Polski Kościół Starokatolicki

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Polski Kościół Starokatolicki
Polski Kościół Starokatolicki
Klasyfikacja systematyczna wyznania
Chrześcijaństwo
 └ Starokatolicyzm
   └ Polskokatolicyzm
Ustrój kościelny episkopalno-synodalny
Obrządek łaciński, bizantyjski
Prądy teologiczne polskokatolicyzm, mariawityzm, starowierstwo
Patron św. Paweł z Tarsu
Siedziba Zamość (1932–1936)
Warszawa (1936–1945)
Legionowo (1945–1946)
Łódź (1946–1948)
Wrocław (1948–1993)
Jelenia Góra (1993–1996)
Zwierzchnik Władysław Faron (1931–1947)
Zygmunt Szypold (1948–1964)
Piotr Filipowicz (1964–1993)
Wojciech Kolm (1993–1996)
Organ ustawodawczy Synod Ogólnopolski Polskiego Kościoła Starokatolickiego
Zasięg geograficzny  Polska
 Niemcy
Władysław Faron, pierwszy arcybiskup Polskiego Kościoła Starokatolickiego
Kościół parafii polskokatolickiej w Zamościu, której proboszczem był w okresie międzywojennym Władysław Faron
Kościół Matki Bożej Nieustającej Pomocy w Łodzi, dawna katedra Polskiego Kościoła Starokatolickiego
Marek Kordzik, w latach 1983–1996 biskup pomocniczy diecezji pomorskiej Polskiego Kościoła Starokatolickiego

Polski Kościół Starokatolicki (inne nazwy: Staro-Katolicki Kościół Rzeczypospolitej Polskiej, Kościół Katolicki Apostolski Polsko-Narodowy, Chrystusowy Kościół Starokatolicki, Polski Kościół Starokatolicki Unii Samarytańskiej) – historyczny Kościół starokatolicki, który działał na terenie Polski w latach 1931–1996. Organem prasowym wspólnoty było pismo Polska Odrodzona.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Geneza starokatolicyzmu na ziemiach polskich[edytuj | edytuj kod]

Pierwsi starokatolicy na obecnych ziemiach polskich pojawili się niedługo po Soborze Watykańskim I. W tym czasie powstały wspólnoty tego wyznania w Katowicach, Jędrzejowie i Chrzanowie.

Za pierwszą polską parafię starokatolicką uważana jest gmina wyznaniowa w Katowicach, nosząca oficjalnie nazwę – Eine katholische Parioche unter dem Name altkatholische Parioche in Kattowitz, którą założył w 1871 ks. Paweł Kamiński. Była ona jednocześnie jedną z pierwszych w Cesarstwie Niemieckim. Należała ona do Kościoła Starokatolickiego w Rzeszy Niemieckiej, a swój byt prawny opierała na dekrecie erekcyjnym Regencji Opolskiej Królestwa Prus z 1874.

W 1906 w zaborze rosyjskim na terenie Królestwa Polskiego wskutek ekskomuniki papieskiej nałożonej na Związek Mariawitów powstał Kościół Katolicki Mariawitów, który w 1909 przystąpił do Unii Utrechckiej Kościołów Starokatolickich. W 1919 swoją misję w Polsce rozpoczął Polski Narodowy Kościół Katolicki, który ukonstytuował się w 1897 w Stanach Zjednoczonych Ameryki.

Z tego ostatniego Kościoła wyodrębnił się Polski Kościół Starokatolicki.

Polski Kościół Starokatolicki w II RP[edytuj | edytuj kod]

Powstanie Polskiego Kościoła Starokatolickiego było wynikiem rozłamu w strukturach Polskiego Narodowego Kościoła Katolickiego jaki miał miejsce w 1931 na zjeździe przedstawicieli parafii narodowych w Krakowie.

Podczas tego zgromadzenia zawieszono w czynnościach biskupich, ordynariusza diecezji polskiej PNKK, Władysława Farona. Suspendowany biskup nie podporządkował się decyzjom zjazdu. Zorganizował własną denominację starokatolicką nazywaną Staro-Katolickim Kościołem Rzeczypospolitej Polskiej lub Kościołem Katolickim Apostolskim Polsko-Narodowym, a do której w późniejszym czasie przylgnęła nazwa Polskiego Kościoła Starokatolickiego. W szczytowym okresie liczyła ona: 3 biskupów, 38 księży i około 50 placówek parafialnych.

