Broncho Billy Anderson

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Broncho Billy Anderson
Ilustracja
Broncho Billy Anderson (1913)
Prawdziwe imię i nazwisko

Max Aronson

Data i miejsce urodzenia

21 marca 1880
Little Rock

Data i miejsce śmierci

20 stycznia 1971
South Pasadena

Zawód

aktor, reżyser, producent filmowy, scenarzysta

Współmałżonek

Mollie Louise Schabbleman (1910–1971; jego śmierć)

Lata aktywności

1903–1965

Broncho Billy Anderson (właśc. Maxwell Henry Aronson; ur. 21 marca 1880 w Little Rock, zm. 20 stycznia 1971 w South Pasadena)[1]amerykański aktor, reżyser, producent filmowy i scenarzysta.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Urodził się jako Max Aronson w Little Rock w stanie Arkansas, ale niewiele więcej wiadomo o jego pochodzeniu, w tym także o tożsamości jego rodziców. Później, będąc już nastolatkiem, Aronson został komiwojażerem, a ta właśnie praca zaprowadziła go do towarzystwa aktorów i wynikającego z tego zainteresowania teatrem. Przeniósł się do Nowego Jorku, gdzie zmienił nazwisko na Gilbert Anderson i znalazł pracę jako model, pozując do ilustracji do publikacji w takich gazetach jak „The Saturday Evening Post[2].

Kariera[edytuj | edytuj kod]

The Son of a Gun (1919)

Swoją karierę zaczynał od drobnych ról scenicznych. Jego pierwszy występ w filmie, z pensją 50 centów za 1 godzinę pracy, miał miejsce w 1902[2]. W filmie po raz drugi zaistniał w 1903, pracując dla wytwórni Edison Manufacturing Company. Pojawił się wtedy, m.in. w The Messenger Boy's Mistake oraz w Napadzie na ekspres (gdzie zagrał kilka ról)[1]. Według legendy, Anderson tak źle radził sobie z jazdą konną, że podczas kręcenia zdjęć doznał urazów po upadku z konia. Wtedy również wykonano kilka jego fotografii w stroju westernowym, które stały się odtąd popularnymi pocztówkami[3]. Później zaczął pracować dla Vitagraph, gdzie, oprócz aktorstwa, podjął się również reżyserii[1].

5 lutego 1907, wraz z George’em K. Spoorem założył w Chicago wytwórnię Essanay Film Manufacturing Company[4]. Celem powstania wytwórni było przede wszystkim kręcenie filmów o kowboju Broncho Billym, którego Anderson wymyślił podczas swojej pracy przy Napadzie na ekspres. Od 1909, kiedy to seria o Billym (w którego wcielał się sam Anderson) powstało w sumie 147 filmów o dzielnym kowboju[3]. Od 1915 kolejny, krótki jednoszpulowy film o Broncho wychodził co dwa tygodnie[4]. Wytwórnia Andersona produkowała też westerny komediowe w serii o Alkali Ike’u[5].

Finansami i bieżącą działalnością wytwórni Essanay zajmował się głównie Spoore[4]. Anderson natomiast zajmował się aktorstwem i reżyserią oraz nadzorował pisanie scenariuszy[5]. Kręcił początkowo w Golden, następnie w Los Angeles i Los Gatos[4]. Ostatecznie w Niles w Kalifornii założył studio, gdzie odtąd powstawały plenery jego filmów[5].

Znany był z gorącego temperamentu – często pod wpływem emocji zwalniał pracowników, tylko po to, by przyjąć ich ponownie po kilku minutach[6].

Z czasem wytwórnia Andersona zaczęła mieć kłopoty finansowe, związane m.in. z procesami antytrustowymi oraz kosztami produkcji. W 1916 Spoor wykupił udziały Andersona w wytwórni (dwa lata później zdecydował o jej całkowitym zamknięciu). Anderson próbował jeszcze swoich sił jako producent, jednak ostatecznie na początku lat 20. XX wieku porzucił przemysł filmowy[6][7].

W 1958 otrzymał honorowego Oscara za całokształt osiągnięć[7].

Wybrana filmografia[edytuj | edytuj kod]

jako aktor[edytuj | edytuj kod]

Podczas 20-letniej kariery wystąpił łącznie w 347 produkcjach filmowych.[8]

  • 1903: Napad na ekspres w potrójnej roli: bandyty, zastrzelonego pasażera, początkującego tancerza
  • 1903: The Messenger Boy's Mistake jako Messenger Boy
  • 1904: Western Stage Coach Hold Up (western)
  • 1905: Adventures of Sherlock Holmes jako tytułowy Sherlock Holmes
  • 1907: Western Justice (western)
  • 1908: The Bandit Makes Good (western)
  • 1909: The Heart of a Cowboy jako Honest Steve
  • 1910: The Cowboy's Sweetheart jako Jesse Farson
  • 1911: The Count and the Cowboys (western)
  • 1912: The Tenderfoot Foreman jako Jack Reed
  • 1913: Broncho Billy and the Outlaw's Mother (western, czas: 11')
  • 1914: Red Riding Hood of the Hills jako Broncho Billy
  • 1914: Broncho Billy’s Close Call jako Broncho Billy
  • 1915: Broncho Billy and the Escaped Bandit jako Broncho Billy
  • 1916: The Book Agent's Romance jako ajent księgarski
  • 1918: Shootin' Mad jako Broncho Billy
  • 1919: The Son-of-a-Gun jako Bill
  • 1922: The Greater Duty (western)

jako scenarzysta[edytuj | edytuj kod]

Na przestrzeni 17 lat opracował scenariusze dla 246 filmów, głównie krótkometrażowych.[8]

  • 1907: An Awful Skate/The Hobo on Rollers (komedia)
  • 1908: The Life of an American Cowboy (western, czas: 17')
  • 1909: A Tale of the West (western)
  • 1910: The Ranger's Bride (western)
  • 1911: The Girl of the West (western)
  • 1912: Alkali Ike's Motorcycle (komedia)
  • 1913: Alkali Ike in Jayville (komedia: 11')
  • 1914: The Awakening at Snakeville (western: 21')
  • 1915: Broncho Billy and the Claim Jumpers (przygodowy: 9')
  • 1916: Humanity (western)
  • 1919: Red Blood and Yellow (western)
  • 1921: Szczęśliwy pies (komedia: 17')

jako producent[edytuj | edytuj kod]

jako reżyser[edytuj | edytuj kod]

W trakcie swej 18-letniej kariery wyreżyserował łącznie 469 produkcji filmowych, głównie krótkometrażowych.[8]

  • 1905: Raffles, the Amateur Cracksman (przygodowy, czas: 15')
  • 1906: Trapped by Pinkertons (dramat)
  • 1907: Who Is Who? (komedia)
  • 1908: The Baseball Fan (komedia)
  • 1909: The Neighbors' Kids (komedia)
  • 1910: A Western Maid (western)
  • 1911: Across the Plains (western)
  • 1912: A Child of the West (western)
  • 1913: Broncho Billy and the Maid (western, 11')
  • 1914: The Redemption of Broncho Billy (western, 27')
  • 1915: Jego regeneracja (western, 15')
  • 1916: Her Lesson (dramat)
  • 1917: Vera, the Medium (dramat)
  • 1919: The Son-of-a-Gun (western, 65')
  • 1922: The Weak-End Party (komedia, 20')

Wyróżnienia[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c Robert S. Birchard, Anderson, Gilbert M. [Max Aaronson], [w:] Richard Able, Encyclopedia of Early Cinema, London: Routledge, 2005, loc. 2296, ISBN 0-415-23440-9.
  2. a b Archie P. McDonald, Anderson, Broncho Billy (1882-1971), the first western film hero, American National Biography Online, Oxford University Press, luty 2000, DOI10.1093/anb/9780198606697.article.1801935 [dostęp 2022-04-03].
  3. a b Rafał Syska, Początki kina amerykańskiego, [w:] Lubelski i inni, Kino nieme, wyd. 1, Kraków: Towarzystwo Autorów i Wydawców Prac Naukowych „Universitas”, 2009, s. 162, ISBN 978-83-242-1297-2.
  4. a b c d Robert S. Birchard, Anderson, Gilbert M. [Max Anderson], [w:] Richard Abel, Encyclopedia of Early Cinema, London: Routledge, 2005, loc. 2316, ISBN 0-415-23440-9.
  5. a b c Rafał Syska, Początki kina amerykańskiego, [w:] Lubelski i inni, Kino nieme, wyd. 1, Kraków: Towarzystwo Autorów i Wydawców Prac Naukowych „Universitas”, 2009, s. 163, ISBN 978-83-242-1297-2.
  6. a b Robert S. Birchard, Anderson, Gilbert M. [Max Aaronson], [w:] Richard Able, Encyclopedia of Early Cinema, London: Routledge, 2005, loc. 2327, ISBN 0-415-23440-9.
  7. a b c Rafał Syska, Początki kina amerykańskiego, [w:] Lubelski i inni, Kino nieme, wyd. 1, Kraków: Towarzystwo Autorów i Wydawców Prac Naukowych „Universitas”, 2009, s. 164, ISBN 978-83-242-1297-2.
  8. a b c Gilbert M. 'Broncho Billy' Anderson, IMDb [dostęp 2022-04-03].
  9. Broncho Billy Anderson na www.walkoffame.com

.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]