Cary Grant

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Cary Grant
Ilustracja
Imię i nazwisko Archibald Alec Leach
Data i miejsce urodzenia 18 stycznia 1904
Bristol, Anglia
Data i miejsce śmierci 29 listopada 1986
Davenport, USA
Zawód aktor
Współmałżonek Virginia Cherrill
(1934–1935; rozwód)
Barbara Hutton
(1942–1945; rozwód)
Betsy Drake
(1949–1962; rozwód)
Dyan Cannon
(1965–1967; rozwód)

• Barbara Harris
(1981–1986; jego śmierć)
Lata aktywności 1932–1966
Odznaczenia
King's Medal for Service in the Cause of Freedom (Wielka Brytania)

Cary Grant, właśc. Archibald Alec Leach (ur. 18 stycznia 1904 w Bristolu, zm. 29 listopada 1986 w Davenport) – brytyjsko-amerykański aktor filmowy i teatralny, artysta wodewilowy. Ikona kultury popularnej, gwiazda filmowa[1], jedna z legend „Złotej Ery Hollywood[2]. American Film Institute umieścił jego nazwisko na 2. miejscu w rankingu „największych aktorów wszech czasów” (The 50 Greatest American Screen Legends)[a][3]. W roku 1942 został naturalizowanym obywatelem Stanów Zjednoczonych[4].

Grant rozpoczął swoją karierę sceniczną w wieku 10 lat, gdy dołączył do trupy „The Penders”, z którą początkowo występował w kraju. Na początku lat 20. odbyli tournée w Stanach Zjednoczonych, gdzie Grant postanowił osiąść na stałe. Przez kilka lat z powodzeniem występował jako artysta wodewilowy, w 1922 debiutując na deskach Broadwayu w sztuce Better Times. Dziesięć lat później po raz pierwszy pojawił się na dużym ekranie, grając w komedii To jest ta noc. W latach 30. Grant był jednym z wiodących aktorów gatunku screwball comedy, za sprawą występów między innymi w Nagiej prawdzie (1937) i Drapieżnym maleństwie (1938)[5]. W późniejszym etapie kariery wybierał filmy o poważniejszym, bardziej nostalgicznym charakterze. Dzięki współpracy z Alfredem Hitchcockiem w latach 40. i 50., wystąpił w takich obrazach jak Podejrzenie (1941), Osławiona (1946), Złodziej w hotelu (1955) i Północ, północny zachód (1959). W 1966 przeszedł na filmową emeryturę, zajmując się działalnością biznesową. W przekroju całej swojej kariery, Grant dwukrotnie był nominowany do nagrody Akademii Filmowej w kategorii dla najlepszego aktora pierwszoplanowego. W roku 1970 uhonorowany został Oscarem za całokształt twórczości.

Grant wystąpił w 72 filmach, spośród których do najważniejszych w jego dorobku należą: Nie jestem aniołem (1933), Naga prawda (1937), Drapieżne maleństwo (1938), Tylko aniołowie mają skrzydła (1939), Dziewczyna Piętaszek (1940), Filadelfijska opowieść (1940), Ich dziecko (1941), Podejrzenie (1941), Osławiona (1946), Byłem wojenną narzeczoną (1949), Małpia kuracja (1952), Złodziej w hotelu (1955), Północ, północny zachód (1959) i Szarada (1963)[6].

Życiorys[edytuj]

Młodość[edytuj]

Archibald Alec Leach[b] urodził się 18 stycznia 1904 przy 15 Hughenden Road, ulicy położonej na północnych przedmieściach Horfield, dzielnicy miasta Bristol w Anglii[7]. Był drugim dzieckiem Eliasa Jamesa Leacha (1873–1935) i Elsie Marii Leach (z domu Kingdon; 1877–1973)[8]. Jego ojciec pracował jako prasowacz u krawca w fabryce ubrań, a matka, pochodząca z rodziny cieśli, była szwaczką[9]. Starszy brat John William Elias Leach (1899–1900) zmarł w wyniku gruźlicy układu nerwowego[9]. Grant częściowo uważał się za Żyda[c]. Miał nieszczęśliwe dzieciństwo. Ojciec był alkoholikiem[13], a matka cierpiała na depresję kliniczną[14]. W wieku 4 lat przy jej pomocy uczył się tańca i pobierał lekcje nauki gry na pianinie[8]. Okazjonalnie zabierała ona syna do kina, gdzie podziwiał występy takich artystów jak: Broncho Billy Anderson, Charlie Chaplin, Chester Conklin, Ford Sterling, Mack Swain i Roscoe Arbuckle[15]. Gdy miał 4,5 roku został wysłany do Bishop Road Primary School w Bristolu[16].

„Miał takie traumatyczne dzieciństwo, było straszne. Pracuję z wieloma dziećmi na ulicy, i słyszałam dużo opowieści o tym, co dzieje się, gdy rodzina ulega rozpadowi – ale jego los był po prostu straszny.”
Dyan Cannon o dzieciństwie Granta[17].

Biograf aktora Graham McCann wspominał, że Maureen Donaldson, kochanka Granta z lat 70., twierdziła w swojej książce, że jego matka „nie potrafiła okazywać uczuć ani ich przyjmować”[18]. Inny biograf Geoffrey Wansell uważał, że Elsie mocno obwiniała się za śmierć starszego z braci i nigdy nie mogła sobie tego wybaczyć[d]. Sam Grant przyznawał, że skomplikowane relacje z matką miały bezpośredni wpływ na jego późniejsze relacje z kobietami[19]. Elsie w wyniku utraty dziecka wykazywała się dużą nadopiekuńczością w stosunku do młodszego z synów, obawiając się, że jego również może stracić[8].

Gdy Grant miał 9 lat, ojciec umieścił matkę w szpitalu na oddziale psychiatrycznym, tłumacząc początkowo synowi, że mama odeszła na „długie wakacje”[20], a później, że umarła[13]. Po tym wydarzeniu obydwaj przeprowadzili się do domu babki w Bristolu[21]. Rok później ojciec ożenił się ponownie i założył nową rodzinę[17]. Na krótko przed swoją śmiercią w 1935, gdy syn miał 31 lat[22], przyznał się Grantowi do kłamstwa i oświadczył, że matka żyje i przebywa w zakładzie psychiatrycznym[17]. Grant, krótko po tym, gdy się dowiedział, gdzie przebywała kobieta, w czerwcu 1935 poczynił starania, by zabrać ją ze szpitala[23]. Odwiedził ją w Anglii w październiku 1938, po zakończeniu zdjęć do Gunga Din[24].

