Policja Państwowa

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Patrol przedwojennej polskiej Policji drogowej z 1932 roku.

Policja Państwowa (w skrócie PP) – umundurowana i uzbrojona organizacja pełniąca funkcje porządkowe oraz antykryminalne na terenie Polski w latach 1918-1939.

System ochrony bezpieczeństwa w II Rzeczypospolitej kształtował się w latach 1918-1923, zaś ukoronowaniem tego procesu było wydanie Rozporządzenia Prezydenta RP o Policji Państwowej z 1928 roku, kiedy organizacja instytucji została ustalona ostatecznie i w takiej formie dotrwała do września 1939 roku.

Historia działalności[edytuj | edytuj kod]

Policjanci i cywilni "wrogowie ludu" aresztowani we wrześniu 1939 r. i konwojowani przez oddziały konwojowe NKWD do punktów załadunkowych za granicą polsko-sowiecką.
Notatka szefa NKWD Ławrientija Berii do Józefa Stalina z propozycją wymordowania polskich jeńców, z 5 marca 1940 r., z podpisami: Stalina, Klimenta Woroszyłowa, Wiaczesława Mołotowa i Antanasa Mikojana.

Organizacja została utworzona w Polsce na mocy ustawy z dnia 24 lipca 1919 roku o policji państwowej (Dz.Pr.P.P. 1919 nr 61 poz. 363)[1], która dokonała unifikacji wcześniej istniejących formacji policyjnych Milicji Ludowej, powołanej dekretem Naczelnika Państwa Józefa Piłsudskiego w dniu 5 grudnia 1918 r.[2] i Policji Komunalnej, powołanej dekretem Naczelnika Państwa w dniu 9 stycznia 1919 r.[3]

Postanowienia ustawy odnosiły się początkowo tylko do obszaru b. Królestwa Polskiego. Na terenach pozostałych zaborów tworzone były przez dzielnicowe ośrodki polityczne odrębne formacje policyjne. W byłym zaborze pruskim Straż Ludowa, później Żandarmeria Krajowa byłej Dzielnicy Pruskiej, a w byłym zaborze austriackim Żandarmeria Krajowa. Wzorowały się na doświadczeniach organizacyjnych byłych państw zaborczych. Utworzono odrębne Policję Ziem Wołynia i Frontu Podolskiego, Policję Państwową Litwy Środkowej oraz Policję Górnego Śląska i Milicję Górnośląską na Śląsku w okresie plebiscytowym. Unifikacja formacji policyjnych na obszarze II Rzeczypospolitej następował stopniowo. Wcielenie galicyjskiej Żandarmerii Krajowej i Policji Polowej do Policji Państwowej nastąpiło 1 grudnia 1919 r., ale rozciągnięcie mocy obowiązującej wyżej wspomnianej ustawy na obszary Małopolski Wschodniej i Zachodniej nastąpiło dopiero w I kw. 1920 r. W lipcu tego roku ustawę zaczęto stosować na terenie Wielkopolski i Pomorza. Na terenach wschodnich obowiązywała od 8 stycznia 1921 r., zaś na obszarze Wileńszczyzny z dniem 18 lipca 1922 r. Na Śląsku powstała natomiast autonomiczna Policja Województwa Śląskiego powołana rozporządzeniem wojewody śląskiego w dniu 17 czerwca 1922 r. W latach 20. XX wieku wielokrotnie podejmowano próby nowelizacji ustawy policyjnej. Ostatecznie zreorganizowania Policji Państwowej dokonało rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 6 marca 1928 roku (Dz. U. z 1928 r. Nr 28, poz. 257).

