Panavia Tornado

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Panavia Tornado IDS
Panavia Tornado IDS w barwach Luftwaffe na wystawie statycznej, Radom Air Show 2005
Panavia Tornado IDS w barwach Luftwaffe na wystawie statycznej, Radom Air Show 2005
Dane podstawowe
Państwo  Niemcy
 Wielka Brytania
 Włochy
Producent Panavia GmbH
Typ samolot wielozadaniowy myśliwsko-bombowy
Załoga 2 pilotów
Historia
Data oblotu 14 sierpnia 1974
Lata produkcji 1979-1998
Dane techniczne
Napęd 2 × Turbo-Union RB-199
Ciąg 40,3 kN (71,2 kN z dopalaniem)
Wymiary
Rozpiętość 13,91 m
Długość 16,72 m
Wysokość 5,95 m
Powierzchnia nośna 26,6 m²
Masa
Własna 14091 kg
Startowa 27217 kg
Uzbrojenia 9000 kg
Osiągi
Prędkość maks. 2336 km/h ( 2,2 Ma)
Prędkość minimalna 213 km/h
Prędkość wznoszenia 76 m/s
Pułap 15240 m
Zasięg 3890 km – przelot
Promień działania 1389 km
Rozbieg 880 m
Dobieg 370 m
Współczynnik obciążenia konstrukcji +7,5 g
Dane operacyjne
Uzbrojenie
2 działka Mauser BK-27 kal. 27 mm
Pociski rakietowe:
przeciwokrętowe AS.34 Kormoran i Sea Eagle
przeciwradarowe AGM-88 HARM, ALARM,
przeciwlotnicze AIM-9 Sidewinder, SkyFlash , AIM-120 AMRAAM,
szybujące Storm Shadow,
przeciwpancerny Brimstone

bomby kierowane typu Mark 13/18, Paveway i JDAM
laserowe znaczniki celu np. TIALD

Użytkownicy
Tornado operators.png
Arabia Saudyjska, Niemcy, Wielka Brytania, Włochy
Commons Multimedia w Wikimedia Commons

Panavia Tornado – rodzina dwusilnikowych, odrzutowych samolotów myśliwskich o zmiennej geometrii skrzydeł wyprodukowanych przy współpracy Wielkiej Brytanii, Niemiec i Włoch. Istnieją trzy główne wersje samolotu Tornado: wersja szturmowa Tornado IDS (ang. Interdictor/Strike), wersja przechwytująca Tornado ADV (ang. Air Defense Variant) oraz wersja przeznaczona do walki elektronicznej Tornado ECR (ang. Electronic Combat/Reconaissance).

Historia[edytuj | edytuj kod]

Rodowód samolotu Tornado jest złożony. Po drastycznych cięciach budżetu wojskowego Wielkiej Brytanii pod koniec lat 50 i 60 XX wieku i zaprzestaniu rodzimych projektów, brytyjski przemysł lotniczy nie był w stanie samodzielnie wytworzyć nowoczesnego odrzutowego samolotu bojowego, mogącego zastąpić starzejące się bombowce Canberra i wypożyczone od Amerykanów myśliwce F-4 Phantom. Brytyjczycy postanowili szukać kooperantów na kontynencie: w 1966 r. zawiązali z Francuzami konsorcjum SEPECAT, które stworzyło lekki samolot szturmowy Jaguar. Strona francuska wycofała się jednak z negocjacji projektu samolotu AFVG (Anglo-French Variable Geometry – angielsko-francuskiego samolotu o zmiennym skosie skrzydeł), wobec czego brytyjska British Aircraft Company (BAC) pozyskała partnerów w postaci niemieckiego Messerschmitt-Boelkow-Blohm, włoskiego Fiata oraz holenderskiego Fokkera. Spółkę tych firm pod nazwą Panavia Aircraft Gmbh utworzono w 1969 r. Planowano wytwarzać dwie wersje samolotu: jednomiejscową dla Luftwaffe, lotnictwa włoskiego AMI i holenderskiego KLu oraz dwumiejscową dla RAF i niemieckiego lotnictwa morskiego Marineflieger. Docelowo planowano wyprodukować około 900 egzemplarzy wszystkich wersji. Budową silnika dla przyszłego samolotu zajęło się konsorcjum przedsiębiorstw : brytyjski Rolls-Royce, niemiecki MTU i włoski FIAT. W trakcie prac z konsorcjum Panavia wycofali się Holendrzy, a Fiata zastąpiła włoska firma Alenia (dawniej Aeritalia). W trakcie prac okazało się, że systemy awioniki i uzbrojenia są na tyle skomplikowane, iż samolot musi być obsługiwany przez dwóch członków załogi. Zarzucono prace nad wersją jednomiejscową, a Luftwaffe i AMI zamówiły wersję dwumiejscową. Oblot prototypu odbył się 14 sierpnia 1974 roku w Manching w Niemczech. W lipcu 1976 r. rządy Wielkiej Brytanii, RFN i Włoch podpisały umowę o produkcji 809 sztuk samolotu Tornado. 644 maszyny miały zostać wykonane w wersji uderzeniowej, z czego RFN miała otrzymać 324 egzemplarze, Wielka Brytania – 200, zaś Włochy – 100. 165 sztuk wersji myśliwskiej Tornado ADV (Air Defence Variant) zostało zamówionych przez Wielką Brytanię (oznaczone Tornado F3). Pierwsze seryjne Tornado dla Wielkiej Brytanii zostały wyprodukowane w 1979 r., 5 czerwca 1979 r. RAF otrzymał pierwszy samolot w wersji uderzeniowej, zaś pierwszy dywizjon RAF uzbrojony w Tornado osiągnął gotowość bojową 1 lipca 1982 r.