W 1933 Kościół zawarł unię kościelną z niemiecką parafią starokatolicką w Katowicach. Nie udało się jednak tego połączenia zarejestrować w Ministerstwie Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego, w związku z czym w okresie międzywojennym Polski Kościół Starokatolicki nie był wpisany do rejestru kościołów i związków wyznaniowych.

W 1936 w Polskim Kościele Starokatolickim doszło do kryzysu. Władysław Faron próbował pojednać się z Polskim Narodowym Kościołem Katolickim. Jego zabiegi udaremnili jednak biskupi pomocniczy Adam Jurgielewicz i Jan Perkowski. W efekcie napięć i nieporozumień wewnątrz Kościoła doszło do rozłamu między hierarchami. Wspólnotę Władysława Farona opuścili wraz z podległymi im parafiami biskupi Jurgielewicz i Perkowski. Swary duchownych przyczyniły się również do stopnienia liczby wiernych.

Osłabiony schizmą Polski Kościół Starokatolicki przetrwał do 1939. Przestał jednak praktycznie istnieć w czasie II wojny światowej, gdy w latach 1941–1945 pod zarzutem udzielania rozwodów bez zgody władz Rzeszy Wielkoniemieckiej biskup Faron został uwięziony przez niemieckiego okupanta, następnie zaś za odmowę współpracy z Gestapo zesłany do obozu koncentracyjnego.

Polski Kościół Starokatolicki w Polsce Ludowej[edytuj | edytuj kod]

Po II wojny światowej zwolniony z więzienia biskup Władysław Faron osiadł w Legionowie, gdzie stworzył parafię starokatolicką i rozpoczął odbudowę struktur swojej denominacji.

W 1945 kierownictwo Chrześcijańskiej Rady Ekumenicznej zaproponowało utworzenie na terenie Polski starokatolickiego Kościoła unijnego i podjęło decyzje mianowaniu jego zwierzchnikiem biskupa Farona. Nowe wyznanie miało przyjąć nazwę Polski Starokatolicki Kościół. Wkrótce okazało się jednak, że zjednoczeniem zainteresowane są tylko Polski Kościół Starokatolicki i Starokatolicki Kościół Mariawitów. Odmowa Polskiego Narodowego Kościoła Katolickiego na stworzenie unii starokatolickiej w Polsce spowodowała, że Polski Kościół Starokatolicki musiał starać się o rejestrację oddzielnie[1]. W tym czasie centrum religijne Kościoła zostało przeniesione do Łodzi. Zorganizowano też biskupstwo we Wrocławiu, które objął miejscowy proboszcz starokatolicki, Zygmunt Szypold[2].

5 września 1947 Polski Kościół Starokatolicki otrzymał rejestrację swojej działalności w Polsce. W 1948 wspólnotę opuścił biskup Władysław Faron, który przeszedł do Kościoła rzymskokatolickiego. Nowym zwierzchnikiem Polskiego Kościoła Starokatolickiego został biskup Zygmunt Szypold. Przewodził on Kościołowi do 1964, po czym również przystąpił do Kościoła rzymskokatolickiego.

W 1948 siedzibą władz Polskiego Kościoła Starokatolickiego został Wrocław. W tym czasie starokatolicy skupili swoją główną działalność na południu Polski, ale byli obecni również w innych regionach. Po przystąpieniu do ich wspólnoty biskupa obrządku wschodniego, Ignacego Wysoczańskiego zorganizowali na Mazurach placówkę misyjną wśród bezpopowców. Podjęli również kroki w celu stworzenia w ramach Kościoła wspólnot zakonnych. W tym celu biskup Zygmunt Szypold powołał żeńskie zgromadzenie strokatolickich sióstr franciszkanek[3]. Prowadzili dialog ekumeniczny z Kościołami za granicą. W 1957 zawarta została unia kościelna Polskiego Kościoła Starokatolickiego z Kościołem Prawosławnym Starego Obrządku w Rumunii. W tym samym czasie zawarto również unię z Kościołem Starokatolickim Węgier.

Po opuszczeniu Polskiego Kościoła Starokatolickiego przez biskupa Zygmunta Szypolda w strukturach organizacyjnych wspólnoty doszło do kryzysu. Koadiutor Ignacy Wysoczański nie otrzymał od władz Polski Ludowej zgody na objęcie zwierzchnictwa. W samym Kościele podważano też ważność jego sakry biskupiej.

Problemy te wykorzystały władze Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej. Gdy Kościół nie zdecydował się na wybór lojalnego władzom biskupa, zdelegalizowały wspólnotę w 1965, powołując się na brak w niej władzy zwierzchniej.

Kościół podziemny[edytuj | edytuj kod]

Usunięcie Kościoła z państwowego rejestru było dla niego bardzo dotkliwe materialnie. Polski Kościół Starokatolicki utracił w związku z tą decyzją administracyjną wiele obiektów sakralnych, które zostały przekazane Kościołowi Polskokatolickiemu oraz Kościołowi rzymskokatolickiemu. Do zabranych świątyń należały między innymi: kaplica w Jeleniej Górze, kościół w Cieplicach, kościół w Mysłakowicach, kościół w Janowicach Wielkich, dwa kościoły w Kamiennej Górze, trzy kościoły we Wrocławiu, kościół katedralny w Łodzi, kościół w Warszawie, kaplica w Jędrzejowie, kościół w Zamościu.

Po delegalizacji Polski Kościół Starokatolicki utracił także znaczną część duchowieństwa i wiernych, którzy konwertowali do Kościołów: polskokatolickiego, prawosławnego i rzymskokatolickiego. Pewna grupa postanowiła jednak działać nieformalnie i mimo braku zgody władz państwowych kontynuowała działalność religijną w podziemiu. Ordynariuszem tajnych struktur Polskiego Kościoła Starokatolickiego został biskup Piotr Filipowicz. Niestety, trudno jest nawet w obecnych czasach dotrzeć do dokumentów i literatury dotyczącej działalności katakumbowego Polskiego Kościoła Starokatolickiego zwanego w pewnym okresie działalności Polskim Kościołem Starokatolickim Unii Samarytańskiej.

Wiadomo, że wspólnota ta na samym początku swojego istnienia podzieliła się na dwa nurty. Część wiernych pozostała wierna tradycji łacińskiej i doktrynie starokatolickiej, część opowiedziała się za obrządkiem bizantyjskim i doktryną staroobrzędowców. Na czele pierwszej grupy stanął biskup Piotr Filipowicz, ordynariat drugiej objął biskup Ignacy Wysoczański.

W 1967 w Polskim Kościele Starokatolickim powołano trzy diecezje: pomorską, śląsko-dąbrowską i warszawską. Nawiązano współpracę z Pozajurysdykcyjnym Zakonem Mariawitów w Niemczech. W tym czasie wśród największych ośrodków Kościoła wymieniano: Cieplice, Jelenią Górę, Kraków, Łagów, Warszawę oraz Wrocław.

Polski Kościół Starokatolicki na Obczyźnie[edytuj | edytuj kod]

Po zdelegalizowaniu w 1965 Polskiego Kościoła Starokatolickiego część jego wiernych po latach znalazła się na emigracji. W 1977 w Republice Federalnej Niemiec grupa polskich starokatolików pod zwierzchnictwem księdza Klaudiusza Perendyka powołała Polski Kościół Starokatolicki na Obczyźnie. Wspólnota ta odwoływała się do doktryny mariawityzmu i utrzymywała kontakty z Kościołem Starokatolickim Mariawitów[4].

3 lipca 1978 Kościół otrzymał rejestrację prawną w Republice Federalnej Niemiec. Został przyjęty do Niemieckiej Rady Ekumenicznej. W 1980 wspólnotę wizytowali duchowni mariawiccy z Polski Antoni Maria Roman Nowak i Przemysław Maria Sławomir Rosiak.

