Malina właściwa

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Malina właściwa
Illustration Rubus idaeus0.jpg
Systematyka[1]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Klad rośliny naczyniowe
Klad rośliny nasienne
Klasa okrytonasienne
Klad klad różowych
Rząd różowce
Rodzina różowate
Rodzaj jeżyna
Gatunek malina właściwa
Nazwa systematyczna
Rubus idaeus L.
Sp.PL.2.:492, 1753
Synonimy

Rubus buschii (Rozanova) Grossh[2]

"(comns)" Zdjęcia i grafiki w Commons
Liście i owoce maliny właściwej

Malina właściwa (Rubus idaeus L.) – gatunek rośliny wieloletniej z rodziny różowatych. W stanie dzikim występuje na znacznej części Azji oraz w niemal całej Europie, oprócz Portugalii i Islandii[2]. W Polsce jest pospolity na całym obszarze. Jest uprawiany w wielu regionach świata

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Łodyga
Krzew dorastający do 2 m wysokości, z podziemnymi rozłogami. Pędy wydłużone rózgowato i łukowo zwieszone, pokryte kolcami.
Liście
3-5-7 listkowe, z wierzchu nagie, pod spodem biało kutnerowato owłosione, boczne listki siedzące. Brzeg liścia ostro piłkowany. Liście pędów owocujących zawsze trzylistkowe (nie dotyczy nowych odmian owocujących na pędach jednorocznych).
Kwiaty
Białe, zwisłe, zebrane w luźne grona albo wiechy. Kwitnie od maja do sierpnia. Roślina miododajna.
Owoce
Składa się z licznych, czerwonych, rzadziej żółtych lub ciemnopurpurowych ("czarne maliny") puszysto owłosionych małych pestkowców zebranych w owoc zbiorowy, potocznie zwany "malinami". W porze dojrzewania lekko oddziela się od stożkowatego dna kwiatowego (w przeciwieństwie do jeżyny). Nasiona o strukturze siatkowatej, pomarszczonej.

Biologia i ekologia[edytuj | edytuj kod]

Krzew, nanonofanerofit. Rośnie w lasach, zaroślach, ziołoroślach, na zrębach, na zboczach. Na niżu i w górach do 2000 m n.p.m. W klasyfikacji zbiorowisk roślinnych gatunek charakterystyczny dla klasy (Cl.) Epilobietea angustifolii i zespołu roślinności Rubetum idaei[3]. Roślina z dużymi wymaganiami glebowymi. Rośnie najlepiej na stanowiskach osłoniętych od słońca i lekko zacienionych. Preferuje luźne, niezbyt suche, żyzne i bogate w składniki pokarmowe gleby o lekko kwaśnym odczynie. Malina jest rośliną o dużej odporności na mrozy [4]

Zastosowanie[edytuj | edytuj kod]

  • Roślina uprawna. Jest uprawiana od średniowiecza jako krzew owocowy. Jej uprawa jest w Polsce dość rozpowszechniona. W uprawie znajduje się szereg odmian uprawnych będących mieszańcami międzygatunkowymi. Forma typowa i liczne odmiany owocują na pędach dwuletnich, od niedawna istnieją w uprawie odmiany owocujące na pędach jednorocznych.
  • Sztuka kulinarna. Owoce są smaczne i pachnące, nadają się do spożycia zarówno na surowo, jak i na przetwory: soki, dżemy, konfitury. Ze względu na obecność związków purynowych powinni ich jednak unikać chorzy na podagrę oraz zapalenie nerek. U niektórych ludzi maliny wywołują uczulenie[5]. U dziko rosnących malin owoce są bardzo często robaczywe.
  • Roślina lecznicza:
    • Surowiec zielarski: owoc Fructus Rubi idaei (Bacca Rubi idaei) bogaty w cukry (sacharoza, fruktoza, glukoza), olejek eteryczny, pektyny, pochodne cyjanidyny, szereg witamin (E,B1,B2,B6) a także kwasy organiczne jak choćby: cytrynowy, jabłkowy i salicylowy[6]; oraz liść – Folium Rubi idaei – duża zawartość witaminy C (300 mg%), garbniki, kwasy organiczne, śluzy, żywice.
    • Działanie: owoce mają działanie napotne i ogólnie wzmacniające ze względu na zawartość witamin. Podobne działanie, lecz jeszcze silniejsze mają liście, które ponadto działają moczopędnie, żółciopędnie, przeciwzapalnie, przeciwbakteryjnie, ściągająco, oraz poprawiają przemianę materii. Napar z suszu owocowego i liści wykorzystuje się w stanach gorączkowych[5].

Choroby i szkodniki[edytuj | edytuj kod]

  • W okresie od kwietnia do czerwca samice pryszczarka malinowca (Lasioptera rubi) składają jaja na pędach. Larwy, które się z jaj wykluwają, żerują i powodują tworzenie się na pędach wyrośli. Powoduje to słabszy wzrost, łamanie się pędów i zmniejszenie plonowania. Uszkodzone pędy należy wyciąć i spalić.
  • Od maja do czerwca pod odstającą korę pędów składają jaja samice pryszczarka namalinka łodygowego (Resseliella theobaldi Barnes). Larwy żerują gromadnie, wygryzając tkanki pędów. W miejscu żerowania pojawiają się brunatne przebarwienia. Miejsca te częściowo zamierają i są przyczyną intensywniejszego rozwoju grzyba Didimella applanata. Uszkodzone pędy przedwcześnie zasychają. Należy stosować zabiegi chemiczne w okresie lotu muchówek.

Zmienność[edytuj | edytuj kod]

Tworzy mieszańce z jeżyną popielicą (R. x pseudideus (Weihe)Lej.)[7].

Ciekawostki[edytuj | edytuj kod]

  • Dawniej odwar z liści w mieszance z potażem wykorzystywano do farbowania włosów na czarno.
  • Jest żywicielem gąsienic motyli, m.in. niedźwiedziówki włodarki i barczatki wilczomleczówki.
  • Według Pulsu Biznesu w roku 2012 ze zbiorem 127 tys. ton Polska była największym producentem malin na świecie[8]. Dane FAO za lata 2009-2011 podają że ze 140 tys. ton rocznie największym producentem jest Rosja a następnie Azerbejdżan a Polska zajmuje trzecie miejsce ze średnim plonem 97,5 tys ton[9].
Wikiquote-logo.svg
Zobacz w Wikicytatach kolekcję cytatów
malinie

Przypisy

  1. Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2010-01-23].
  2. 2,0 2,1 Germplasm Resources Information Network (GRIN). [dostęp 2010-04-28].
  3. Władysław Matuszkiewicz: Przewodnik do oznaczania zbiorowisk roślinnych Polski. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 2006. ISBN 83-01-14439-4.
  4. Agata Krzepińska: Malina właściwa (pol.). 2013. [dostęp 2013-27-06].
  5. 5,0 5,1 Anna Mazerant: Mała księga ziół. Warszawa: Inst. Wyd. Zw. Zawodowych, 1990. ISBN 83-202-0810-6.
  6. Anna Guttman: MALINY – działają jak lekarstwo (pol.). 2013. [dostęp 2013-02-10].
  7. Lucjan Rutkowski: Klucz do oznaczania roślin naczyniowych Polski niżowej. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 2006. ISBN 83-01-14342-8.
  8. http://wyborcza.biz/biznes/1,100969,14182612,_Puls_Biznesu___Republika_malinowa.html?biznes=warszawa#
  9. FAOSTAT - Crops Production. [dostęp 28-06-2013].