Panavia Tornado

Panavia Tornado IDS
Panavia Tornado IDS w barwach Luftwaffe na wystawie statycznej, Radom Air Show 2005
Dane podstawowe
Państwo	Niemcy Wielka Brytania Włochy
Producent	Panavia GmbH
Typ	samolot wielozadaniowy myśliwsko-bombowy
Załoga	2 pilotów
Historia
Data oblotu	14 sierpnia 1974
Dane techniczne
Napęd	2 × Turbo-Union RB-199
Ciąg	40,3 kN (71,2 kN z dopalaniem)
Wymiary
Rozpiętość	13,91 m
Długość	16,72 m
Wysokość	5,95 m
Powierzchnia nośna	26,6 m²
Masa
Własna	14091 kg
Startowa	27217 kg
Uzbrojenia	9000 kg
Osiągi
Prędkość maks.	2336 km/h ( 2,2 Ma)
Prędkość minimalna	213 km/h
Prędkość wznoszenia	76 m/s
Pułap	15240 m
Zasięg	3890 km – przelot
Promień działania	1389 km
Rozbieg	880 m
Dobieg	370 m
Współczynnik obciążenia konstrukcji	+7,5 g
Dane operacyjne
Uzbrojenie
2 działka Mauser BK-27 kal. 27 mm Pociski rakietowe: przeciwokrętowe AS.34 Kormoran i Sea Eagle przeciwradarowe AGM-88 HARM, ALARM, przeciwlotnicze AIM-9 Sidewinder, SkyFlash , AIM-120 AMRAAM, szybujące Storm Shadow, przeciwpancerny Brimstone bomby kierowane typu Mark 13/18, Paveway i JDAM laserowe znaczniki celu np. TIALD
Użytkownicy
Arabia Saudyjska, Niemcy, Wielka Brytania, Włochy
Multimedia w Wikimedia Commons

Panavia Tornado – rodzina dwusilnikowych, odrzutowych samolotów myśliwskich o zmiennej geometrii skrzydeł wyprodukowanych przy współpracy Wielkiej Brytanii, Niemiec i Włoch. Istnieją trzy główne wersje samolotu Tornado: wersja szturmowa Tornado IDS (ang. Interdictor/Strike), wersja przechwytująca Tornado ADV (ang. Air Defense Variant) oraz wersja przeznaczona do walki elektronicznej Tornado ECR (ang. Electronic Combat/Reconaissance)

Rodowód samolotu Tornado jest złożony. Po drastycznych cięciach budżetu wojskowego Wielkiej Brytanii pod koniec lat 50 i 60 XX wieku i zaprzestaniu rodzimych projektów, brytyjski przemysł lotniczy nie był w stanie samodzielnie wytworzyć nowoczesnego odrzutowego samolotu bojowego, mogącego zastąpić starzejące się bombowce Canberra i wypożyczone od Amerykanów myśliwce F-4 Phantom. Brytyjczycy postanowili szukać kooperantów na kontynencie: w 1966 r. zawiązali z Francuzami konsorcjum SEPECAT, które stworzyło lekki samolot szturmowy Jaguar. Strona francuska wycofała się jednak z negocjacji projektu samolotu AFVG (Anglo-French Variable Geometry – angielsko-francuskiego samolotu o zmiennym skosie skrzydeł), wobec czego brytyjska British Aircraft Company (BAC) pozyskała partnerów w postaci niemieckiego Messerschmitt-Boelkow-Blohm, włoskiego Fiata oraz holenderskiego Fokkera. Spółkę tych firm pod nazwą Panavia Aircraft Gmbh utworzono w 1969 r. Planowano wytwarzać dwie wersje samolotu: jednomiejscową dla Luftwaffe, lotnictwa włoskiego AMI i holenderskiego oraz dwumiejscową dla RAF i niemieckiego lotnictwa morskiego Marineflieger. Docelowo planowano wyprodukować około 900 egzemplarzy wszystkich wersji. Budową silnika dla przyszłego samolotu zajęło się konsorcjum przedsiębiorstw : brytyjski Rolls-Royce, niemiecki MTU i włoski FIAT. W trakcie prac z konsorcjum Panavia wycofali się Holendrzy, a Fiata zastąpiła włoska firma Alenia (dawniej Aeritalia). W trakcie prac okazało się, że systemy awioniki i uzbrojenia są na tyle skomplikowane, iż samolot musi być obsługiwany przez dwóch członków załogi. Zarzucono prace nad wersją jednomiejscową, a Luftwaffe i AMI zamówiły wersję dwumiejscową. Oblot prototypu odbył się 14 sierpnia 1974 roku w Manching w Niemczech. W lipcu 1976 r. rządy Wielkiej Brytanii, RFN i Włoch podpisały umowę o produkcji 809 sztuk samolotu Tornado. 644 maszyny miały zostać wykonane w wersji uderzeniowej, z czego RFN miała otrzymać 324 egzemplarze, Wielka Brytania – 200, zaś Włochy – 100. 165 sztuk wersji myśliwskiej Tornado ADV (Air Defence Variant) zostało zamówionych przez Wielką Brytanię. Pierwsze seryjne Tornado dla Wielkiej Brytanii zostały wyprodukowane w 1979 r., 5 czerwca 1979 r. RAF otrzymał pierwszy samolot w wersji uderzeniowej, zaś pierwszy dywizjon RAF uzbrojony w Tornado osiągnął gotowość bojową 1 lipca 1982 r.

Pierwsze użycie bojowe samolotów tego typu nastąpiło podczas operacji Pustynna Burza (maszyny te należały do RAF oraz do lotnictwa włoskiego). Uderzeniowe Tornado RAF wykonywały najtrudniejsze zadania uderzeniowe na silnie bronione obiekty położone na głębokim zapleczu przeciwnika – lotniska, mosty, centra łączności i dowodzenia. Wraz z amerykańskimi F-15E Strike Eagle uczestniczyły również w polowaniu na ruchome wyrzutnie pocisków balistycznych Scud. W trakcie walk od ognia irackiej obrony przeciwlotniczej utracono 6 maszyn.

Po wprowadzeniu samolotu do służby, współpraca międzynarodowa w obrębie projektu trwała nadal w postaci centrum szkoleniowego w bazie RAF w Cottesmore w Anglii. Samoloty były produkowane na użytek krajów biorących udział w projekcie, a także dla sił powietrznych Arabii Saudyjskiej. Panavia Tornado nadal znajduje się w służbie RAF, Luftwaffe, AMI i lotnictwa Arabii Saudyjskiej. Krótka seria produkcyjna i wyrafinowane wyposażenie sprawiły, że samolot jest kosztowny w eksploatacji. W przyszłości jego zadania ma przejąć Eurofighter Typhoon.