W myśl przygotowanego wcześniej planu obrony państwa, policja miała być przekształcona w „wojskowy korpus służby bezpieczeństwa” pełniąc dodatkowo funkcje antydywersyjne i zabezpieczenia infrastruktury. Wskutek niezrozumiałej działalności MSW (niektórzy autorzy mówią wręcz o dywersji) w czasie kampanii wrześniowej korpus policyjny nie został włączony w system obronny. Poza chwalebnym epizodem przy obronie Warszawy, podczas tej wojny nie odegrał praktycznie żadnej roli. Aparat policyjny jako całość przestał istnieć już w pierwszej dekadzie września, ulegając rozkładowi podczas niekończących się ewakuacji. Oficerowie Komendy Głównej zostali internowani w Rumunii, akta Archiwum Centralnego PP zostały przejęte przez Sowietów, zaś wielu funkcjonariuszy zginęło wskutek represji niemieckich i radzieckich już po przejściu frontu. W obozach dla internowanych w Rumunii, Węgrzech, na Litwie i Łotwie znalazło się około 10 000 policjantów.

Jedna z większych formacji, która przekroczyła granicę był oddział pod dowództwem nadkomisarza (majora) Jana Zdanowicza, który składał się z 26 oficerów PP oraz 792 funkcjonariuszy PP. Oddział ten znalazł się w Rumunii w miejscowości Băile Gavora na północny-zachód od Bukaresztu niedaleko Râmnicu Vâlcea. Później oddziały Policji Państwowej oraz wojska rozdzielone zostały do kilku obozów internowania na terenie Rumunii (m.in. obóz dla szeregowych Policji Państwowej w Comişani a także w miejscowościach Câmpulung, Călimăneşti, Turnu Severin, Tulcea nad Morzem Czarnym) i Węgier (istniały tu, co najmniej trzy obozy o łącznej liczbie około 500 osób). Ludność rumuńska w miarę swoich skromnych możliwości pomagała uchodźcom i szła im na rękę, niestety ze strony oddziałów polskich niejednokrotnie zdarzały się awantury przeważnie w pijanym stanie. Dlatego też na skutek burd dokonanych przez wojskowych, a także policjantów przepisy dla niektórych obozów zostały mocno zaostrzone.

We wrześniu 1939 r. jednostki Policji Państwowej liczyły około 33 tys. funkcjonariuszy. Trudno określić bilans strat PP w 1939 r. Liczbę zamordowanych i poległych w walkach na terenie kraju szacuje się obecnie na około 2,5-3 tys. Największa grupa, bo blisko 12 tys., dostała się do sowieckiej niewoli, z czego prawie 6 tys. przebywających w obozie w Ostaszkowie zostało zamordowanych.

Po agresji Niemiec na Polskę 1 września 1939 Policja Państwowa, wraz z rodzinami, była stopniowo wycofywana z terenów zagrożonych bezpośrednimi działaniami wojennymi, jedynie komendant stołeczny policji w Warszawie Marian Kozielewski odmówił wykonania rozkazu o ewakuacji, zaś dowodzony przez niego korpus PP wziął czynny udział w obronie miasta.

W wyniku agresji Niemiec i ZSRR na Polskę we wrześniu 1939 r, po okupacji całości terytorium II Rzeczypospolitej przez Wehrmacht i Armię Czerwoną i ustaleniu w dniu 28 września 1939 r. w pakcie o granicach i przyjaźni pomiędzy III Rzeszą a ZSRR granicy niemiecko-sowieckiej na okupowanym terytorium Polski, Adolf Hitler dwoma dekretami - z 8 i 12 października 1939 r. jednostronnie wcielił zachodnie terytoria Polski do Rzeszy.

Do Rzeszy bezpośrednio zostały wcielone: województwo pomorskie, śląskie, poznańskie (Kraj Warty), łódzkie z Łodzią, Suwalszczyzna, północna i zachodnia część Mazowsza oraz zachodnie części województw krakowskiego i kieleckiego.

Z terytorium Rzeczypospolitej pomiędzy linią granicy niemiecko-sowieckiej z 28 września 1939 r a określoną w dekrecie wschodnią granicą ziem polskich wcielonych bezpośrednio do Niemiec (określoną jako nowa wschodnia granica Rzeszy) Adolf Hitler utworzył odrębny twór administracyjny podporządkowany Rzeszy - Generalne Gubernatorstwo.

Powyższe akty prawne, sprzeczne z ratyfikowaną przez Niemcy Konwencją haską IV (1907) były nieważne w świetle prawa międzynarodowego i nie były uznawane zarówno przez Rząd RP na uchodźstwie jak i państwa sojusznicze wobec Polski a także państwa trzecie (neutralne) przez cały czas trwania II wojny światowej.

26 października 1939 r. generalny gubernator dr Hans Frank wydał rozporządzenie o bezpieczeństwie i porządku w Generalnym Gubernatorstwie. Na jego podstawie w dniu 30 października Wyższy Dowódca SS i Policji w Generalnym Gubernatorstwie wydał odezwę wzywająca wszystkich funkcjonariuszy Policji Państwowej do stawienia się, pod groźbą surowych kar, w urzędach policji niemieckiej lub starostwach. Powołano w ten sposób do życia Policję Polską w Generalnym Gubernatorstwie, pomocniczą formację policyjną niemieckich władz okupacyjnych, nazwaną kolokwialnie granatową policją. Działała głównie w oparciu o przedwojenne przepisy policyjne. Okupant nie odbudował przedwojennej struktury policyjnej. Najwyższym poziomem był poziom powiatowy. Struktura "granatowej policji" była jednocześnie tolerowana[4]i w wysokim stopniu kontrolowana przez Polskie Państwo Podziemne za pośrednictwem Państwowego Korpusu Bezpieczeństwa.

Zarówno na terenach anektowanych bezpośrednio przez III Rzeszę, jak i terenach anektowanych przez ZSRR nie istniały jakiekolwiek polskie formacje policyjne, a funkcjonariusze zostali poddani represjom ze strony obu okupantów. Na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej okupowanym przez ZSRR funkcjonariusze policji byli masowo aresztowani bezpośrednio po agresji ZSRR na Polskę 17 września 1939 (lub mordowani na miejscu)[5] i są jedną z głównych grup ofiar zbrodni katyńskiej. Obóz w Ostaszkowie, którego więźniowie zostali wymordowani w Twerze wiosną 1940 był przeznaczony przez NKWD wyłącznie dla funkcjonariuszy policji, Straży Granicznej, KOP i innych zmilitaryzowanych formacji państwa polskiego. Rodziny aresztowanych funkcjonariuszy zostały deportowane przez NKWD na Syberię i do Kazachstanu w styczniu i kwietniu 1940 r.

Formalnie Korpus Policji Państwowej został rozwiązany rozporządzeniem Krajowej Rady Ministrów z dnia 1 sierpnia 1944 r. (Dz.U.R.P. cz. III, Nr 2, poz. 17). Równolegle Policja Państwowa została rozwiązana dekretem Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 15 sierpnia 1944 r. o rozwiązaniu policji państwowej tzw. granatowej policji (Dz. U. z 1944 r. Nr 2, poz. 6).

Organizacja PP[edytuj | edytuj kod]

Formacja konna Policji Państwowej

System policyjny w Polsce obejmował dwie zorganizowane na wzór wojskowy organizacje:

  • Policję Państwową, pełniąca służbę na terenie całego kraju poza terytorium województwa śląskiego,
  • Policję Województwa Śląskiego, która służyła na terytorium tegoż województwa.

Obydwa te organy były prawie identycznie umundurowane (PWŚ miała orła śląskiego), uzbrojone i zorganizowane. Działały w zgodzie z dwoma „zasadami naczelnymi" :

  • Zasada wykonawczości policji – w praktyce oznaczało to, że faktycznym dysponentem sił policyjnych był organ administracji cywilnej, od Ministra Spraw Wewnętrznych, przez Wojewodę, na Staroście kończąc. W zakresie ścigania przestępstw PP była organem wykonawczym Sądów oraz Prokuratury. Zasada wykonawczości nie miała zastosowania w odniesieniu do stosunków wewnętrznych policji, gdzie komendant każdego szczebla posiadał całkowitą autonomię w zakresie spraw wewnątrzpolicyjnych, a kierował podległymi sobie siłami na podstawie ogólnych dyrektyw cywilnych przełożonych.
  • Zasada jednolitości policji – w ramach PP nie istniały żadne podziały na wyodrębnione organizacyjnie piony. Wszechstronność funkcjonariuszom zapewniały częste szkolenia oraz system rotacji kadrowych, umożliwiający pracę w różnych środowiskach i na różnych stanowiskach. Odrzucono system wielości organów policyjnych, rodem z Europy Zachodniej.

