne”. XLV (3), s. 71-75, 2007. Instytut Zootechniki. Państwowy Instytut Badawczy. ISSN 1731-8068 (pol.). 
  2. Mały słownik zoologiczny: ssaki. Warszawa: Wiedza Powszechna, 1978.
  3. Roman Kopański: Racjonalny chów królików. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne, 1984. ISBN 83-09-00748-1.
  4. Władysław Herman: Hodowla zwierząt futerkowych. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1986. ISBN 83-01-06444-7.