„The Penders”[edytuj]

Fairfield Grammar School, szkoła do której uczęszczał Grant

Z uwagi na rodzicielską alienację, Grant w okresie młodości miewał trudności w nawiązywaniu kontaktów towarzyskich i miał nerwowe usposobienie. Lubił teatr, szczególnie pantomimy wystawiane w okresie świąt Bożego Narodzenia, na które chodził ze swoim ojcem[25]. Zaprzyjaźnił się z trupą tancerzy akrobatycznych o nazwie „The Penders” lub „Bob Pender Stage Troupe”[26]. Został szczudlarzem i dołączył do tournée zespołu[26]. Podczas dwutygodniowych występów w berlińskim teatrze Wintergarten w 1914 roku zauważył go producent filmowy Jesse Lasky, działający ówcześnie na Broadwayu[27].

W 1915 otrzymał stypendium, dzięki któremu mógł uczęszczać do Fairfield Grammar School w Bristolu. Jego ojciec wydał ostatnie oszczędności na szkolny mundurek[18]. Z uwagi na swój wygląd i akrobatyczny talent, stał się osobą cenioną wśród kolegów i koleżanek[18]. Aktywnie uczestniczył w sportowych zajęciach uczelni, wyrobił sobie opinię urwisa, częstokrotnie odmawiał odrabiania pracy domowej[28] i nie przepadał za większością przedmiotów[e]. Wieczory spędzał pracując za kulisami bristolskich teatrów, a w 1917, gdy miał 13 lat, odpowiedzialny był za oświetlenie na występach magika Davida Devanta w Bristol Hippodrome[29]. Przy każdej okazji pojawiał się w teatrze[8]. Aby jak najmniej myśleć o swoim nieszczęśliwym młodzieńczym życiu, latem 1917 zgłosił się na ochotnika do pracy w charakterze posłańca i przewodnika w porcie wojskowym w Southampton[18]. Spędzony tam czas utwierdził go w pragnieniu podróżowania; chcąc opuścić Bristol, próbował swoich sił jako chłopiec okrętowy, lecz odmówiono mu z uwagi na zbyt młody wiek[18].

13 marca 1918 Grant został wydalony z Fairfield Grammar School[18]. Podano kilka przyczyn, w tym przebywanie w damskiej toalecie i pomoc w kradzieży dwóm kolegom na terenie pobliskiego miasta Almondsbury[f][18]. Trzy dni po zdarzeniu dołączył do trupy Pendera. Ojciec Granta dowiedziawszy się o tym, podpisał trzyletni kontrakt pomiędzy jego synem a Penderem, który przewidywał tygodniowe wynagrodzenie z wyżywieniem i pokojem, a także lekcje tańca i inne czynności z zakresu jego zawodu do 18 roku życia. W umowie zawarto klauzulę o możliwości podwyżki w zależności od wyników w pracy[30].

Lata 20. i 30. Występy sceniczne[edytuj]

Za występy z trupą Pendera Grant otrzymywał 10 szylingów tygodniowo[31]. Grupa rozpoczęła tournée po kraju, a on sam wykorzystywał rozwinięte zdolności w pantomimie do poszerzenia umiejętności aktorskich[8]. 21 lipca 1920 trupa udała się statkiem pasażerskim RMS Olympic na występy po Stanach Zjednoczonych[31]. Biograf Richard Schickel twierdził, że Douglas Fairbanks i Mary Pickford byli na pokładzie tego samego statku, powracając z podróży poślubnej. Fairbanks nazywany ówcześnie „królem Hollywood” stał się dużą inspiracją dla Granta[32]. Po przybyciu na miejsce, grupa występowała przez dziewięć miesięcy, dwanaście razy w tygodniu[8] w największym teatrze na świecie, nowojorskim New York Hippodrome, o pojemności niespełna 6 tysięcy miejsc[31]. Ich musical Good Times okazał się sukcesem[31].

Na fali dobrego przyjęcia Good Times, Grant rozpoczął tournée jako artysta wodewilowy, występując miedzy innymi w: Cleveland, Milwaukee i Saint Louis[33]. Zdecydował się pozostać wraz z kilkoma innymi członkami grupy w Stanach, podczas gdy reszta wróciła do Anglii[34]. W lipcu 1922 wystąpił wraz z siedmioma kolegami pod nazwą „Knockabout Comedians” w Palace Theatre na Broadwayu[33]. Latem założył grupę „The Walking Stanleys”, w skład której weszło kilku byłych członków trupy Pendera. Pod koniec roku wystąpili oni w przedstawieniu Better Times prezentowanym w New York Hippodrome[35].

Po spotkaniu na jednym z przyjęć George’a C. Tilyou, właściciela toru wyścigowego w Steeplechase Park na półwyspie Coney Island, Grant został wynajęty w charakterze osoby reklamującej tor. Pojawił się na szczudłach w jasnobrązowej marynarce i tablicą ogłoszeniową[31]. Przez następne dwa lata zwiedzał Stany Zjednoczone, występując wraz z „The Walking Stanleys”. W 1924 po raz pierwszy odwiedził Los Angeles, które zrobiło na nim duże wrażenie[33]. Gdy grupa się rozpadła, Grant powrócił do Nowego Jorku, występując w National Vaudeville Artists Club mieszczącym się przy West 46th Street. W trakcie swoich przedstawień wykonywał akrobatykę, żonglerkę, różne sztuczki komiczne oraz przez krótki okres jazdę na monocyklu pod pseudonimem „Rubber Legs”[36]. Praca ta była szczególnie wymagająca, ale dała Grantowi szansę na udoskonalenie komediowych technik i rozwinięcie umiejętności, które przyniosły korzyści w jego przyszłej pracy w Hollywood[34][36].

