Sytuacja prawna i społeczna osób LGBT w Szwecji

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Prawo wobec kontaktów homoseksualnych[edytuj | edytuj kod]

Kontakty homoseksualne są legalne w Szwecji od 1 lipca 1944 roku. W 1978 roku zrównano ze sobą wiek osób legalnie dopuszczających się kontaktów homo- i heteroseksualnych - wynosi on 15 lat.[1][2]

Historia[edytuj | edytuj kod]

Po 1944 roku wiek uprawniający do współżycia seksualnego dla gejów wynosił 18 lat. W 1987 stworzono prawo przeciwko seksowi w gejowskich łaźniach i homoseksualnej prostytucji, by zmniejszyć rozprzestrzenianie się wirusa HIV[3]. Zostało ono zniesione w 2004[4]. Szwecja była pierwszym krajem na świecie, który wprowadził taką regulację[5]. Transwestytyzm został wykreślony z listy chorób 1 stycznia 2009[6].

Krwiodawstwo[edytuj | edytuj kod]

Jesienią 2008 Narodowa Rada Zdrowia i Zasiłków zaproponowała, by mężczyźni mający kontakty seksualne z mężczyznami mieli prawo do bycia dawcami krwi, jednak dopiero po półrocznej przerwie od ostatniego współżycia seksualnego. Wcześniejsza propozycja dotycząca tej samej sprawy została odrzucona w 2006[7]. Od 1 marca 2010 mężczyźni uprawiający seks z mężczyznami mieli być krwiodawcami, ale dopiero po roku abstynencji seksualnej, jednak banki krwi odrzuciły to prawo, odwlekając jego wejście w życie co najmniej do 1 października 2011[8].

Ochrona prawna przed dyskryminacją[edytuj | edytuj kod]

Szwedzkie prawo gwarantuje ogólny zakaz dyskryminacji, m. in. ze względu na orientację seksualną. Został on zawarty w konstytucji[9], kodeksie karnym z 1 lipca 1987 (gdzie zakazuje się homofobicznych wypowiedzi, tzw. mowy nienawiści) i w kodeksie pracy z 1999 r.[1]

W 2008 transgenderyzm i wykazywanie cech płci przeciwnej zostały dodane do ujednoliconego prawa antydyskryminacyjnego, które weszło w życie 1 stycznia 2009[10][11].

Do 1 stycznia 2009 stanowisko szwedzkiego rzecznika (ombudsmana) Przeciwko Dyskryminacji ze Względu na Orientację Seksualną (szw. Ombudsmannen mot diskriminering på grund av sexuell läggning), zwany HomO, przestało istnieć, ponieważ połączono wszystkich ombudsmanów zajmujących się dyskryminają w jedną funkcję: Szwedzkiego Ombudsmana Równości. Istniejące wcześniej prawa przeciwko dyskryminacji zostały zastąpione przez nową Ustawę Antydyskryminacyjną[12]. Termin HomO oznaczał zarówno funkcję, jak i osobę ją sprawującą. Ostatnim HomO był Hans Ytterberg.

Azyl[edytuj | edytuj kod]

Szwedzkie przepisy prawne przyznają osobom prawo do ubiegania się o azyl polityczny z powodu prześladowań przez wzgląd na orientację seksualną lub tożsamość płciową we własnym kraju.[13]

Służba wojskowa[edytuj | edytuj kod]

Od 1 lipca 1976 geje, lesbijki i biseksualiści nie są wykluczeni ze służby wojskowej z powodu swojej orientacji seksualnej. Szwedzkie wojsko stara się stworzyć osobom LGBT środowisko, w którym nie muszą one ukrywać swojej orientacji[14].

Uznanie związków osób tej samej płci[edytuj | edytuj kod]

1 stycznia 1988 Szwecja zalegalizowała konkubinaty par tej samej i przeciwnej płci. Przyznają one większość praw z tych, jakie mają małżeństwa.

W 1995 w Szwecji zalegalizowano związki partnerskie par tej samej płci. Dawały one większość (dokładnie 91%) praw z tych, jakie mają małżeństwa. Od początku wejścia w życie ustawy do końca 2003 swój związek zalegalizowało ponad 3000 par homoseksualnych. Najwięcej z nich w stolicy - Sztokholmie. Od 1 maja 2009 związki te nie są uznawane, gdyż w życie weszła ustawa o małżeństwach jednopłciowych. Wygasły prawa przyznawane osobom, które zawarły związek partnerski, aczkolwiek pojawiła się możliwość prawnej zmiany tego związku na małżeństwo.