Podział na okręgi policyjne został ściśle dostosowany do zasadniczego podziału terytorialnego kraju. Zasadniczymi jednostkami organizacyjnymi były:

  • Komenda Główna (liczyła od 50 do 90 funkcjonariuszy)
  • Komendy wojewódzkie
  • Komendy powiatowe
  • Komendy miejskie
  • Komisariaty i posterunki

Jedynym wydzielonym tworem wewnątrz PP był autonomiczny Urząd Śledczy. Składała się nań:

  • Centrala Służby Śledczej (Wydział IV Komendy Głównej)
  • Urzędy śledcze przy komendach wojewódzkich
  • Wydziały śledcze przy niektórych komendach powiatowych
  • Wydziały śledcze przy komendach miejskich

Wewnątrz UŚ utworzono komórki tzw. „Defensywy” lub „Defy”, które pełniły funkcje Policji Politycznej. Komórki te posiadały dużą niezależność. Oficerowie prowadzący urzędy lub wydziały śledcze podlegali tylko ogólnej kontroli właściwych komendantów policji.

Organizacja Komendy Głównej[edytuj | edytuj kod]

Funkcjonariusz Policji Państwowej w hełmie Stahlhelm.

Na mocy ustawy z 1919 r., Policja Państwowa stała się jednolitym korpusem, na wzór wojskowy, na czele którego stał Komendant Główny podległy Ministrowi Spraw Wewnętrznych.

Początkowo struktura Komendy Głównej prezentowała się następująco:[6]

  • Wydział I (Administracyjny)
  • Wydział II (Gospodarczy)
  • Wydział III (Wyszkolenie)
  • Wydział IV (Rejestracyjno-karny)
    • Referat inwigilacyjno-informacyjny
    • Referat rozpoznawczy
    • Referat rejestracyjny
    • Referat instrukcyjny
    • Referat hodowli i tresury psów
    • Referat drukarni policyjnej

W maju 1921 roku Komendę Główną PP włączono bezpośrednio w strukturę Ministerstwa Spraw Wewnętrznych (jako jednego z departamentów). W grudniu 1922 roku z powrotem wyodrębniono Komendę Główną, tworząc jej nową strukturę: dawny wydział rejestracyjno-karny, odpowiedzialny za ściganie przestępstw został przemianowany na wydział rejestracyjno-pościgowy. Powstała również Inspekcja (odpowiadająca dzisiejszemu Biuru Spraw Wewnętrznych Komendy Głównej Policji) a w 1924 roku wydział V Policji Politycznej (zobacz niżej)[6].

  • Wydział I (Ogólny)
  • Wydział II (Finansowo-gospodarczy)
  • Wydział III (Personalno-dyscyplinarny)
  • Wydział IV (Rejestracyjno-pościgowy)
  • Wydział V (Policja Polityczna)
  • Inspekcja Komendy Głównej Policji Państwowej
  • Samodzielny Referat Wojskowy

W lipcu 1926 roku Wydział IV zmienił nazwę z Rejestracyjno-pościgowy na Śledczo-pościgowy" (a później na Centrala Służby Śledczej). W następnych latach jego skład doszły nowe referaty: w 1933 roku rozpoznawczo-daktyloskopijny (odpowiadający za daktyloskopię), a w 1934 roku referat policji kobiecej (tym eufemizmem określano jednostkę odpowiedzialną za walkę z prostytucją i sutenerstwem). Zadania Wydziału V przejął w 1926 roku Referat spraw specjalnych Służby Śledczej[6].