Cary Grant w 1930

Grant stał się obok Jean Dalrymple czołowym artystą wodewilowym i postanowił utworzyć „Jack Janis Company” z którym rozpoczął tournée. W owym czasie częstokrotnie błędnie uważany był za Australijczyka, wskutek czego nadawano mu pseudonimy „Boomerang” lub „Kangaroo”[33]. W wyniku zmiany środowiska, akcent Granta uległ zmianie, przez co określany był jako „transatlantycki” lub „środkowoatlantycki”[g][37]. W 1927 obsadzony został w roli Australijczyka w musicalu Reggiego Hammersteina Golden Dawn, zarabiając 75 dolarów tygodniowo[33]. Chociaż widowisko nie zostało dobrze przyjęte, to wystawiano je łącznie 184 razy, a kilku krytyków zaczęło dostrzegać talent Granta, pisząc o nim jako „przyjemnym młodzieńcu” lub „wykwalifikowanym młodym nowicjuszu”[33]. W następnym roku dołączył do William Morris Agency i został ponownie obsadzony w młodzieńczej roli w musicalu Polly w reżyserii Hammersteina, która okazała się nieudaną produkcją[33]. Jeden z krytyków napisał, że Grant „ma silny, męski sposób bycia, ale niestety nie potrafi wydobyć piękna z utworów muzycznych”[36]. Presja związana z niepowodzeniem widowiska zaczynała budzić niepokój u Granta i ostatecznie po sześciu tygodniach otrzymywania negatywnych recenzji został odsunięty od sztuki[33]. Pomimo tego kontrakt aktora próbował wykupić Florenz Ziegfeld, lecz Hammerstein odsprzedał go braciom Shubert[33]. Jacob J. Shubert obsadził go w małej roli u boku Jeanette MacDonald we francuskiej komedii Boom-Boom, której premiera odbyła się 28 stycznia 1929 i wystawiana była w Casino Theatre na Broadwayu[39]. MacDonald przyznała później, że był „absolutnie straszny w tej roli”, ale wykazywał się dużym urokiem, który przyciągał ludzi i pozwolił skutecznie uchronić przedstawienie od porażki[33]. Sztuka wystawiana była 72 razy, a Grant zarabiał 350 dolarów tygodniowo[36]. Po zakończeniu przeniósł się do Detroit, a następnie do Chicago[h][33].

W Anglii Grant odwiedził swojego przyrodniego brata Erica. Po powrocie do Nowego Jorku zagrał rolę Maxa Grunewalda w produkcji Shuberta A Wonderful Night[40]. Premiera spektaklu odbyła się 31 października 1929 w Majestic Theatre, dwa dni po krachu na Wall Street. W sumie odbyło się 125 występów, które trwały do lutego 1930[41]. Sztuka zebrała różne recenzje; jeden z krytyków określił ją jako „mieszaninę Johna Barrymore’a i cwaniactwa”, inny zaś przyznał, że Grant wniósł „powiew czarodziejskiego Broadwayu” do swojej roli[42]. Po premierach sztuk ze swoim udziałem, Grant zaczął zdobywać uznanie, lecz w dalszym stopniu trudno było mu nawiązywać relacje z kobietami. „Przez te wszystkie lata spędzone w teatrze, trasie i Nowym Jorku, otoczony byłem wszelkimi atrakcyjnymi kobietami, ale nigdy nie byłem w stanie się z nimi w pełni porozumieć”[33].

W 1930 Grant przez dziewięć miesięcy występował w musicalu The Street Singer[42]. Po zakończeniu produkcji, pod koniec 1931 bracia Shubert zaprosili go na letnie występy w amfiteatrze The Muny w Saint Louis. Grant pojawił się w dwunastu różnych przedstawieniach, które były wystawiane 87 razy[i][43]. Otrzymał od lokalnych krytyków pochlebne opinie, zyskując reputację romantycznego wiodącego aktora[42]. Znaczący wpływ na jego ówczesny styl gry mieli A. E. Matthews, Gerald du Maurier, Jack Buchanan i Ronald Squire[44]. Jak sam przyznawał, zainteresował się występami ze względu na „dużą potrzebę bycia podziwianym i lubianym”[8]. Pod koniec letniego sezonu został zwolniony przez braci Shubert po tym, jak nie zgodził się na obniżkę wynagrodzenia z powodu trudności finansowych wywołanych kryzysem gospodarczym[33]. Krótko po tym impresario William B. Friedlander zaoferował Grantowi główną rolę w swoim musicalu Nikki, gdzie wystąpił u boku Fay Wray w roli żołnierza w powojennej Francji. Premiera odbyła się 29 września 1931 w Nowym Jorku, lecz po 39 przedstawieniach została zdjęta z afisza z powodu pogłębiającego się kryzysu gospodarczego[33].

Lata 30. Początki kariery w filmie[edytuj]

Paramount Pictures (1931–1936)[edytuj]

Young, Grant, Damita i Ruggles w To jest ta noc (1932)

Kreacja Granta w sztuce Nikki została pozytywnie oceniona przez Eda Sullivana z „The New York Daily News”, który zauważył, że „młody chłopak z Anglii ma dużą przyszłość w filmach”[45]. Przychylne recenzje spowodowały, że wziął on udział w zdjęciach próbnych Paramount Publix, w efekcie czego wcielił się w rolę marynarza w krótkometrażowym obrazie Singapurska Sue (reż. Casey Robinson)[45]. Według biografia Grahama McCanna, Grant zagrał „bez przekonania”[j]. Dzięki Robinsonowi, miał okazję spotkać się ze współzałożycielem Paramount Pictures Jesse Laskym oraz dyrektorem generalnym tej wytwórni B.P. Schulbergiem[45]. Po udanych zdjęciach próbnych reżyserowanych przez Mariona Geringa, 7 grudnia 1931 Schulberg podpisał z Grantem pięcioletni kontrakt[47], gwarantujący zarobki rzędu 450 dolarów tygodniowo[33]. Zażądał od artysty, aby ten zmienił swoje imię na „coś co będzie brzmiało typowo amerykańsko jak Gary Cooper”. Ostatecznie wybór padł na Cary Grant[k][45].