W 2004 Szwedzka Socjaldemokratyczna Partia Robotnicza zaproponowała legalizację małżeństw homoseksualnych. Socjaldemokraci powołali w tym celu specjalną komisję, która miała zająć się zbadaniem konieczności uchwalenia odpowiednich przepisów. Projekt ustawy powstał w 2005. 21 marca 2007 rząd Szwecji zapowiedział legalizację małżeństw osób tej samej płci[15]. Ustawa została napisana przez byłego Ministra Sprawiedliwości Szwecji Hansa Regnera, który zaproponował, że definicję małżeństwa można rozszerzyć o pary tej samej płci[16]. 21 stycznia 2009 roku rząd złożył w parlamencie projekt ustawy legalizującej małżeństwa jednopłciowe[17]. 1 kwietnia 2009 roku ustawa została przyjęta przez Riksdag stosunkiem głosów 261-22. Nowe prawo weszło w życie 1 maja 2009 roku[18].

Obecny rząd Szwecji składa się z czterech partii: Umiarkowanej Partii Koalicyjnej, Partii Centrum, Ludowej Partii Liberałów i Chrześcijańskich Demokratów.
Poparcie szwedzkich partii politycznych dla małżeństw osób tej samej płci w parlamencie:

Partia
Poparcie dla małżeństw jednopłciowych
Liczba miejsc w Riksdagu
Pozycja w rządzie
Szwedzka Socjaldemokratyczna Partia Robotnicza
TAK
130
Opozycja
Umiarkowana Partia Koalicyjna
TAK
97
Przewodnictwo w rządzie
Partia Centrum
TAK
29
Członek koalicji rządowej
Ludowa Partia Liberałów
TAK
28
Członek koalicji rządowej
Chrześcijańscy Demokraci
NIE
24
Członek koalicji rządowej
Partia Lewicy
TAK
22
Opozycja
Partia Zielonych
TAK
19
Opozycja

Głosowanie nad ustawą o małżeństwach osób tej samej płci w parlamencie[edytuj | edytuj kod]

Legalizacja małżeństw jednopłciowych w kraju
Liczba parlamentarzystów
Za
261
Przeciw
22
Wstrzymało się
16
Nieobecni
50
Razem
349 miejsc

Głosowanie nad wprowadzeniem ślubów osób tej samej płci w Kościele Szwecji[edytuj | edytuj kod]

22 października 2009 zgromadzenie Kościoła Szwecji zdecydowanie poparło udzielanie błogosławieństw parom jednopłciowym[19], a także nazywanie tych związków małżeństwami (szw. äktenskap). Nowe prawo weszło w życie 1 listopada 2009.
Wyniki głosowania członków zgromadzenia:

Wprowadzenie ślubów osób tej samej płci w Kościele
Liczba głosujących
Za
176
Przeciw
62
Wstrzymało się
11
Nieobecni
0
Razem
249 miejsc

Adopcja dzieci przez pary jednopłciowe[edytuj | edytuj kod]

1 lutego 2003 Szwecja umożliwiła parom tej samej płci adopcję dzieci bez żadnych ograniczeń. Takie samo prawo ma każda samotna osoba bez względu na swoją orientację seksualną.

W sprawie adopcji zagranicznych, w marcu 2003 Ministerstwo Sprawiedliwości oświadczyło: "Jeżeli chodzi o adopcję [dzieci] z zagranicy, ważne jest to, iż jesteśmy wyczuleni i świadomi tego, że kraje, z którymi współpracuje Szwecja, często mają inny punkt widzenia na osoby homoseksualne i homoseksualne rodzicielstwo. Współpraca uwzględniająca adopcje międzypaństwowe musi opierać się na zaufaniu. Oznacza to, że ograniczenia i warunki stawiane przez kraje pochodzenia [dzieci] muszą być przestrzegane"[20].

1 lipca 2005 weszło w życie prawo dające parom lesbijek dostęp do sztucznego unasienniania w szpitalach publicznych[21].

