Świętokrzyska Kolej Dojazdowa

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Świętokrzyska Kolejka Dojazdowa – wąskotorowa linia kolejowa, dawna Jędrzejowska Kolej Dojazdowa, powstała w 1917 roku. Trasa biegnie przez część regionu Ponidzia w południowej części województwa świętokrzyskiego, z Jędrzejowa, poprzez Jasionną, Motkowice, Umianowice do Pińczowa. Istnieje także nie wykorzystywane odgałęzienie trasy w Umianowicach do Hajdaszka, Stawian Pińczowskich i Sędziejowic.

Jako ciekawostkę można podać fakt, że linia ŚKD krzyżuje się w okolicy wsi Wygoda z linią szerokotorową LHS, na 14,6 km biegu linii wąskotorowej od stacji Jędrzejów Wąski, a także na odcinku nieczynnym w miejscowości Przededworze koło Chmielnika. Jest to jedno z niewielu w Polsce skrzyżowań linii szerokotorowej z wąskotorową, a dodatkowo jeden z kilku nielicznych wiaduktów na trasie przebiegu linii wąskotorowej.

Kolej współcześnie[edytuj]

Z uwagi na położenie szlaku w dolinie Nidy (tzw. Ponidzie) w 1998 roku, po kilku latach przerwy, postanowiono wznowić ruch turystyczny, który od tamtej pory rozwija się i funkcjonuje do dziś. Kolejka dysponuje obecnie trzema lokomotywami Lxd2 (z czego 2 sprawne) oraz parowozem Px48 (nie sprawny, rewizja wygasła w 2007r). Od 2009 roku kolejka posiada sprawną lokomotywę Lyd1 oraz niesprawną (brak silnika) Lyd2 (w 2015 roku ustawiono ją jako pomnik obok bramy wjazdowej na stacje), obie pochodzą ze zlikwidowanej kolejki w Piotrkowie Trybunalskim. Warsztaty wykonują naprawy taboru wąskotorowego na zlecenie obsługując kolejki z całego kraju (specjalizują się w remontach układów jezdnych). Dostawy odbywają się transportem samochodowym.

Odjazd pociągu odbywa się ze stacji Jędrzejów Wąski w lecie w każdą niedzielę o godzinie 10:00, zaś powrót o 18:00. Prowadzone są także pociągi specjalne i na zamówienie. W chwili obecnej nie są prowadzone pociągi towarowe, ani codzienny ruch lokalny, choć trwają rozmowy nad ich przywróceniem.

Istnieje możliwość dojazdu za pośrednictwem KKA na stację kolejki w Pińczowie. Kolejkowa Komunikacja Autobusowa uruchamia specjalnie dwie linie:

  • Linia numer 1: Kielce, ul. Żelazna (przystanek busów) – Pińczów dworzec Świętokrzyskiej Kolejki Dojazdowej. Odjazd z Kielc w niedziele o godzinie 11:15.
  • Linia numer 2: Busko-Zdrój, dworzec PKP – Pińczów dworzec Świętokrzyskiej Kolejki Dojazdowej. Odjazd z Buska w niedziele o godzinie 11:45.

Po powrocie z przejazdu kolejką na ognisko i zabawę do Umianowic, obydwa busy czekają na pasażerów w Pińczowie i o 14:30 jadą odpowiednio do Kielc i do Buska-Zdroju.

Spółka samorządowa Świętokrzyska Kolejka Dojazdowa „Ciuchcia Expres Ponidzie” Sp. z o.o., będąca operatorem linii[1], powstała w 2002 roku. Udziałowcami są: gmina Jędrzejów (144,5 tys. zł), gmina Pińczów (109 tys. zł), samorząd województwa świętokrzyskiego (100 tys. zł), powiaty jędrzejowski i pińczowski (po 50 tys. zł), gminy Imielno i Kije (po 23 tys. zł).

Kolejka zatrudnia kilkunastu pracowników. W latach 2002-2006 spółka przyniosła ok. 700 tys. zł straty. W 2006 roku z wycieczek kolejką skorzystało ponad 15 tys. osób. W roku poprzednim około 12 tys. osób.

W 2014 roku w rozkładzie pojawił się przystanek "Wygoda" wybudowany przez właściciela kompleksu wypoczynkowego "Sielsko na Wygodzie"

Pod koniec 2014 roku na stacji Pińczów rozebrano 2 bocznice oraz rozjazdy od strony Wiślicy. Prace te miały związek z budową ronda. W 2015 zamontowano rozjazdy skracając tory stacyjne.