Ostateczny model struktury organizacyjnej Komendy Głównej PP został przyjęty dopiero w 1938 roku. W jej skład wchodziło pięć wydziałów[7]:

  • Wydział I (Organizacyjno-Szkoleniowy)
    • Referat organizacyjny
    • Referat wyszkolenia
    • Referat wychowania fizycznego
    • Referat ogólny
    • Kancelaria
    • Dyżurni Komendy Głównej
    • Muzeum
    • Biblioteka
  • Wydział II (Gospodarczy)
    • Referat budżetowy
    • Referat zakupów i zaopatrzenia intendenckiego
    • Referat zaopatrzenia technicznego
    • Referat zaopatrzenia gospodarczego
    • Referat ogólny
  • Wydział III (Personalny)
    • Referat personalny spraw oficerskich
    • Referat personalny spraw szeregowych
    • Referat kandydatów kontraktowych
    • Referat personalny urzędników i woźnych
    • Referat emerytalny
    • Referat dyscyplinarny
    • Referat ogólny
  • Wydział IV (Centrala Służby Śledczej)
  • Wydział V (Dowodzenia Ogólnego)
    • Referat taktyczny
    • Referat specjalny
    • Referat ogólny
  • Inspekcja
  • Samodzielny referat wojskowy
  • Sekretariat

Szefowie[edytuj | edytuj kod]

Szefowie Naczelnej Inspekcji Policji, od 8 kwietnia 1919 Komendanci Główni Policji Komunalnej i Milicji Ludowej, od 24 lipca 1919 Komendanci Główni.

Stopnie PP w latach 1919-1936[edytuj | edytuj kod]

  • posterunkowy
  • st. posterunkowy
  • przodownik
  • st. przodownik
  • zastępca komisarza
  • komisarz
  • zastępca komendanta powiatowego
  • komendant powiatowy
  • zastępca komendanta okręgowego
  • komendant okręgowy
  • zastępca komendanta głównego
  • komendant główny

Stopnie PP i ich wojskowe odpowiedniki[edytuj | edytuj kod]

Starszy Posterunkowy Policji Państwowej.
  • posterunkowy – szeregowy/st. szeregowy
  • st. posterunkowy – kapral/plutonowy
  • przodownik – sierżant
  • st. przodownik – st. sierżant
  • aspirant – podporucznik
  • podkomisarz – porucznik
  • komisarz – kapitan
  • nadkomisarz – major
  • podinspektor – podpułkownik
  • inspektor – pułkownik
  • nadinspektor – generał brygady
  • generalny inspektor – generał dywizji

Dystynkcje[edytuj | edytuj kod]

Nazwa stopnia Wzór 1936-1938 Wzór 1938-1939
Posterunkowy
PL policja 1936-39 post.svg
Starszy posterunkowy
PL policja 1936-39 st post.svg
Przodownik PL policja 1936-38 przod.svg PL policja 1938-39 przod.svg
Starszy przodownik PL policja 1936-38 st przod.svg PL policja 1938-39 st przod.svg
Aspirant
PL policja 1936-39 asp.svg
Podkomisarz
PL policja 1936-39 podkom.svg
Komisarz
PL policja 1936-39 kom.svg
Nadkomisarz
PL policja 1936-39 nadkom.svg
Podinspektor
PL policja 1936-39 podinsp.svg
Inspektor
PL policja 1936-39 insp.svg
Nadinspektor
PL policja 1936-39 nadinsp.svg
Generalny inspektor
PL policja 1936-39 gen insp.svg

Stopnie policyjne w ciągu istnienia II RP były niezmienne, natomiast zmieniała się ich odpowiedniość w stosunku do stopni wojskowych[9].

Funkcjonariusze dzielili się na oficerów i szeregowych. Do kategorii szeregowych zaliczano wszystkich funkcjonariuszy od posterunkowego aż do starszego przodownika. Wyższych funkcjonariuszy policji mianował Minister Spraw Wewnętrznych, a niższych komendanci okręgowi[7]. Ich stosunek służbowy był także określony wyżej wymienionym rozporządzeniem Prezydenta RP.

Rezerwa Policji Państwowej[edytuj | edytuj kod]

Oddział Rezerwy Policji Państwowej (RPP) przeznaczony do tłumienia zamieszek ulicznych i demonstracji. Policjanci z oddziałów RPP wyposażeni byli początkowo w hełmy francuskie wz. 15, później w niemieckie Stahlhelmy (na zdjęciu), metalowe pancerze chroniące tors i metalowe tarcze. Zdjęcie z lat 30.

Rezerwa Policji Państwowej (odpowiednik współczesnych Oddziałów Prewencji Policji), była formacją przeznaczoną do zwalczania zajść ulicznych, istniejącą w latach 1923-1939. Pierwsze jednostki rezerwy, powstały w 1923 roku, po masowych wystąpieniach robotników w Krakowie (Powstanie krakowskie z 1923 roku), Tarnowie i Borysławiu. Początkowo oddziały Rezerwy PP utworzono (z przyczyn finansowych) tylko w Warszawie oraz w województwach: łódzkim, kieleckim, lwowskim, poleskim, i wileńskim. W wyjątkowych sytuacjach wyrażono zgodę na użycie w razie potrzeby kompanii rezerwy w województwach sąsiednich. Zgodnie z zarządzeniem oddziały rezerwowe miały mieć charakter kompanii szkolnych, odbywających normalne szkolenie niższych funkcjonariuszy Policji Państwowej, a jednocześnie gotowe do działań w każdej chwili. Kompanie miały liczyć 60 osób, a ze względu na ich szczególny charakter każda kompania miała posiadać całkowity polowy ekwipunek[10]. W 1938 roku utworzono także szwadrony konnej Rezerwy Policji Państwowej (gdyż oddziały konne okazały się bardziej skuteczne w rozpędzaniu wystąpień i demonstracji od pieszych odwodów policji)[6].

Wyposażenie oddziałów Rezerwy Policji Państwowej:[10]

Policja polityczna[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Policja Polityczna.

Wraz z powstaniem Komendy Głównej Policji Państwowej utworzono w jej strukturach wydziały V, zajmujące się organizacjami komunistycznymi. Zostały one 16 października 1919 przekształcone w Inspektorat Defensywy Politycznej. W listopadzie 1920 nastąpiła reorganizacja struktur PP i w miejsce Inspektoratu utworzono centralny Wydział IV D oraz ekspozytury w komendach okręgowych i agentury na szczeblach niższych. W 1923 zlikwidowano pion policji politycznej w KG PP i utworzono Służbę Informacyjną, podległą administracji państwowej. Ostatecznie w 1926 roku powstał Referat spraw specjalnych Służby Śledczej, który działał do wybuchu II wojny światowej.

Zadania i uprawnienia PP[edytuj | edytuj kod]

  • Działania ogólnoporządkowe
  • Walka z przestępczością kryminalną
  • Ochrona państwa i ustroju (głównie zwalczanie podziemia komunistycznego przez komórki „defensywy”, ale też inne działania zlecone przez władze administracyjne)
  • Obsługa i prowadzenie obozu odosobnienia w Berezie Kartuskiej (szeregowi i młodsi podoficerowie najczęściej byli tam oddelegowywani w trybie karnym za drobne i średnie przewinienia)
  • Sporządzanie wniosków do władz administracyjnych o „internowanie niebezpiecznych dla państwa” w ww. obozie
  • Organy policji mundurowej i śledczej miały za zadanie czynnie wspomagać służby kontrwywiadu wojskowego (Oddział II Sztabu Generalnego WP)

W zakresie dochodzenia i ścigania przestępstw Policja Państwowa była organem władz sądowych i prokuratorskich. W sprawach o przestępstwa ścigane z urzędu przed sądami grodzkimi wnosiła i popierała oskarżenie jako oskarżyciel publiczny w zastępstwie prokuratora. W zakresie bezpieczeństwa, spokoju i porządku publicznego podlegała władzom administracji ogólnej. W sprawach o przestępstwa z oskarżenia prywatnego Policja Państwowa na żądanie oskarżyciela przyjmowała jego skargę i w razie potrzeby zabezpieczała dowody, po czym kierowała sprawę do właściwego sądu.