Prawa osób transgenderycznych[edytuj | edytuj kod]

1 lipca 1972 Szwecja stała się pierwszym krajem na świecie, który zezwolił na prawną zmianę płci osobom transseksualnym oraz zapewnił im darmową terapię hormonalną. Jest to możliwe zarówno po pełnej operacji zmiany płci, jak i po częściowej przy jednoczesnym przyjmowaniu hormonów - pod warunkiem, że osoba spełni kilka wyznaczonych warunków. Musi ona posiadać obywatelstwo szwedzkie, mieć ukończone osiemnaście lat, być stanu wolnego, być wysterylizowana i żyć od dwóch lat jako osoba płci przeciwnej. W 2007 prawo zostało ponownie rozpatrzone z pojawieniem się propozycji o zniesienie kilku wymogów: obywatelstwa szwedzkiego, stanu wolnego, przebytej sterylizacji. Przedstawiono pomysł ministrowi Narodowej Rady Zdrowia i Zasiłków, członkowi partii chrześcijańskich demokratów[22]. Szwedzki Ombudsman Przeciwko Dyskryminacji oraz Szwedzka Federacja na Rzecz Praw Lesbijek, Gejów, Biseksualistów i Osób Transgenderycznych zapytali o przyszłe losy owej zmiany. Według szwedzkiego Wydziału Zdrowia i Spraw Społecznych, propozycja jest wciąż oceniana, lecz jest zbyt wadliwa, by stać się podstawą nowego prawa[23].

Życie osób LGBT w kraju[edytuj | edytuj kod]

Szwedzka Federacja na Rzecz Praw Lesbijek, Gejów, Biseksualistów i Osób Transgenderycznych (RFSL) podczas seminarium w Rinkeby.
Gay Pride w Szwecji.

Szwedzi należą do społeczeństw bardzo tolerancyjnych wobec osób homoseksualnych. Badania przeprowadzone w 2006 na zlecenie Unii Europejskiej wykazały, iż 71% Szwedów popiera legalizację małżeństw osób tej samej płci, a 51% nadanie praw adopcyjnych osobom homoseksualnym[24]. Szwecja jest pierwszym krajem na świecie, który usunął homoseksualizm z listy chorób, co przyczyniło się do wizerunku tego kraju jako wspierającego prawa osób homoseksualnych[25].

Według sondażu przeprowadzonego przez Pew Global Attitudes Project w 2007 roku, 86% Szwedów uważa, że homoseksualizm powinien być akceptowany przez społeczeństwo. Przeciwnego zdania jest 9% obywateli kraju.[26]

Szwedzka Riksförbundet för homosexuellas, bisexuellas och transpersoners rättigheter (RFSL) to jedna z najstarszych organizacji LGBT na świecie. Została założona w październiku 1950 jako oddział Duńskiej Federacji założonej w 1948. W kwietniu 1952 RFSL przyjęła swoją obecną nazwę i zaczęła działać jako niezależna organizacja. Obecnie posiada dwadzieścia osiem oddziałów w całej Szwecji - od Piteå na północy do Malmö na południu i liczy ponad 6.000 członków[27]. RFSL zajmuje się lobbingiem, rozpowszechnianiem informacji oraz organizowaniem wydarzeń społecznych i popierających różne akcje. Współpracuje z Międzynarodowym Stowarzyszeniem Lesbijek i Gejów i organizacjami LGBT z sąsiednich krajów[27]. Organizacja ta obsługuje centra doradcze dla kobiet i mężczyzn w Sztokholmie, Göteborgu i Malmö. Centra te są przeznaczone dla osób, które chcą porozmawiać o coming oucie, seksie, HIV, AIDS i innych kwestiach zdrowotnych[27].

Wydawane są tu publikacje, działają liczne organizacje o zasięgu ogólnokrajowym jak i regionalnym, zajmujące się niesieniem pomocy przedstawicielom LGBT. Każdego roku ulicami stolicy maszerują parady mniejszości seksualnych (gaypride parade). Najliczniejszą tego typu manifestacją była parada w 2005, która zgromadziła około 11.000 uczestników. Stockholm Pride to największy i najstarszy festiwal organizowany co roku od 1998. W późniejszych latach organizowano festiwale w Göteborgu, Malmö i Uppsala, a także mniej huczne wydarzenia w mniejszych gminach.

Szwedzki Kościół protestancki jest jednym z najbardziej otwartych wobec par homoseksualnych Kościołów na świecie. Od 1997 rozpoczął udzielanie błogosławieństw (nie małżeństw) parom homoseksualnym. W 2005 zadecydował o udzielaniu małżeństw osobom tej samej płci - śluby te są udzielane od 1 stycznia 2008. W 2007 szwedzcy księża luterańscy uczestniczyli w paradzie gejów i lesbijek w Sztokholmie i błogosławili całą manifestację[28].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy