Kolej Wąskotorowa Rogów – Rawa – Biała

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Kolej Wąskotorowa Rogów – Rawa – Biała, pot. Kolej Rogowska – pierwsza i jedyna muzealna kolej wąskotorowa w województwie łódzkim. Poprzednie nazwy to Rogow Feldbahn, Rogowska Kolej Dojazdowa i Rogowska Kolej Wąskotorowa. Używana obecnie nazwa funkcjonowała także w okresie międzywojennym.

Kolej Wąskotorowa Rogów – Rawa – Biała w liczbach
Rok powstania 1915
Rok włączenia w struktury resortu komunikacji 1918
Rok przekucia toru z 600 na 750 mm 1954
Rok wprowadzenia trakcji spalinowej 1974
Rok wygaszenia ostatniego parowozu 1976
Rok wpisania do rejestru zabytków 1996
Rok zaprzestania przewozów przez PKP 2001
Rok wznowienia ruchu przez FPKW 2002
Obecna długość trasy: 49 km
Największy spadek: 3,6% – 3,60 na 100 m trasy
Średnia odległość między przystankami: 3,2 km
Mosty: • Boguszyce
• Rawa Maz.
• Biała Rawska
Wiadukty: nad Centralną Magistralą Kolejową (przed przystankiem w Pągowie)

Według rejestru zabytków Narodowego Instytutu Dziedzictwa na listę zabytków wpisane są obiekty (nr rej.: 1000 A z 31.12.1996)[1]:

  • układ torowy na odcinku RogówRawa MazowieckaBiała Rawska
  • most stalowy na rzece Rawce, 1928
  • budynek Zarządu Kolei w Rogowie, 1924
  • budynek dworcowy w Rawie Mazowieckiej, 1922
  • budynek elektrowni, 1915

Ponadto do rejestru zabytków ruchomych, z dniem 15 października 2004 roku, wpisane zostały następujące pojazdy:

  • parowóz wąskotorowy Px48-1911 z 1955
  • 3 wagony wąskotorowe kryte – Kddxz
  • 1 wagon wąskotorowy węglarka – Wddxh

Historia[edytuj | edytuj kod]

Lokomotywa spalinowa Lxd2-309 kursująca na trasie Rogowskiej Kolei Wąskotorowej
Wagon bagażowo-pocztowy kursujący na trasie Rogowskiej Kolei Wąskotorowej
Pług odśnieżny typu 802S
Wagon spalinowy MBxd1-203 w oczekiwaniu na remont kapitalny
Wagon do przewozu buraków cukrowych z cukrowni Dobre
Pług odśnieżny starej konstrukcji z cukrowni Kruszwica
Przemysłowy tendrzak O&K

Jej początki sięgają 1915 roku kiedy to wojska niemieckie zbudowały wojskową kolej polową o rozstawie szyn 600 mm łączącą Rogów z Białą Rawską. Wąskotorówka służyła do zaopatrywania niemieckiego frontu w żywność, broń i amunicję. Za jej pomocą dowożono żołnierzy i ewakuowano rannych.

Budowa Kolei Wąskotorowej Rogów – Rawa – Biała rozpoczęła się 28 lutego 1915 r. Budowa była prowadzona przez 22 Reserve Eisenbahn Kompanie i trzy inne niemieckie kompanie kolejowe. Kolej została zbudowana w celu zaopatrywania frontu wschodniego w pobliżu rzek Rawki i Pilicy. Linia biegła od stacji kolei normalnotorowej w Rogowie do Białej Rawskiej przez Głuchów i Rawę Mazowiecką.

Po skończeniu I wojny światowej Kolej Wąskotorowa Rogów – Rawa – Biała została przejęta przez PKP. W 1954 roku przekuto ją na rozstaw 750 mm. W 1996 roku została wpisana do rejestru zabytków. W 2001 roku PKP podjęły decyzję o jej likwidacji.

Od zniszczenia uratowała ją Fundacja Polskich Kolei Wąskotorowych (FPKW), która przywróciła ją do stanu sprawności technicznej. Na stacji Rogów Towarowy Wąskotorowy zgromadzono drugą co do wielkości w Polsce kolekcję zabytkowego taboru wąskotorowego. Cała kolej jest utrzymywana dzięki pracy wolontariuszy, do których może dołączyć każdy pasjonat kolejnictwa.

Zabytek kolejnictwa[edytuj | edytuj kod]

Na stacji w Rogowie powstaje, tworzony społecznie, skansen kolei wąskotorowych. Do czerwca 2007 r. Fundacja sprowadziła 52 jednostki taboru, w tym 3 parowozy, 5 lokomotyw spalinowych, 3 wagony spalinowe i 5 osobowych. Większość egzemplarzy to unikaty, często uratowane wręcz „spod palnika”. Wśród nich można znaleźć unikatowy egzemplarz cysterny do przewozu melasy z 1905 roku, saksońskiego pługa odśnieżnego z końca XIX stulecia i wagonu bagażowo-pocztowego z 1930 roku.