Uzbrojenie PP[edytuj | edytuj kod]

Do końca lat 20. XX wieku PP używała następującej broni[11] [12]:

Karabin ten przerobiono na kbk poprzez skrócenie lufy. Poza tym przerobiono muszkę i celownik.

W roku 1918 te jednostrzałowe karabiny były już bardzo przestarzałe. Broń ta, przejęta z magazynów armii Austro - Węgier była przerabiana na:

- kbk strzelające nabojami z gazem łzawiącym

- kb sygnałowe

Po dostosowaniu tej broni do strzelania amunicją 7,92 mm typu Mauser i wprowadzeniu kilku innych modyfikacji w latach 1923 - 1927 została oddana do użytkowania kawalerii, Straży Granicznej, PP oraz Batalionom Obrony Narodowej jako Mosin wz. 91/98/23 lub 91/98/26,

Karabin powszechnie używany przez wszystkie formacje uzbrojone II RP.

Użytkowany przez PP i straż pocztową.

Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych (...) w przedmiocie umundurowania i uzbrojenia Policji Państwowej z 20 marca 1920 r. (dz. U. RP nr. 26, 1920).

Przewidywało ono dla niższego funkcjonariusza karabin lub rewolwer, krótką szablę i bagnet. Natomiast dla policji konnej - szablę typu kawaleryjskiego. Oficerowie byli mniej obciążeni: instrukcja przewidywała dla nich pałasz oraz broń krótką, czyli pistolet lub rewolwer. Tu również było w czym wybierać. Przeważały wówczas pistolety automatyczne: Mauser kal. 7,65 mm i 7.63 mm, Brauning kal. 7,65 mm, Steyer kal. 9 i 8 mm oraz rewolwery: Nagant, Gasser i Lebel.

Dopiero w latach 1926 - 1927 podjęto działania zmierzające do ujednolicenia policyjnej broni długiej. Zdecydowano się na kbk. wz. 91/98/26. Równolegle z bronią długą wybierano broń krótką, we wrześniu 1927r. w całej formacji przeprowadzono ankietę w tej sprawie. Najwięcej pozytywnych opinii zebrał 7 - strzałowy rewolwer Nagant kal. 7,62 mm. W uzasadnieniu napisano, że jest to "broń pewna, niezawodna, silna, a do tego nieskomplikowana i łatwa do konserwowania". Produkcję podjęto w Fabryce Broni w Radomiu która zakupiła niezbędny osprzęt i licencję w Belgii. Produkowano tam rewolwer Nagant, jako wz. 30. Pierwsze zamówienie z 1929 r. opiewało na 30 tyś. sztuk rewolwerów i 3 mln amunicji.

'''Drugie przezbrojenie Policji Państwowej, wiosna 1933 r.'''

Przyspieszyła je decyzja Ministra Spraw Wojskowych, który zgodził się przekazać kbk. Manlicher wz. 95 produkcji Austro-Węgierskiej, Akcja zmiany kbk trwała przeszło pół roku. Jednostki terenowe otrzymały tym razem broń znacznie lepszą i wygodniejszą w codziennej służbie patrolowej. Według okólnika wydanego przez komendanta głównego PP gen. insp. Janusza Maleszewskiego z 29. 05. 1934 r. szeregowi funkcjonariusze otrzymywali do indywidualnego użytku rewolwer kal. 7,62 mm z kaburą (określaną wówczas mianem pochewki) lub pistolet kal. 7,65 mm z kaburą. Karabin mannlicher wz. 95 z bagnetem, pasem, ładownicami i żabką do bagnetu oraz pałeczkę gumową do regulowania ruchu ulicznego z pochwą. Szeregowi pełniący służbę konną zamiast bagnetu otrzymywali szablę. W 1935 r. wszystkie funkcjonariuszki otrzymały jedynie broń krótką, na ogół pistolety Mauser M1910 kal. 6,35 mm. Takie uzbrojenie funkcjonariuszy i funkcjonariuszek obowiązywało do 01. 09. 1939 r.