Pierwsze użycie bojowe samolotów tego typu nastąpiło podczas operacji Pustynna Burza (maszyny te należały do RAF oraz do lotnictwa włoskiego). Uderzeniowe Tornado RAF wykonywały najtrudniejsze zadania uderzeniowe na silnie bronione obiekty położone na głębokim zapleczu przeciwnika – lotniska, mosty, centra łączności i dowodzenia. Wraz z amerykańskimi F-15E Strike Eagle uczestniczyły również w polowaniu na ruchome wyrzutnie pocisków balistycznych Scud. W trakcie walk od ognia irackiej obrony przeciwlotniczej utracono 6 maszyn.

Po wprowadzeniu samolotu do służby, współpraca międzynarodowa w obrębie projektu trwała nadal w postaci centrum szkoleniowego w bazie RAF w Cottesmore w Anglii. Samoloty były produkowane na użytek krajów biorących udział w projekcie, a także dla sił powietrznych Arabii Saudyjskiej, która zakupiły 96 Tornado IDS i 24 ADV. Oman planował zakup ośmiu Tornado ADV, ale z zakupu wycofano się w 1992 roku.[1] Szturmowe Panavia Tornado nadal znajduje się w służbie RAF, Luftwaffe, AMI i lotnictwa Arabii Saudyjskiej. Krótka seria produkcyjna i wyrafinowane wyposażenie sprawiły, że samolot jest kosztowny w eksploatacji. Do 2009 Wielka Brytania wycofała większość Tornado F.3, pozostawiając w linii jedną eskadrę, którą rozformowano 22 marca 2011.[2] Pozostali użytkownicy również planują stopniowe wycofywanie ze służby Tornado, które zostaną zastąpione nowszymi samolotami.

Wersje[edytuj | edytuj kod]

  • GR.1 - wersja szutrowa dla RAF, 229 sztuk (51 treningowych).
  • GR.1A - wersja rozpoznawcza z głowicą na podczerwień zamiast działka, 14 nowych i 16 przebudowanych GR1.
  • GR.1B wersja przeciwokrętowa przenosząca pocisk Sea Eagle, dla zastąpienia Blackburn Buccaneer, przebudowano 26 GR1.
  • GR.4 - modernizacja i odmłodzenie przeprowadzana w latach 1996-2003, silniki Turbo-Union RB199-34R Mk 103, 142 przebudowane GR1.
  • GR.4A - wersja rozpoznawcza z głowicą na podczerwień zamiast działka, 5 nowych i 25 przebudowanych GR1A.
  • F.2 - myśliwiec przechwytujący dla RAF, wersja wyjściowy, 18 sztuk.
  • F.3 - wersja seryjna, silniki Turbo-Union RB.199-34R Mk 104, 179 sztuk (52 treningowe) oraz 14 przebudowanych F.2, w 2003 część doposażono w pociski ALARM.
  • ADV - oznaczenie producenta dla F.3 dla Arabii Saudyjskiej, 24 sztuki (6 treningowych).
  • IDS - wersja szturmowa, 359 sztuk dla Niemiec (w tym 127 szturmowych, 55 treningowych i 35 ECR dla Luftwaffe oraz 100 szturmowych i 12 treningowych dla Marineflieger), 99 (12 treningowych) dla Włoch, 96 (24 treningowe) dla Arabii Saudyjskiej.[3]
  • ECR - wersja rozpoznawcza i przełamywania obrony przeciwlotniczej (SEAD), 35 nowych dla Niemiec z silnikami RB199 Mk.105, z wbudowanym systemem obserwacyjnym, bez działek, 16 przebudowanych IDS dla Włoch (oryginalne silniki i działko, podwieszany zasobnik rozpoznawczy RecceLite), pociski AGM-88 HARM.
  • RET (Retro Enabling Task) - włoska modernizacja typu Mid-life upgrade, w odmianach RET6 (18 IDS od 2004), 7 (15 IDS od 2010) i 8 (15 ECR, 10 IDS od 2013), integracja z GBU-39 SDB i AGM-88E AARGM oraz zasobnikiem RecceLite, modernizacja awioniki.

Użytkownicy[edytuj | edytuj kod]

Arabia Saudyjska Królewskie Saudyjskie Siły Powietrzne 
87 IDS, 24 ADV (dostarczono 96 IDS i 24 ADV)
Niemcy Luftwaffe i Marineflieger 
121 IDS, 31 ECR (dostarczono 324 IDS i 35 ECR)
Wielka Brytania Royal Air Force 
136 GR4/GR4A (IDS) (dostarczono 228 IDS i 170 ADV)
Włochy Aeronautica Militare 
57 IDS, 16 ECR (dostarczono 100 IDS, 16 przebudowano do ECR)

Włochy wykorzystywały 24 wypożyczone brytyjskie Tornado F3, dla zastąpienia F-104ASA z powodu opóźnienia dostaw Eurofighter Typhoon, dostarczono je między 1995 i 1997, a zwrócono 2003-2004.[4]

Tornado GR4
Tornado F3
Tornado ECR

Przypisy