Nadwórna

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Nadwórna
Надвірна
Kościół pw. Wniebowzięcia NMP
Kościół pw. Wniebowzięcia NMP
Herb
Herb Nadwórny
Państwo  Ukraina
Obwód iwanofrankowski
Powierzchnia 25,53 km²
Populacja (2004)
• liczba ludności

20 620
Nr kierunkowy +380 3475
Kod pocztowy 78400 — 78409
Położenie na mapie obwodu iwanofrankiwskiego
Mapa lokalizacyjna obwodu iwanofrankiwskiego
Nadwórna
Nadwórna
Położenie na mapie Ukrainy
Mapa lokalizacyjna Ukrainy
Nadwórna
Nadwórna
Ziemia 48°38′05″N 24°34′06″E/48,634722 24,568333
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Portal Portal Ukraina
Przedwojenny herb

Nadwórna (ukr. Надвірна Nadwirna) – miasto i stolica rejonu w obwodzie iwanofrankiwskim Ukrainy. 20,0 tys. mieszkańców (szacunek na 2006). W II Rzeczypospolitej stolica powiatu w województwie stanisławowskim.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Od roku 1591 prawa miejskie. Przez okres XVI-XVIII wieku pozostawała własnością Kuropatwów. Nazwa 'Nadwórna' pochodzi prawdopodobnie od osadzonej tutaj ludności służebnej obsługującej dwór zamku w Pniowie.

Hrabia Ignacy Cetner (1728-1800) założył pod Nadwórną plantację tytoniu i eksploatował złoża solne, oraz sprowadził kolonistów niemieckich. W XIX wieku powstała linia kolejowa łącząca Worochtę - Delatyn - Kołomyję oraz Lwów - Stanisławów - Czerniowce. Wydarzenia te spowodowały znaczny rozwój miasta.

W okolicznej wsi Starunia w 1929 r. odkryto w pokładach wosku ziemnego (ozokerytu) zachowanego niemal w całości nosorożca włochatego, to unikatowe, jedyne tego typu znalezisko na świecie jest obecnie przechowywane w Krakowskim Muzeum Przyrodniczym. Ogółem w okresie od 1907 do 1932 r. na terenie wsi znaleziono pozostałości czterech nosorożców i jednego mamuta. Mamut, oraz pierwszy z wydobytych nosorożców włochatych po wojnie wraz z innymi bezcennymi trofeami z dawnego polskiego Muzeum Przyrodniczym im. Dzieduszyckich we Lwowie zostały zagrabione i pozostały we Lwowie (gdzie zostały pierwotnie złożone) i znajdują się tam do dnia dzisiejszego (mamut jako główny eksponat).

Nadwórna była celem taktycznym II Brygady Legionów Polskich podczas Bitwy pod Rafajłową. W zimie 1914 r. nowo sformowana polska brygada stawiała czoła armii carskiej, która po pokonaniu Austriaków planowała przełęczami karpackimi ruszyć na Węgry. Ramie w ramię z Polakami stanęli do walki także i miejscowi Huculi – oddział kapitana Edwarda Szerauca[1], który stanowił zalążek późniejszego 49 Huculskiego Pułku Strzelców.

W czerwcu 1941 r. część więźniów NKWD została z nadwórniańskiego więzienia wyprowadzona do pobliskiej Bystrzycy Nadworniańskiej, gdzie nad rzeką Bystrzycą zamordowano około osiemdziesięciu osób, w tym kobiety i dzieci. Ofiary zabijano uderzeniem kolby karabinu w potylicę.[2] Zwłoki ofiar odkopano w lipcu 1941.[3]

Miasto zostało zdobyte przez wojska radzieckie 26 lipca 1944[4].

W wyniku włączenia południowo-wschodnich województw polskich do Ukraińskiej SRR polscy mieszkańcy Nadwórnej zostali przymusowo wysiedleni ze swoich majątków i przesiedleni głównie do Prudnika i jego okolic na Górnym Śląsku, oraz częściowo do Opola.

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

  • ruiny zamku[5] w Pniowie gdzie zachowały się: ruiny murów, baszty oraz brama wjazdowa. Tutejszy pniowski zamek wzniósł w drugiej połowie XVI w. stolnik halicki, Paweł Kuropatwa, jako rezydencję dla swojej rodziny. Zamek, choć nadwątlony przez okolicznych zbójników Hrynia Kardasza w 1621 r., oparł się Kozakom Chmielnickiego w 1648 r. oraz wojskom tureckim w 1676 r. W XVIII w. opuszczony, stopniowo popadł w ruinę. Obecnie pozostałe ruiny zamku ulegają dalszej degradacji, w czerwcu 2010 r. zawaliła się kolejna z baszt kątowych. Zamek pniowski miał ponoć podziemne połączenie z Nadwórną.

Judaica[edytuj | edytuj kod]

Historia osiedlania się Żydów w Nadwórnej sięga roku 1765, miejscowość dobrze znana jest również dziś w środowisku pobożnych chasydów, a to dzięki kontynuatorom dynastii cadyków nadwórnieńskich żyjących obecnie w Izraelu. Wg spisu ludności z roku 1880, na ogólną liczbę 6552 mieszkańców, 4182 (tj. 64%) stanowili Żydzi. W roku 1890, na ogólną liczbę 7227 mieszkańców, 3618 (50%) Żydów, natomiast w roku 1921, na liczbę 6062 mieszkańców, było 2042 (34%) Żydów. Od roku 1942 rozpoczęły się na szeroką skalę morderstwa popełniane przez hitlerowców (różnej narodowości) na osobach narodowości żydowskiej, wielu Żydów trafiło wówczas do getta utworzonego w mieście, natomiast pozostali zostali zgładzeni w obozie koncentracyjnym w Bełżcu.

Osoby związane z miastem[edytuj | edytuj kod]

  • Zygmunt Antkowiak - polski historyk, polonista i dziennikarz,
  • Karol Bauer - polski botanik i architekt zieleni działający we Lwowie,
  • Roman Korban - polski lekkoatleta średniodystansowiec i trener lekkoatletyczny, mistrz i rekordzista Polski, olimpijczyk,
  • Józef Oktawiec - polski działacz socjalistyczny w Galicji, poseł na Sejm II RP II kadencji w 1927,
  • Manfred Sakel – polski neurolog i psychiatra,
  • Józef Smaczniak - polski ksiądz katolicki, działacz konspiracyjny w czasie II wojny światowej, proboszcz parafii Wniebowzięcia NMP w Nadwórnej,
  • Jadwiga Wołoszyńska – polski biolog, specjalistka w zakresie fykologii i hydrobiologii, profesor.

Miasta partnerskie[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]