Śmigielska Kolej Dojazdowa

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Linia kolejowa
Śmigielska Kolej Dojazdowa
Dane podstawowe
Zarządca Zarząd Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej w Śmiglu
Tabela SRJP 353
Długość 48,920 km
Rozstaw szyn 750 mm
Sieć trakcyjna brak
Prędkość maksymalna 30 km/h
Zdjęcie LK
Stacja Śmigiel
Historia
Lata budowy 1900–1901
Rok otwarcia 1901
Rok włączenia do PKP 1949
Rok zawieszenia ruchu 2011
Portal Portal Transport szynowy
Wagon spalinowy MBxd2 213 w Starym Bojanowie Wąsk.
Stacja Stare Bojanowo Wąsk.
Tory w stronę stacji Stare Bojanowo

Śmigielska Kolej Dojazdowa – (niem. Schmiegeler Kreisbahn) kolej wąskotorowa w województwie wielkopolskim, obecnie łącząca miejscowości: Stare Bojanowo (stacja Stare Bojanowo Wąskotorowe) ze Śmiglem (stacja Śmigiel) i Wielichowem (stacja Wielichowo), wcześniej ponadgminna linia, w okresie swojej świetności łącząca kilka ośrodków miejskich. Powstała na mocy uchwały parlamentu niemieckiego z 28 lipca 1892 roku. Uchwała zakładała możliwość budowy i eksploatacji kolei lokalnych przez władze regionu. Pierwsze plany linii łączącej Śmigiel ze Starym Bojanowem lub z Jezierzycami powstały już w 1895 roku. 10 marca 1897 roku Sejmik powiatu śmigielskiego podjął uchwałę zakładającą budowę kolei powiatowej o prześwicie toru wynoszącym 1000 mm. W początkowej fazie projektów linia miała przebiegać na trasie: Krzywiń – Stare Bojanowo Wąskotorowe – Śmigiel – Wielichowo – Ujazd. Stacja kolejowa Stare Bojanowo Wąskotorowe miała być położona przy stacji na linii kolei normalnotorowej WrocławLesznoPoznań (uruchomionej 29 października 1856 roku) jako stacja styczna do stacji Stare Bojanowo.

Lata 1900–1918[edytuj | edytuj kod]

Pierwsze prace związane z budową linii rozpoczęto w 1898 r. Rok później, Śmigielska Kolej Powiatowa (taką nazwę otrzymała) zakupiła pierwsze cztery parowozy; w 1900 roku wagony osobowe oraz towarowe, a także piąty parowóz. W tym czasie gotowa już była większość budynków budowanej linii kolejowej. 4 sierpnia 1900 roku Prezes Rejencji Poznańskiej wydał 50-letnią koncesję dla Śmigielskich Kolei Powiatowych[1].

17 września 1900 roku tylko dla pociągów obsługujących przewozy towarowe udostępniony został 18-kilometrowy odcinek torów łączący Krzywiń ze Starym Bojanowem. Ruch pasażerski na blisko 42-kilometrowej trasie między Wielichowem a Krzywiniem rozpoczął się 30 października 1900 r. Do miejscowości Ujazd pierwsze składy ruszyły dopiero 1 września 1901 r. Linia Ujazd – Wielichowo liczyła 13 km długości, jednak z powodu niskiego zainteresowania podróżnych już 1 maja 1903 roku zawieszono ruch pociągów, a wkrótce potem wystąpiono o zgodę na rozbiórkę torów i infrastruktury na odcinku Ujazd – Łubnica. 14 sierpnia 1905 roku zgodę otrzymano. Ruch prowadzono tylko do końca listopada[2].

Z chwilą uruchomienia w lipcu 1905 r. normalnotorowej linii WolsztynRakoniewiceGrodzisk Wielkopolski władze Śmigielskiej Kolei Powiatowej wystąpiły o koncesję na budowę nowej linii i jej eksploatację na trasie Wielichowo – Rakoniewice ze stacją styczną kolei normalnotorowej – Rakoniewice Wąsk. 1 sierpnia 1910 roku uruchomiono połączenie, a linia zbudowana została przede wszystkim z wykorzystaniem materiału torowego pochodzącego z rozbieranego w latach 1908–1909 odcinka Ujazd – Łubnica. Niestety, nowa stacja styczna nie wpłynęła znacząco na wzrost rentowności całej kolei. Nadal większość towarów przeładowywano w Starym Bojanowie. Wpłynęło też na to zakup trzech par tzw. rolboków (wózków przeznaczonych do przewożenia wagonów normalnotorowych po torach wąskich)[2].

Okres międzywojenny[edytuj | edytuj kod]

Intensywna eksploatacja nawierzchni torowej w okresie I wojny światowej oraz zaniechanie przez Niemców remontów doprowadziły do znacznego zużycia. Częste wykolejenia i naprawy drastycznie podniosły koszty eksploatacji. 7 czerwca 1923 roku powołana komisja stwierdziła, że stan torowiska nie pozwala na dalsze prowadzenie ruchu i 21 czerwca tegoż roku wojewoda poznański zarządził zawieszenie ruchu pociągów z dniem 7 lipca 1923 r.

Ponowne uruchomienie kursowania składów na trasie Śmigiel – Stare Bojanowo Wąskotorowe nastąpiło we wrześniu 1923 roku, a do Krzywinia i Wielichowa w październiku. Było to możliwe dzięki przeprowadzonemu remontowi torowiska, na który pieniądze w kwocie 98 milionów marek polskich pozyskano zaciągając dług wśród obywateli powiatu.

Pogłębiający się kryzys w okresie międzywojennym oraz spadek przewozów zarówno pasażerskich, jak i towarowych zadecydował o zawieszeniu z dniem 20 sierpnia 1931 roku kursowania pociągów pasażerskich między Starym Bojanowem a Krzywiniem. W związku ze zmianami administracyjnymi przeprowadzonymi w okresie międzywojennym, tzn. likwidacją powiatu śmigielskiego i włączeniem jego obszaru do powiatu kościańskiego w 1932 roku Śmigielska Kolej Dojazdowa zmieniła nazwę na Kościańska Wąskotorowa Kolej Powiatowa w Śmiglu[2].

II wojna światowa[edytuj | edytuj kod]

Wybuch II wojny światowej przyniósł zmiany. Kolejka przeszła pod zarząd niemiecki. Zmieniono też oficjalną nazwę na Kreisbahn Schmiegel. Zarząd niemiecki dbał o kolejkę. W tym czasie zamówione zostały dwa nowe parowozy, przeprowadzono gruntowny remont wszystkich pozostałych oraz nawierzchni torowej i całej infrastruktury. W planach była nawet rozbudowa linii o 5 km odcinek łączący Krzywiń z Jerką i wybudowanie tam stacji Jerka Wąsk. będącej stacją styczną dla kolei normalnotorowej relacji KościanGostyń, jednak plany te nigdy nie zostały zrealizowane. W październiku 1943 r. nazwa kolei uległa ponownej zmianie. Schmiegeler Eisenbahn była od tej pory podporządkowana Zjednoczeniu Kolei Kraju Warty. W 1944 roku niemiecki zarząd postanowił wznowić ruch na linii do Krzywinia, co związane było m.in. z dostarczeniem dwóch nowych parowozów[2].

Lata powojenne[edytuj | edytuj kod]

Walki toczące się w styczniu i lutym 1945 roku spowodowały poważne straty materialne. Polscy kolejarze udaremnili jednak wysadzenie przez Niemców dwóch nowych parowozów. Prace konieczne do ponownego uruchomienia przewozów podjęte zostały natychmiast po oswobodzeniu spod okupacji niemieckiej. W latach 1945–1947 kolejka funkcjonowała znów jako Śmigielska Kolej Dojazdowa i stanowiła własność Powiatowego Związku Samorządowego w Kościanie. W 1948 roku w Śmiglu zbudowano nowy magazyn i wyremontowano parowozownię. Zamówiono także dwa nowe kotły do parowozów. Od 1 lipca 1949 roku właścicielem kolejki zostało PKP, a od 1 stycznia 1950 roku przeszła pod Wydział Kolei Wąskotorowych. Powołany został też terenowy Zarząd Śmigielskiej Kolei Dojazdowej, na czele którego stał naczelnik zarządu. W 1956 roku terenowe zarządy zlikwidowano, a w ich miejsce powołano jeden zarząd – Zarząd Kolei Dojazdowych w Poznaniu, pod którego władanie przeszła ŚKD. W tym okresie gwałtownie wzrastała ilość przewożonej masy towarowej[1].

W 1952 r. rozpoczęto zmianę prześwitu toru z 1000 na 750 mm. celem ujednolicenia taboru. Przebudowę prowadzono od Rakowniewic w kierunku Śmigla i dalej do Krzywinia. Prace zakończone zostały dopiero w 1953 r. Kolejny, gruntowny remont nawierzchni na całej kolei przeprowadzono w 1956 r. Wprowadzono też wagony spalinowe dla przewozów pasażerskich w miejsce wysłużonych parowozów. Część zbudowana w ZNTK w Opolu, część w warsztatach w Pleszewie. W tym okresie w Krzywiniu, Rakoniewicach i Starym Bojanowie zbudowano obrotnice. W połowie lat 60. zakupiono i wprowadzono do eksploatacji wagony transportery w celu umożliwienia załadunku wagonów normalnotorowych w Starym Bojanowie, zbudowano też odpowiednią rampę czołową.

W roku 1973 roku nastąpił definitywny koniec epoki parowozów, które zostały przekazane do Krośniewic. Uruchomiono trakcję spalinową. 1 czerwca 1973 roku zamknięto linię (i wkrótce rozebrano) Wielichowo – Rakoniewice z powodu małego zainteresowania zarówno przewozami pasażerskimi, jak i towarowymi. Kolejny odcinek Zgliniec – Krzywiń został wyłączony z ruchu 1 lipca 1979 roku, co umożliwiono w ten sposób budowę zbiornika wodnego. W 1987 roku do Śmigla przysłano pierwsze wagony motorowe produkcji rumuńskiej. 27 maja 1990 roku, wraz z wprowadzeniem nowego rozkładu jazdy PKP zamknęły 12. km odcinek Stare Bojanowo – Zgliniec. Jako ostatni, trasę tę 9 czerwca 1990 roku przejechał pociąg specjalny z cyklu Nostalgia za parą, zorganizowany przez Poznański Klub Modelarzy Kolejowych. Fizyczna likwidacja odcinka nastąpiła w pierwszej połowie 1994 roku[1].

Czasy współczesne[edytuj | edytuj kod]

W takim kształcie ŚKD dotrwała do 23 czerwca 2001 roku. Tego dnia zawieszono kursowanie pociągów pasażerskich w związku z restrukturyzacją przedsiębiorstwa PKP. Dzięki zaangażowaniu władz lokalnych, mieszkańców oraz entuzjastów 24 stycznia 2002 roku ponownie uruchomiono regularne kursy. Kolejka kursowała na 23 km odcinku Stare Bojanowo WąskotoroweŚmigielWielichowo i funkcjonowała pod zarządem Stowarzyszenia Kolejowych Przewozów Lokalnych pod nazwą Śmigielska Kolej Dojazdowa jako pierwsza samorządowa kolej w Polsce[3]. Początkowo uruchomiono aż 9 par pociągów rozkładowych między Starym Bojanowem a Śmiglem i 3 pary między Śmiglem a Śniatami[4].

W skład taboru wchodziły: 4 lokomotywy spalinowej typu Lxd2, 4 wagony silnikowe typu MBxd2, 2 wagony osobowe, 2 wagony turystyczne, 2 brankardy służbowe, 43 wagony transportowe, kilka węglarek oraz wagonów krytych. Kolejkę obsługiwało 10 osób, w tym jedna zatrudniona na pół etatu. Z przejazdów tego środka transportu korzystali szczególnie uczniowie dojeżdżający do szkół. W swojej ofercie Śmigielska Kolej Dojazdowa miała przejazdy indywidualne i grupowe oraz przejazdy specjalne, firmowe z urozmaiconym składem (również towarowym) i programem towarzyszącym – rajdy oraz przejażdżki bryczką[1].

5 lipca 2009 roku uruchomiono pociąg Śmigielanin relacji Stare Bojanowo – Wielichowo – Stare Bojanowo, który kursował rozkładowo w niedziele lipca i sierpnia. 31 sierpnia 2009 roku nastąpiło zawieszenie ruchu pasażerskiego i całkowita likwidacja tego pociągu. Jednocześnie postępowała dalsza degradacja torowiska. W 2010 zamknięto odcinek Wielichowo – Śniaty i tym samym linia na wspomnianym odcinku stała się nieprzejezdna.

1 stycznia 2011 roku Stowarzyszenie Kolejowych Przewozów Lokalnych wycofało się z prowadzenia Śmigielskiej Kolei Dojazdowej, a infrastruktura została przejęta przez Zarząd Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej w Śmiglu. Część taboru została w tym i kolejnym roku sprzedana, w tym dwie lokomotywy Lxd2 (326 i 338)[5]. Zarządca dysponuje taborem w postaci m.in. wagonów motorowych MBxd2-222 i MBxd2-226 oraz lokomotywy Lxd2-241. 11 listopada 2012 roku uruchomiono pociągi okolicznościowe na przejezdnym odcinku, między Śmiglem a Starym Bojanowem, oraz poza Nową Wieś Kościańską w kierunku zachodnim[5]. Obecnie pociągi uruchamiane są okazjonalnie kilka razy w roku, przede wszystkim na zamówienie, a trasa jest następująca:

Km Stacje i przystanki ŚKD
0 Stare Bojanowo Wąskotorowe[6]
1 Robaczyn
3 Nietążkowo
5 Śmigiel[6]
7 Śmigiel Zachód
8 Nowa Wieś Kościańska
9 Żegrowo
11 Żegrówko
12 Bielawy Śmigielskie
14 Wilkowo Polskie
17 Śniaty[6]

W 2016 roku kolej przewiozła 10.562 osoby na 278 pociągów[7].

Galeria[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d Maciej Matuszewski: Z dziejów Śmigielskiej Kolei Dojazdowej. Poznań: Poznański Klub Modelarzy Kolejowych, 1990.
  2. a b c d Maciej Matuszewski: Koleje wąskotorowe Wielkopolski 1886-1949. Poznań: Poznański Klub Modelarzy Kolejowych, 1988, s. 16.
  3. Piotr Rudzki: Koleje wąskotorowe odchodzą w dal...: Śmigielska kolej wąskotorowa. Katowice: Koleje Małe i Duże, 3/2002.
  4. Michał Izydorczak, Ruszyły pociągi!, "Świat Kolei" nr 3/2002, s.3
  5. a b M. Bulski: W Śmiglu, "Świat Kolei" nr 2/2013, s.7
  6. a b c Pogrubiono stacje posiadające mijanki.
  7. Roman Czubiński: Śmigielska Kolej Wąskotorowa: Ruch turystyczny rośnie, ale…, rynek-kolejowy.pl, 9 lipca 2017 [dostęp 2018-04-26].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Kurowska-Ciechańska Judyta, Ciechański Ariel: Śmigielska Kolej Dojazdowa, [w:] Koleje, Warszawa 2007
  • Malczewski Marek: Koleje wąskotorowe przełomu wieków, [w:] Świat Kolei 11/2005
  • Matuszewski Maciej: Koleje wąskotorowe Wielkopolski 1886–1949, Poznań 1988
  • Zięba Henryk: Monografia Dyrekcji Okręgowej Kolei Państwowych w Poznaniu, okres do roku 1945, Poznań 1989.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]