Ponad to używano w niewielkich ilościach

  • Pistolety maszynowe Thompson M 1921 i 1928

Ten fiński pistolet maszynowy był na uzbrojeniu jednostek specjalnych PP.

  • Rkm Browning wz. 28
  • Ckm systemu Maxim wz. 08 i 1910, Schwarzlose oraz Hotchkiss

Broń maszynowa znajdowała się głównie na wyposażeniu komend wojewódzkich i powiatowych.

Współpraca międzynarodowa[edytuj | edytuj kod]

Polska Policja Państwowa była stałym i aktywnym członkiem Interpolu (Międzynarodowej Komisji Policji Kryminalnej z siedzibą w Wiedniu), poprzez który utrzymywała liczne kontakty z policjami państw europejskich. Przez 21 lat istnienia zdobyła sobie reputację organizacji stojącej na wysokim poziomie fachowym i sprawnie kierowanej.

Warto nadmienić, że reformy policji przeprowadzone w Portugalii i Japonii opierały się w dużej mierze na polskich wzorcach.

Stan osobowy[edytuj | edytuj kod]

Dane na dzień pierwszy stycznia 1938 roku:

Policja Państwowa
  • szczebel centralny (Komenda Główna, szkoły policyjne, policyjne kompanie rezerwy, szwadrony rezerwy [rezerwowe kompanie kawalerii])
    • 79 oficerów,
    • 459 szeregowych (odpowiednik podoficera zawodowego WP),
    • 1066 kandydatów kontraktowych (odpowiednik szeregowca w armii)
  • województwa łącznie:
    • 730 oficerów, tym 153 w służbie śledczej
    • 27 874 szeregowych, w tym 2662 w służbie śledczej oraz 276 w jednostkach konnych
Policja Województwa Śląskiego
  • 60 oficerów, w tym 8 w służbie śledczej
  • 2245 szeregowych, w tym 216 w służbie śledczej oraz 88 w jednostkach konnych

Łącznie w polskiej policji służyło 32 515 funkcjonariuszy. Do sierpnia 1939 roku liczba ta wzrosła i nieznacznie przekroczyła liczbę 33 000 ludzi. W ramach przeprowadzonej „cichej” mobilizacji (drogą listowną) korpus policji został wzmocniony oficerami, podoficerami i szeregowymi rezerwy WP, co pozwoliło mu osiągnąć liczbę około 60 000 policjantów i żołnierzy.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Wikimedia Commons

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Ustawa z dnia 24 lipca 1919 roku o policji państwowej (Dz. U. z 1919 r. Nr 61, poz. 363)
  2. Przepisy o organizacji Milicji Ludowej z 5 grudnia 1918 r.(Dz. U. z 1918 r. Nr 19, poz. 53)
  3. Dekret o organizacji policji komunalnej z 9 stycznia 1919 r.(Dz. U. z 1919 r. Nr 5, poz. 98)
  4. Armia Krajowa wydała np. zakaz bezpośredniego odbierania broni osobistej policjantom dla uniknięcia represji niemieckich.
  5. Armia Czerwona wymordowała ogniem karabinów maszynowych nieuzbrojonych kadetów Centralnej Szkoły Policji Państwowej w Mostach Wielkich i policjantów lwowskich po kapitulacji miasta.Egzekucje (czy lincze) pojedynczych funkcjonariuszy czy posterunków były faktem masowym.
  6. 6,0 6,1 6,2 6,3 Strona poświęcona Policji Państwowej
  7. 7,0 7,1 Oficjalna strona Wyższej Szkoły Policji w Szczytnie - Historia policji, Lata międzywojenne (1918 - 1939)
  8. Andrzej Biernat, Ireneusz Ihnatowicz, Vademecum do badań nad historią XIX i XX wieku, Warszawa 2003, s. 533
  9. Oznaczenia stopni PP
  10. 10,0 10,1 Zomoza - Rezerwa Policji Państwowej - 1923-1939
  11. Strona o uzbrojeniu II RP

12. Policja 997 wydanie specjalne lipiec 2014 r.