McCann zauważył, że kariera Granta w Hollywood ruszyła natychmiast z uwagi na jego „prawdziwy urok”, co wyróżniało go spośród innych dobrze zapowiadających się aktorów w tamtym czasie, dzięki czemu „niezwykle łatwo można było znaleźć osoby, które chętnie wspierały jego początkującą karierę”[47]. Zadebiutował rolą Stephena w komedii To jest ta noc (reż. Frank Tuttle) u boku Lili Damity i Thelmy Todd[48]. Grant nie lubił swojej kreacji i groził, że opuści Hollywood[49], jednak ku jego zaskoczeniu, jeden z krytyków „Variety” pochwalił jego występ określając go frapującym[50].

W 1932 wcielił się w rolę bogatego playboya w melodramacie Blond Venus (reż. Josef von Sternberg) u boku Marlene Dietrich. William Rothman opisał kreację Granta jako „wyobrażenie charakterystycznego rodzaju męskości nonmacho, które umożliwiło mu wcielenie się w człowieka zdolnego do bycia bohaterem romantycznym”[51]. Sam aktor przyznawał, ze w trakcie realizacji często popadał w konflikt z reżyserem, z którym dyskutował po niemiecku[52]. Role playboya powtarzał jeszcze w kilku późniejszych filmach; w Blaskach i cieniach miłości (reż. Dorothy Arzner) u boku Frederica Marcha i Sylvi Sidney, Szatanie zazdrości (reż. Marion Gering) wraz z Charlesem Laughtonem, Garym Cooperem i Tallulah Bankhead, Upalnej sobocie (reż. William A. Seiter) z Nancy Carroll i Randolphem Scottem oraz Madame Butterfly (reż. Marion Gering) u boku Sidney[50]. Według biografa Marca Eliota, obrazy te nie uczyniły Granta gwiazdą, lecz wystarczyły, by móc uznać go za „jednego z najszybciej rozwijających się aktorów Hollywood”[50].

Nie jestem aniołem[edytuj]

Mae West i Grant w Nie jestem aniołem (1933)

W 1933 zwrócił na siebie uwagę krytyków występami w komediach romantycznych Lady Lou (reż. Lowell Sherman) i Nie jestem aniołem (reż. Wesley Ruggles). W tym drugim zagrał u boku Mae West, która w późniejszych latach przyznawała, że odkryła jego talent[53]. Pauline Kael wspominała, że Grant początkowo nie wyglądał na pewnego siebie w roli zwierzchnika Armii Zbawienia w Lady Lou, co tylko dodało jej więcej uroku[52]. Obraz Shermana okazał się przebojem w Stanach, uzyskując w tamtejszym box office przychód w wysokości 2 milionów dolarów[53]. W trakcie pracy nad Nie jestem aniołem, wynagrodzenie Granta wrosło z 450 do 750 dolarów tygodniowo[54]. Film okazał się jeszcze większym sukcesem niż Lady Lou, co pozwoliło uchronić Paramount przed bankructwem[54].

Po szeregu nieudanych produkcji, wśród których były: wyprodukowany dla 20th Century Fox dramat Born to Be Bad[l] (1934, reż. Lowell Sherman) z Lorettą Young, komedia romantyczna Kiss and Make Up (1934, reż. Harlan Thompson) i Wings in the Dark (1935, reż. James Flood), oraz prasowych rewelacjach na temat problemów w małżeństwie aktora[m], pozycja Granta u przedstawicieli Paramount mocno osłabła[n][53].

Jego perspektywy poprawiły się, gdy w połowie 1935 został wypożyczony do RKO Pictures[56]. Producent Pandro S. Berman zdecydował się na zatrudnienie Granta, ponieważ jak sam przyznawał: „widziałem, że robi rzeczy, które były doskonałe, a Katharine Hepburn też go chciała”[53]. Pierwszym obrazem dla RKO był komediodramat Sylvia Scarlett (reż. George Cukor), gdzie nawiązał współpracę z Hepburn[57]. Choć film był komercyjnym niepowodzeniem[58], zyskał uznanie wśród krytyków[53], a sam aktor uważał go za przełomowy w swojej karierze[52]. Kiedy jego umowa z Paramount po ukończeniu Wedding Present (reż. Richard Wallace) w 1936 dobiegła końca, Grant postanowił jej nie odnawiać, po tym jak studio odmówiło mu możliwości swobodnego wybierania ról. Tym samym stał się pierwszym aktorem w Hollywood, który pracował na własną rękę, bez żadnego kontraktu. Dzięki temu mógł liczyć na zyski w wysokości 300 tys. dolarów za film[56]. Pierwszym obrazem, w którym wystąpił jako aktor niezależny był The Amazing Quest of Ernest Bliss (reż. Alfred Zeisler), którego zdjęcia realizowane były w Anglii[52]. Obraz okazał się finansową klapą, co skłoniło Granta do ponownego rozważenia swojej wcześniejszej decyzji. Sukces kasowy i uznanie krytyków za Suzy (1936, reż. George Fitzmaurice), gdzie wcielił się w rolę francuskiego lotnika u boku Jean Harlow i Franchota Tone’a, doprowadził do podpisania przez aktora wspólnej umowy z RKO i Columbia Pictures, w której zawarto klauzulę, pozwalającą na wybór przez Granta odpowiadających mu ról[56]. Kontrakt aktora z Columbia wiązał strony na cztery filmy w ciągu dwóch lat, gwarantując Grantowi zarobki rzędu 50 tys. dolarów za dwa pierwsze i 75 tys. za każdy następny[53].

Lata 30. i 40. Kariera w Hollywood[edytuj]

Bellamy, Grant i Dunne w Nagiej prawdzie (1937)

W 1937 Grant zrealizował pierwszy film dla Columbia, musical When You’re in Love (reż. Harry Lachman, Robert Riskin), w którym wystąpił u boku śpiewaczki operowej Grace Moore. Obraz zebrał pochlebne recenzje, a Mae Tinée z „The Chicago Daily Tribune”, pochwaliła kreację aktora pisząc, że jest to „najlepsza rzecz jaką zrobił od dłuższego czasu”[59]. Po komercyjnym niepowodzeniu biograficznej Potęgi złota (reż. Rowland V. Lee)[60], Grant wypożyczony został do studia Hala Roacha, gdzie zagrał w screwball comedy Niewidzialne małżeństwo (reż. Norman Z. McLeod) zrealizowanej dla Metro-Goldwyn-Mayer. Film okazał się najbardziej kasową komedią w dotychczasowym dorobku aktora[61]. Tygodnik „Variety” napisał w swojej ocenie, że „zarówno Grant jak i Constance Bennett wykonują swoje zadania z wielką umiejętnością”[62].

Naga prawda[edytuj]

Biograf Jerry Vermilye przyznał, że sukces Niewidzialnego małżeństwa był „logiczną trampoliną” dla Granta, który otrzymał główną rolę w screwball comedy Naga prawda (reż. Leo McCarey)[61]. Na planie po raz pierwszy miał okazję współpracować z Irene Dunne i Ralphem Bellamym. Reżyser nie przepadał za Grantem[60], który wyśmiewał jego maniery[63]. McCarey w trakcie prac nad filmem, często namawiał aktora do wykorzystywania swoich komediowych umiejętności rozwijanych w wodewilu[60]. Obraz okazał się sukcesem komercyjnym, zyskując wśród krytyków pozytywne opinie. Naga prawda pozwoliła ugruntować pozycję Granta jako gwiazdy Hollywood[61] oraz uczyniła z niego wiodącego aktora gatunku screwball comedy[5]. Benjamin Schwarz z „The Atlantic” przyznał, że Naga prawda była w stosunku do Granta „najbardziej spektakularnym biegiem, jaki był dla aktora w amerykańskich filmach”[34].

Drapieżne maleństwo[edytuj]

W roku 1938 wystąpił u boku Katharine Hepburn w screwball comedy Drapieżne maleństwo (reż. Howard Hawks), gdzie na planie użyto między innymi lampartów[64]. W początkowym założeniu do głównej roli męskiej rozpatrywany był Harold Lloyd[64]. W trakcie zdjęć, Grant otrzymał większą swobodę w scenach komediowych w stosunku do Hepburn, dla której był to pierwszy film realizowany w tym gatunku[65]. Aktor nie czuł się zbyt swobodnie w towarzystwie lamparta na planie. Hepburn w ramach żartu umieściła w wylocie kanału wentylacyjnego w jego garderobie wypchanego lamparta. Jak wspominała w swojej biografii, Grant na jego widok „wybiegł niczym błyskawica”[66]. Pomimo ponad 350 tys. strat dla RKO[60], obraz Hawksa uzyskał entuzjastyczne recenzje[60].

W tym samym roku obydwoje ponownie wystąpili razem. Zagrali główne role w komedii romantycznej Wakacje (reż. George Cukor), będącej remakiem obrazu z 1930. Film do tego stopnia osiągnął słaby wynik finansowy, że Hepburn zaczęto określać mianem „trucizny box office”[5]. Pomimo serii komercyjnych niepowodzeń, Grant był w tym czasie o wiele bardziej rozpoznawalny niż kiedykolwiek wcześniej[60]. Według Jerry’ego Vermilye’a „grał w sposób bardziej dramatyczny ale z komicznym podtekstem”[61]. W 1939 wcielił się w postać sierżanta wojska Archibalda Cuttera w przygodowo-historycznym Gunga Din (reż. George Stevens), którego akcja rozgrywała się w bazie militarnej na terenie Indii[o][60]. W następnych produkcjach wykreował role lotnika Geoffa Cartera w przygodowym melodramacie Tylko aniołowie mają skrzydła (reż. Howard Hawks) u boku Jean Arthur i Rity Hayworth oraz zamożnego właściciela ziemi Aleca Walkera w romantycznym In Name Only (reż. John Cromwell)[60]. W roku 1940 Grant zagrał cynicznego, niezbyt sympatycznego dziennikarza w screwball comedy Dziewczyna Piętaszek (reż. Howard Hawks) wraz z Rosalind Russell[67]. Aktor uzyskał pochlebne recenzje za swój występ, który chwalono między innymi za „silną chemię i wielki werbalny atletyzm pomiędzy dwójką głównych bohaterów”[67]. Powrócił do współpracy z Irene Dunne w Mojej najmilszej żonie (reż. Garson Kanin), którą tygodnik „Life” określił mianem „pierwszej cenionej komedii”[68]. Obraz Kanina okazał się drugim najlepszym filmem roku wyprodukowanym dla studia RKO, przynosząc zyski w wysokości 505 tys. dolarów[69].

Filadelfijska opowieść[edytuj]

Hepburn i Grant w Filadelfijskiej opowieści (1940)

Ostatnim filmem zrealizowanym w 1940 była komedia romantyczna Filadelfijska opowieść (reż. George Cukor), gdzie po raz czwarty i ostatni wystąpił wspólnie z Katharine Hepburn. Na ekranie partnerował im James Stewart. Grant wcielił się w rolę Dextera Havena, byłego męża Tracy Samanthy Lord (Hepburn)[70]. Aktor uważał swoją kreację na tyle dobrą, że był rozczarowanym gdy nie uzyskał za nią nominacji do nagrody Akademii Filmowej, co skwitował w żartobliwym tonie: „Muszę wpierw wybielić swoje zęby, nim Akademia potraktuje mnie poważnie”[70]. Całe swoje wynagrodzenie[p] za udział w produkcji, Grant przeznaczył na wojskowy fundusz charytatywny. Miało to związek z wydarzeniem, w którym pięciu członków jego rodziny zginęło w trakcie walk w Europie podczas II wojny światowej[71]. Filadelfijska opowieść okazała się przebojem kasowym, przynosząc zyski rzędu ponad 2 milionów dolarów[72].

Za kreację Rogera Adamsa w melodramacie Ich dziecko (1941, reż. George Stevens), Grant otrzymał swoją pierwszą nominację do nagrody Akademii Filmowej w kategorii dla najlepszego aktora pierwszoplanowego[73]. Biograf Geoffrey Wansell uważał, że obraz wywarł na aktorze duże emocjonalne wrażenie, wskutek czego zaczął rozmawiać ze swoją żoną Barbarą Hutton o możliwości posiadania własnego potomstwa[74].

Podejrzenie[edytuj]

Cary Grant i Joan Fontaine w Podejrzeniu (1941)

W tym samym roku Grant nawiązał współpracę z reżyserem Alfredem Hitchcockiem, występując wraz z Joan Fontaine w psychologicznym thrillerze Podejrzenie[74]. Aktor nie był zadowolony ze współpracy z Fontaine, którą uważał za zbyt „temperamentową i nieprofesjonalną”[74]. Bosley Crowther z „The New York Times” uznał, że Grant w kreacji Johnniego Aysgartha był „prowokująco nieodpowiedzialny, chłopięco wesoły, a także dziwnie tajemniczy, jak rola właściwie tego wymaga”[75]. Hitchcock przyznawał w późniejszym czasie, że zakończenie filmu, gdzie główny bohater zostaje wysłany do więzienia zamiast popełnić samobójstwo było „kompletną pomyłką z powodu tej historii z Carym Grantem. Jeśli nie masz cynicznego zakończenia, to historia sprawia, że jest zbyt prosta”[76].

W 1942 aktor uczestniczył w trzytygodniowej trasie po Stanach Zjednoczonych, będąc częścią grupy wspierającej działania wojenne. Grant odwiedzał rannych żołnierzy w szpitalu, i w ramach tournée często występował wspólnie z komikiem Charlesem Rugglesem[77]. Kolejną produkcją był komediodramat Głosy miasta (reż. George Stevens), gdzie wcielił się w rolę aktywisty politycznego Leopolda Dilga, oskarżonego o podpalenie i morderstwo. Bosley Crowther pochwalił scenariusz, zwracając przy tym uwagę na grę Granta, określając ją jako „drapieżną, co jest nieco niepokojące”[78]. W obrazie Pewnego razu podczas miodowego miesiąca (reż. Leo McCarey) wykreował postać korespondenta wojennego Patricka O’Toole’a u boku Ginger Rogers i Waltera Slezaka[79]. W następnym roku zagrał główną rolę w komediodramacie Mr. Lucky (reż. H. C. Potter), wcielając się w Joe Adamsa, oszusta i hazardzistę[80]. Komercyjny sukces wojennej produkcji Cel: Tokio (reż. Delmer Daves) – którą zrealizowano w przeciągu dwóch miesięcy – sprawił, że jeden z recenzentów „Newsweeka” uznał go za jeden z najlepszych występów w karierze Granta[81].

W roku 1944 wystąpił wraz z Peterem Lorre, Priscillą Lane i Raymondem Massey’em w czarnej komedii Franka Capry Arszenik i stare koronki. Aktor w późniejszych latach wprost przyznawał, że trudno było mu rywalizować z „makabryczną” tematyką filmu, przez co udział w filmie uważał za swój najgorszy występ w karierze[82]. Całą gażę w wysokości 100 tys. dolarów przeznaczył na fundację wspierającą ofiary wojny[71]. Rola Erniego Motta w melodramacie Nic oprócz samotnego serca (reż. Clifford Odets) przyniosła mu drugą nominację do nagrody Akademii Filmowej dla najlepszego aktora pierwszoplanowego[73]. W 1946 Grant wystąpił w charakterze gościnnym w komedii wojennej Bez zastrzeżeń (reż. Mervyn LeRoy) gdzie główne role zagrali Claudette Colbert i John Wayne[83]. W tym samym roku wcielił się w Cole’a Portera, amerykańskiego kompozytora, twórcę musicali wystawianych między innymi na Broadwayu, w biograficznym obrazie Dzień i noc (reż. Michael Curtiz)[84]. Produkcja okazała się problematyczna, a niektóre sceny wymagały wielokrotnych powtórzeń, co frustrowało obsadę i ekipę[84].

Cary Grant i Ingrid Bergman w Osławionej (1946)

Osławiona[edytuj]

Kolejnym filmem był szpiegowski noir Osławiona w reżyserii Hitchcocka[22]. Grant wykreował postać T. R. Devlina, amerykańskiego agenta rządowego, który zleca córce (Ingrid Bergman) skazanego nazistowskiego szpiega, infiltrację organizacji w Brazylii po II wojnie światowej. Do historii filmu przeszła scena, w której główni bohaterowie grani przez Bergman i Granta, odgrywają trwający prawie dwie i pół minuty pocałunek[22]. Geoffrey Wansell podkreślił, że jego występ „uwydatnia jak bardzo rozwinęły się jego wyjątkowe cechy aktorskie od czasu Nagiej prawdy[85].

W 1947 Grant wystąpił w – pozytywnie odebranym przez grono krytyki z uwagi na swój „żartobliwy charakter i dobrą chemię ekranową z Myrną Loy[86] – obrazie The Bachelor and the Bobby-Soxer (reż. Irving Reis), który uzyskał jeden z najlepszych wyników finansowych roku w box office[87]. Film Żona biskupa (reż. Henry Koster) gdzie zagrał u boku Davida Nivena i Loretty Young, również otrzymał pozytywne recenzje i spotkał się z zadowalająca frekwencją w kinach. Został nominowany w pięciu kategoriach do nagród Akademii Filmowej[87]. W 1948 nawiązał ponowną współpracę z Myrną Loy, tym razem w komedii Marzenia o domu - wymarzone domy (reż. H. C. Potter). Choć obraz Pottera przyniósł straty dla RKO[88], to Philip T. Hartung z „Commonweal” przyznał, że rola „sfrustrowanego człowieka reklamy”, była jedną z najlepszych w karierze Granta[87]. Aktor zakończył rok na czwartym miejscu w zestawieniu najbardziej dochodowych gwiazd w box office[89].

Byłem wojenną narzeczoną[edytuj]

W roku 1949 wystąpił u boku Ann Sheridan w komedii Byłem wojenną narzeczoną (reż. Howard Hawks), gdzie w kilku scenach pojawił się w przebraniu kobiety, mając na sobie spódnicę i perukę[90]. W trakcie zdjęć, Grant zmagał się z infekcyjnym zapaleniem wątroby, przez co znacząco stracił na wadze[90]. Obraz Hawksa przyniósł zyski rzędu ponad 4,5 miliona dolarów, stając się najbardziej dochodowym filmem 20th Century Fox[91]. Często porównywany był do innych produkcji reżysera z gatunku screwball comedy z końca lat 30.[87] W tym czasie Grant był jednym z najlepiej opłacanych aktorów Hollywood, zarabiając 300 tys. dolarów za film[92].