Wszystkie wyremontowane lokomotywy i wagony mają w pełni historyczny wygląd. Dotyczy to także wzorów i kolorów malowania oraz sposobu oznaczenia pojazdów. W myśl tej zasady na wszystkich wagonach i lokomotywach umieszcza się nazwy ich dawnych właścicieli, np. Cukrowni Dobre, czy Cukrowni Kruszwica itp. Dlatego na taborze pochodzącym z kolei państwowej widnieje symbol PKP, choć w rzeczywistości dzisiaj nie stanowi on własności tego przedsiębiorstwa. Obecnie spółki grupy PKP posługują się nowymi logo. Symbol P.K.P. malowany na rogowskich eksponatach pochodzi z lat 50. XX wieku. Jak na prawdziwą kolej muzealną przystało brązowe kartonikowe bilety na przejazd, zrekonstruowane umundurowanie obsługi pociągu oraz odtworzone liczne szczegóły wyposażenia taboru dopełniają klimatu kolei wąskotorowych sprzed wielu lat.

Choć nie ma już znaczenia gospodarczego, bo nie są już za jej pośrednictwem prowadzone przewozy towarowe, to jest jednym z najcenniejszych zabytków kolejnictwa w regionie łódzkim. Prowadzone są na niej przewozy turystyczne. W każdą niedzielę od początku maja do końca września uruchamiane są z Rogowa ogólnodostępne pociągi turystyczne do Jeżowa . Pociąg złożony z zabytkowych wyremontowanych wagonów osobowych i jednego bagażowego ciągnie lokomotywa spalinowa Lyd1 lub Lxd2 z lat 60. ubiegłego wieku. Z okazji lokalnych festynów uruchamiane są dodatkowe pociągi, m.in. podczas „Dni Rawy” czy „Święta Wiosny” w Arboretum w Rogowie.

Wymiar edukacyjny[edytuj | edytuj kod]

Od 2006 roku na Kolei Wąskotorowej Rogów – Rawa – Biała odbywają się, prowadzone przez wolontariuszy FPKW, wakacyjne projekty młodzieżowe. Dotychczas przeprowadzono następujące projekty:

  • 2006 – LOKALNA INTEGRACJA – mający na celu promocję wolontariatu na kolejce oraz zainteresowanie lokalnej młodzieży historią Rogowskiej Kolei Wąskotorowej. Częściowe finansowanie – Komisja Europejska, Program MŁODZIEŻ
  • 2007 – ŚLADY ZAPOMNIANEJ WOJNY – mający na celu popularyzację wśród miejscowej młodzieży wiedzy o historii regionu w okresie I wojny światowej (czas powstania kolejki). Częściowe finansowanie – Fundacja „J&S Pro Bono Poloniae”
  • 2008 – ZUCH KOLEJARZ NA PIĄTKĘ – promujący zagadnienia związane z ochroną zabytków kolejnictwa wśród najmłodszych. Projekt koordynowała 23. Rogowska Drużyna Harcerska. Częściowe finansowanie – Fundacja Nokia „Make A Connection”

Wolontariusze skupieni wokół Kolei Wąskotorowej Rogów – Rawa – Biała czynnie uczestniczyli w powołaniu Sekcji Koła Naukowego na wydziale Samochodów i Maszyn Roboczych Politechniki Warszawskiej.

Kolej Wąskotorowa Rogów – Rawa – Biała pojawiła się również w kilku pracach dyplomowych, zarówno inżynierskich, jak i magisterskich na różnych uczelniach.

Trasa[edytuj | edytuj kod]

Trasa kolejki wiedzie przez malownicze, pagórkowate tereny Mazowsza przebiegając przez:

Serwis internetowy[edytuj | edytuj kod]

Od kwietnia 2009 roku, pod adresem kolejrogowska.pl działa oficjalny serwis zabytkowej wąskotorówki. Przygotowana przez wolontariuszy FPKW witryna prezentuje sporą część zgromadzonych w Rogowie eksponatów, a także bieżące wydarzenia i aktualne rozkłady jazdy.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. NID: Rejestr zabytków nieruchomych, województwo łódzkie. s. 8. [dostęp 17 września 2008].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Michał Zajfert: Historia Rogowskiej Kolei Wąskotorowej, Świat Kolei nr 5,6/2004, ISSN 1234-5962
  • Adam Wawrzyniak: Nowe oblicze Rogowskiej Kolei Wąskotorowej, 2006, broszura wydana z okazji podsumowania projektu „Lokalna Integracja” realizowanego w ramach Programu MŁODZIEŻ
  • Profil podłużny kieszonkowy linii wąskotorowej Rogów-Biała Rawska km 0,0-48,9, sporządzony dnia 21 VIII 1958 r. przez Oddział Geodezyjny K.P. w Warszawie

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]