Polski Kościół Starokatolicki na Obczyźnie liczył kilkuset wiernych skupionych w parafiach w: Hamburgu, Bonn i Kolonii. Rozkwit wspólnoty miał miejsce po wprowadzeniu stanu wojennego w Polsce, gdy z pomocy i posługi religijnej korzystało w nim wielu uchodźców. W 1984 Kościół utracił swoją niezależność i przeszedł pod jurysdykcję Apostolskiego Katolickiego Asyryjskiego Kościoła Wschodu.

Jego były zwierzchnik ksiądz Klaudiusz Perendyk w 1986 został duchownym prawosławnym i opiekował się do śmierci parafią Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego w Hamburgu[5].

Ponowna rejestracja Kościoła[edytuj | edytuj kod]

W 1993 w Jeleniej Górze odbył się Nadzwyczajny Synod Polskiego Kościoła Starokatolickiego. W trakcie obrad tego zgromadzenia postanowiono odsunąć od władzy dotychczasowego zwierzchnika arcybiskupa Piotra Filipowicza. Postanowiono też zalegalizować Kościół w nowej rzeczywistości ustrojowej i zarejestrować go pod nazwą Niezależny Kościół Katolicki.

Na synodzie wybrano administratorem Kościoła księdza Wojciecha Kolma. W grudniu 1993 złożono w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych wniosek o rejestrację związku wyznaniowego, którą jednak administracja państwowa odrzuciła w 1995. W odmowie urzędnicy zasugerowali, że nazwa Kościoła powinna nawiązywać nie do katolicyzmu, ale do starokatolicyzmu[6].

Ponowny wniosek o rejestrację Kościoła został rozpatrzony w 1996. Po jego akceptacji przez ministerstwo wspólnota przyjęła nazwę Kościół Starokatolicki w RP.

Nauka Polskiego Kościoła Starokatolickiego[edytuj | edytuj kod]

Nauka Polskiego Kościoła Starokatolickiego nie odbiegała od wiary i tradycji Świętego Powszechnego i Apostolskiego Kościoła.

W sprawowaniu świętych czynności posługiwano się kalendarzem liturgicznym roku kościelnego. Najwyższą cześć Kościół oddawał Bogu w Trójcy Świętej Jedynemu. Kościół oddawał też cześć: aniołom, apostołom, męczennikom i świętym, a wśród nich w szczególny sposób Maryi Pannie.

Kościół uznawał siedem sakramentów, zgodnie z nauką Kościoła katolickiego. Eucharystia sprawowana była pod dwiema postaciami: Ciała i Krwi Pańskiej. W Polskim Kościele Starokatolickim były sprawowane dwie formy spowiedzi: indywidualna oraz ogólna. Do spowiedzi indywidualnej zobowiązane były przystępować dzieci oraz młodzież do lat 18.

Zwierzchnicy Polskiego Kościoła Starokatolickiego[edytuj | edytuj kod]

nurt starokatolicki:

nurt staroobrzędowy:

  • 1965–1975 – abp Ignacy Wysoczański
  • 1975–1990 – bp Jakub Malczewski
  • 1990–1993 – bp Tadeusz Nasierowski

Przypisy

  1. Tadeusz i Jerzy Piątek, Religie Świata - Starokatolicyzm, Warszawa 1987, s. 137-142
  2. Stanisław Opasek, Ewangelicki Kościół Odkupienia [z: Nowe Życie, 9/2006], Wrocław 2006
  3. Barbara Polak: Zwalczani i koncesjonowani. O mniejszosciach wyznaniowych w PRL. (pol.). W: Biuletyn IPN 3 (38)/2004 [on-line]. IPN. [dostęp 2012-06-22].
  4. Tomasz Dariusz Mames, Mysteria Mysticorum: Szkice z duchowości i historii mariawitów, Kraków 2009, s. 75
  5. Reinhard Thöle. Orthodoxe Kirchen in Deutschland. Getynga 1997
  6. Wojciech Słomski, Polscy Starokatolicy, Warszawa 1997

Literatura[edytuj | edytuj kod]

  • Tomasz Dariusz Mames, Mysteria Mysticorum: Szkice z duchowości i historii mariawitów, Kraków 2009
  • Jerzy Piątek, Tadeusz Piątek, Religie Świata - Starokatolicyzm, Warszawa 1987
  • Wojciech Słomski. Polscy Starokatolicy. Warszawa 1997

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]