Lata 50. i 60. Kariera powojenna[edytuj]

Początek lat 50. był spadkiem zainteresowania produkcji z udziałem Granta[93]. Jego role w thrillerze Kryzys (1950, reż. Richard Brooks) i komediodramacie Ludzie będą gadać (1951, reż. Joseph L. Mankiewicz), uzyskały negatywne recenzje[94]. Aktor zaczął odczuwać zmęczenie i znużenie intensywną pracą i sukcesami: „To, że grasz samego siebie, twoje prawdziwe ja, jest najtrudniejszą rzeczą na świecie”[87]. W 1952 wystąpił w komediodramacie Room for One More (reż. Norman Taurog), wcielając się w rolę George’a Rose’a, który wraz ze swoją żoną (Betsy Drake) adoptuje dwójkę dzieci z sierocińca[91].

W 1952 Grant ponownie spotkał się na planie z reżyserem Howardem Hawksem przy okazji pracy nad screwball comedy Małpia kuracja z Ginger Rogers i Marilyn Monroe[90]. Jeden z krytyków „Motion Picture Herald” zaznaczył, że aktor dał „nadzwyczajny i zwinny spektakl”, który był ważnym punktem w jego karierze[94]. Bosley Crowther z „The New York Times”, wyraził różnorodną opinię, nazywając film „mieszanką szalonej, szybkiej, nieskrępowanej farsy”[95].

Grant miał nadzieję, że udział w komedii romantycznej Żona moich marzeń (1953, reż. Sidney Sheldon) u boku Deborah Kerr, pozwoli ocalić jego karierę, jednak film spotkał się z rozczarowującym przyjęciem w kinach i ze strony krytyków[94]. Aktor odrzucił udział w Rzymskich wakacjach (reż. William Wyler) uważając, że „jest za stary” aby grać razem z Audrey Hepburn[q][96]. W roku 1954 rozważany był do głównej roli w dramacie musicalowym Narodziny gwiazdy (reż. George Cukor). Grant uznał, że jego kariera dobiegła końca, i wkrótce wycofał się z branży filmowej[89].

Złodziej w hotelu[edytuj]

Grace Kelly i Cary Grant w filmie Złodziej w hotelu (1955)
Cary Grant w Niedyskrecji (1958)

W 1955 za namową Alfreda Hitchcocka, dał się przekonać do udziału w romantycznym thrillerze Złodziej w hotelu, opartego na motywach powieści Davida F. Dodge’a[89]. Aktor wcielił się w rolę emerytowanego złodzieja Johna Robiego mieszkającego na francuskiej riwierze[89]. Współpraca na planie z Grace Kelly układała się na tyle dobrze, że Grant wspominał ją jako jeden z najprzyjemniejszych momentów w swojej karierze, podkreślając przy tym duży profesjonalizm aktorki i Hitchcocka[89]. W późniejszym czasie przyznawał, że Kelly była „być może najlepszą aktorką z jaką kiedykolwiek pracowałem”[r][89]. Choć sam film otrzymał zróżnicowane opinie, to krytycy chwalili występ Granta, podkreślając jego „uprzejmy i przystojny wygląd na ekranie”[89].

Grant był jednym z pierwszych niezależnych aktorów, który nie odnowił swojego kontraktu[34], opuszczając system studyjny kontrolujący niemal całkowicie wszystkie aspekty życia artystów[34]. Samodzielnie decydował o wyborze swoich ról filmowych, aktorów i reżyserów z którymi miał pracować, a także negocjował część przychodów brutto, co było rzadkością w tamtych czasach[89]. Otrzymał 700 tys. dolarów z dziesięcioprocentowego przychodu brutto Złodzieja w hotelu, podczas gdy Hitchcock zajmujący się reżyserią i produkcją 50 tys.[97]

W roku 1957 wystąpił u boku Deborah Kerr w Niezapomnianym romansie (reż. Leo McCarey), grając zagranicznego playboya, który z czasem staje się obiektem uczuć Terry McKay (Kerr). Biograf Richard Schickel ocenił film w kategoriach „jednego z ostatnich romantycznych obrazów tamtego okresu”, podkreślając przy tym mieszaną opinię na temat kreacji Granta. Autor przyznał, że próbował on zastąpić film „gorączkowym sentymentalizmem”[98]. W tym samym roku zagrał u boku Sophii Loren w wojennej Dumie i namiętności (reż. Stanley Kramer)[98], której realizacja była problematyczna. Frank Sinatra, pierwotnie obsadzony w jednej z głównych ról, opuścił plan po kilku tygodniach z powodu nieporozumień[99]. Zabiegania Granta o względy Loren okazały się bezowocne[s]. Kiedy Paramount obsadziło ich w komedii romantycznej Dom na łodzi (reż. Melville Shavelson), Grant nie ukrywał swojego niezadowolenia[101]. Aktor wyrażał zainteresowanie występem w Moście na rzece Kwai (reż. David Lean), jednak zmuszony był zrezygnować z uwagi na prace przy Dumie i namiętności[98]. W 1958 ponownie zagrał u boku Ingrid Bergman w komedii romantycznej Niedyskrecja (reż. Stanley Donen), nawiązując z nią bliską przyjaźń i okazując szacunek dla jej aktorskich umiejętności[101]. Biograf Richard Schickel uznawał obraz Donena za „najlepszą komedię romantyczną epoki”; w podobnym tonie wyrażał się Grant, który zaliczał go do grona swoich ulubionych produkcji[98]. Za kreację Philipa Adamsa otrzymał pierwszą nominację do Złotego Globu w kategorii dla najlepszego aktora w filmie komediowym lub musicalu[73]. Pod koniec roku uznany został za najbardziej dochodowego aktora w box office[89].