Przyszłość kolejki[edytuj]

Obecnie trwają rozmowy nad przyszłością kolejki. Rozważane jest m.in. skorzystanie z dofinansowania unijnego, wniosek i dofinansowanie z Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego, zmiana formuły prawnej. W 2003 r. został przywrócony przejazd w Hajdaszku, w październiku 2007 miała miejsce odbudowa mostu udrażniająca szlak do stacji stycznej z torem normalnym w Stawianach Pińczowskich. W 2008 osiągnięto Sędziejowice.

Planowane było także rozszerzenie szlaku w stronę Wiślicy do zniszczonego mostu w Skrzypiowie. Rozważano także zwiększenie ilości przystanków o stacje: centrum Jędrzejowa, Piaski, Borki, Wygoda, Holendry, Ptasznik, Suchowola, Podlesie, Wierzbie, Rudki, Kamienna Góra, Pągowiec, Skowronno Górne i Dolne, Kopernia, Pińczów naprzeciw dworca PKS, Skrzypiów, Wojsławice, Rudawa i Biskupice.

Dnia 11 września 2009 roku Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego na wniosek właściciela (Polskie Koleje Państwowe) wydał jednak decyzję o wykreśleniu z rejestru zabytków odcinków od stacji Pińczów do stacji Wiślica w Koniecmostach oraz od stacji Sędziejowice do stacji Raków Opatowski wraz z obiektami inżynieryjnymi[2], co zapewne przekreśli próby reaktywacji kolejki na dalszych odcinkach.

Wydarzenia z życia kolejki[edytuj]

Historyczne[edytuj]

  • luty 1915 otwarcie pierwszego odcinka z Jędrzejowa do Motkowic (budowany dla celów militarnych przez armię austriacką)
  • 1924 budowa parowozowni w Pińczowie
  • 1 stycznia 1930 przejęcie przez zarząd PKP
  • 1951 przekucie toru z 600 na 750 mm
  • 1987 zawieszenie ruchu pasażerskiego
  • 1993 zawieszenie ruchu towarowego
  • 1998 uruchomienie ruchu turystycznego
  • 2001 zawieszenie ruchu turystycznego przez PKP
  • 2003 przejęcie przez władze samorządowe i wznowienie ruchu turystycznego

Bieżące[edytuj]

  • 5 sierpnia 2005 r. Minister Gospodarki odznaczył Świętokrzyską Kolejkę Dojazdową Odznaką honorową „Za Zasługi dla Turystyki”.
  • 7 lipca 2006 r. w Umianowicach odbyły się obchody 90-lecia istnienia kolejki. Hasłem imprezy było „Spotkajmy się za 10 lat”. Patronat nad uroczystością objęli: wojewoda świętokrzyski Grzegorz Banaś, marszałek województwa Franciszek Wołodźko, zarząd kolejki oraz Stowarzyszenie Sympatyków Zabytkowej Jędrzejowskiej Kolei Dojazdowej.
  • 9 lipca 2006 r. z okazji Światowego Dnia Turystyki za szczególne zasługi dla rozwoju turystyki w regionie świętokrzyskim kolejkę uhonorowano statuetką „Wędrowiec Świętokrzyski”. Nagrodę Świętokrzyskiej Kolejce Dojazdowej przyznał marszałek województwa świętokrzyskiego.
  • 9 lipca 2006 kolejka otrzymała także wyróżnienie w plebiscycie „Słowa Ludu” i rozgłośni Radia „TAK”: „Ziemia Świętokrzyska Piękna Nieznajoma”, jako jedna z największych atrakcji turystycznych województwa.
  • 3 stycznia 2007 krótkofalowa kolejkowa stacja klubowa HF7JKD nadająca z budynku biurowego na stacji Jędrzejów Wąski uzyskała w Zawodach Zielonogórskich im. Juliusza Schmidta Polskiego Związku Krótkofalowców, z okazji Dni Zielonej Góry – Winobrania, wysoką 5 lokatę otrzymując łącznie 6251 punktów.
  • 12 czerwca 2007 w wyniku przeprowadzonego przeglądu parowóz Świętokrzyskiej Kolejki Dojazdowej – Px48-1724 uzyskał przedłużenie rewizji do czerwca roku 2009. Jest to obecnie jedyny zachowany sprawny parowóz na terenie województwa i regionu.
  • 10 lipca 2007 Ciuchcia Express Ponidzie zdobyła trzecie miejsce w plebiscycie „Wybieramy skarb turystyczny województwa świętokrzyskiego” zorganizowanym przez Gazetę Wyborczą. Warto nadmienić, iż spośród głosów nadesłanych przez internautów kolejka zdobyła pierwsze miejsce.
  • 10 października 2007 odbudowa mostku i udrożnienie szlaku do Stawian Pińczowskich, pierwszy pociąg po 11 latach.
  • 20 października 2007 pociąg specjalny prowadzony trakcją parową parowozem Px48 dla miłośników kolei, z dojazdem do stacji Hajdaszek i Stawiany Pińczowskie.
  • 26 października 2008 Z rykiem obu syren wjechał do Sędziejowic pierwszy od 15 lat pociąg osobowo – towarowy, prowadzony lokomotywą Lxd2-258, wypełniony po brzegi Miłośnikami Kolei i okolicznymi mieszkańcami, którzy również licznie pojawili się na samej stacji.
  • 22 lutego 2010 na stacji Jędrzejów Wąskotorowy odbyła się uroczysta premiera płyty Śrubki Michała Jurkiewicza o tematyce kolejowej oraz mini koncert[3].
  • 2014 W rozkładzie jazdy pojawia się nowy przystanek "Wygoda" przy kompleksie wypoczynkowym "Sielsko na Wygodzie"
  • 16 Listopad 2014 zaczęła się przebudowa układu torowego stacji Pińczów w związku z budową ronda. To bardzo utrudniło lub wręcz uniemożliwiło reaktywacje szlaku w przyszłości do Młodzaw.
  • 21 sierpnia 2015 na szlaku do Umianowic zapaliła się lokomotywa Lxd2 - 258.

Trasa przejazdu[edytuj]

Stan obecny[edytuj]

Linia czynna

Jędrzejów Wąskotorowy
Jasionna
Motkowice Wąskotorowe
Umianowice Hajdaszek
Stawiany Pińczowskie
Sędziejowice
Pińczów

Linie planowane do przywrócenia do ruchu

  • Pińczów – Młodzawy – Mozgawa – Chroberz – Nieprowice – Złota Pińczowska – Jurków – Wiślica
  • Sędziejowice – Chmielnik – Strojnów – Drugnia – Potok Wąsk. – Raków Opatowski

Linie historyczne[edytuj]

Węzeł Umianowice[edytuj]

Trasa kolejki zaczynała się przy stacji normalnotorowej Jędrzejów i biegła do Umianowic:

  • Jędrzejów
  • Jędrzejów Wąski
  • Jasionna
  • Motkowice Wąsk
  • Umianowice

W Umianowicach było rozwidlenie linii na kierunku do Cudzynowic i Bogorii:

  • Umianowice
  • Pińczów
  • Młodzawy
  • Mozgawa
  • Chroberz
  • Nieprowice
  • Złota Pińczowska
  • Jurków
  • Wiślica
  • Brodek
  • Kolosy
  • Jadzinek
  • Bugaj
  • Broniszów
  • Cudzynowice

  • Umianowice
  • Hajdaszek
  • Stawiany Pińcz
  • Sędziejowice
  • Chmielnik
  • Strojnów
  • Drugnia
  • Potok Wąsk
  • Raków Opatowski
  • Rakówki
  • Arkuszów
  • Wola Malkowska
  • Bogoria

Węzeł Bogoria[edytuj]

W Bogorii trasa kolejki rozwidlała się i biegła w kierunkach na Szczucin i Koprzywnicę oraz Iwaniska:

  • Bogoria
  • Dobra Sztambergów
  • Staszów Wąsk
  • Rytwiany
  • Sichów
  • Sierogi
  • Łubnice Buskie
  • Zborówek
  • Komorów Wąsk
  • Rataje Wąsk
  • Szczucin k. Tarnowa Wąsk

  • Bogoria
  • Józefów Kielecki
  • Nawodzice
  • Jachimowice
  • Koprzywnica
  • Ciszyca
  • Tarnobrzeg Wąsk.

  • Bogoria
  • Przyborowice
  • Gryzikamień
  • Iwaniska

Węzeł Cudzynowice[edytuj]

W Cudzynowicach trasa kolejki rozwidlała się i biegła w kierunkach na Kocmyrzów i Charsznicę:

  • Cudzynowice
  • Kazimierza Wielka
  • Donosy
  • Wielgus
  • Ksawerówka
  • Kościelec
  • Stogniowice
  • Szreniawa Miechowska
  • Proszowice
  • Posądza
  • Łyszkowice
  • Biórków
  • Zielona Wąsk.
  • Kocmyrzów Wąsk.

  • Cudzynowice
  • Topola Pińczowska
  • Skalbmierz
  • Podgaje
  • Działoszyce
  • Słaboszów
  • Janowice n. Nidzicą
  • Kalina Wielka
  • Kalina Mała
  • Miechów Wąsk
  • Chodów
  • Charsznica

Przed przekuciem linii z toru 600 na 750 mm istniało także połączenie Hajdaszek – Pińczów.

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

Bibliografia[edytuj]

  • Koleje, Judyta Kurowska-Ciechańska, Ariel Ciechański, Wyd. Carta Blanca, Warszawa 2007, ​ISBN 978-83-60887-80-6​, s. 232-235

Linki zewnętrzne[edytuj]