Północ, północny zachód[edytuj]

Grant w filmie Północ, północny zachód (1959)

W 1959 Grant wystąpił w szpiegowskim thrillerze Północ, północny zachód w reżyserii Alfreda Hitchcocka[102], który został pozytywnie przyjęty przez krytyków i widownię w kinach. Zajął trzecie miejsce w zestawieniu box office[6]. Fabuła filmu skupiała się na pracowniku agencji reklamowej Rogerze O. Thornhillu (Grant), który zostaje omyłkowo wzięty za agenta służb USA i trafia w sam środek afery[102]. W głównej roli kobiecej wystąpiła Eva Marie Saint[102]. A. H. Weiler z „The New York Times”, pochwalił występ aktora, podkreślając jego „profesjonalną pewność siebie i wdzięk”[103]. Za rolę w Północ, północny zachód, Grant uhonorowany został włoską nagrodą filmową David di Donatello dla najlepszego aktora zagranicznego[73].

Grant zakończył rok występem w komedii wojennej Operacja „Halka” (reż. Blake Edwards) u boku Tony’ego Curtisa[104]. Jeden z recenzentów „Daily Variety”, jego komiczny wizerunek uznał za klasyczny przykład tego, jak wywołać śmiech widowni na sali kinowej bez konieczności wypowiadania kwestii[104]. Obraz Edwardsa okazał się sukcesem kasowym, stając się najbardziej dochodowym filmem Granta w amerykańskim box office, przynosząc zyski w wysokości 9,5 miliona dolarów[104]. Aktor otrzymał drugą nominację do Złotego Globu w kategorii dla najlepszego aktora w filmie komediowym lub musicalu[73]. W 1960 wystąpił u boku Deborah Kerr, Jean Simmons i Roberta Mitchuma w komedii Cudze chwalicie… (reż. Stanley Donen), której zdjęcia realizowane były w Osterley Park i Shepperton Studios na terenie Anglii[105]. Biograf Graham McCann zwrócił uwagę na duże zainteresowanie Granta, którego bohater mógł „wyśmiać swoje rasistowskie, wyrafinowane gesty i maniery”[106]. Rola ta przyniosła mu trzecią nominację do nagrody Złotego Globu[73]. Mimo tego, obraz Donena postrzegany był jako najgorszy w dorobku aktora od czasów Żony moich marzeń z 1953[107]. W roku 1962 Grant zagrał główną rolę w komedii Powiew luksusu (reż. Delbert Mann) wraz z Doris Day, za którą uzyskał czwartą nominację do Złotego Globu[73]. Obraz Manna był drugim najbardziej dochodowym filmem w jego dorobku[104]. Producenci Albert R. Broccoli i Harry Saltzman brali pod uwagę kandydaturę Granta do roli Jamesa Bonda w filmie Doktor No (1962, reż. Terence Young), lecz odrzucili ją gdy okazało się, że aktor mógłby zagrać tylko w jednej odsłonie cyklu[108].

Grant i Audrey Hepburn w Szaradzie (1963)

Szarada[edytuj]

W 1963 zagrał ostatnią rolę „uprzejmego romantyka” w Szaradzie (reż. Stanley Donen) u boku Audrey Hepburn[109]. Film łączył w sobie takie gatunki jak komedia, romans i thriller[106]. Aktor znalazł nowe doświadczenie w pracy z Brytyjką i wierzył, że ich bliska przyjaźń jest wyrazista przed kamerą[106]. Według Hepburn, Grant w trakcie realizacji miał duże obawy związane z różnicą wieku, przez co uważał, że zostanie skrytykowany[107]. Autor Chris Barsanti napisał: „To sprytna, filmowa kokieteria, która sprawia, że jest tak genialną rozrywką. Grant i Hepburn grają jak profesjonaliści, którymi są”[110]. Szarada została pozytywnie odebrana przez grono krytyków[106]. Często nazywano ją „najlepszym filmem jakiego nie zrobił Hitchcock”[109]. Grant został nominowany do brytyjskiej nagrody BAFTA i po raz piąty do Złotego Globu[73].

Rok później zmienił swój filmowy wizerunek w wojennej komedii romantycznej Ojciec Wirgiliusz (reż. Ralph Nelson), wcielając się w rolę alianckiego strażnika wybrzeża. Obraz Nelsona okazał się sukcesem komercyjnym, uzyskując ponad 210 tys. dolarów przychodu po pierwszym tygodniu wyświetlań, bijąc tym samym wynik Szarady z zeszłego roku[107]. Ostatnim filmem w karierze Granta była komedia Idź, nie biegnij (1966, reż. Charles Walters), którego zdjęcia realizowano w Tokio. Na ekranie partnerowali mu Jim Hutton i Samantha Eggar[104]. Jeden z recenzentów „Newsweeka” napisał: „Choć osobista obecność Granta jest niezbędna, bohater którego gra, jest niemal całkowicie zbędny. Być może konkluzja jest taka, że człowiek w jego wieku, przedziale 50-60 nie ma już miejsca w komedii romantycznej chyba, że jest katalizatorem. Jeśli tak, to chemia jest zła dla wszystkich”[104]. Aktor po raz drugi ogłosił swoje odejście na emeryturę. Do zmiany zdania ponownie namawiał go Hitchcock, oferując mu rolę w politycznym thrillerze Rozdarta kurtyna[111]. Grant nie dał się przekonać i definitywnie zakończył swoją karierę aktorską[111].

Lata 70. i 80.[edytuj]

Grant w 1973, fot. Allan Warren

Cary Grant przeszedł na filmową emeryturę w wieku 62 lat, po narodzinach swojej córki Jennifer, aby móc w pełni skupić się na jej wychowaniu i zapewnić poczucie trwałości i stabilizacji[112]. W latach 60. wykazywał coraz większe rozczarowanie kinem, rzadko kiedy znajdując scenariusz który akceptował. „Mogłem odejść lub zostać i grać role dziadka lub próżniaka, ale odkryłem rzeczy ważniejsze w życiu”[113]. Był zdania, że po Szaradzie „złoty wiek Hollywood” dobiegł końca[107]. Wykazywał niewielkie chęci powrotu do zawodu, kontynuował odpowiadanie na zaproszenia i wzmianki związane z „dużą szansą”[114]. 7 kwietnia 1970 w trakcie ceremonii wręczenia nagród Akademii Filmowej w Dorothy Chandler Pavilion, nagrodzony został przez bliskiego przyjaciela Franka Sinatrę Oscarem za całokształt twórczości[t][115]. W tym samym roku pojawił się w filmie dokumentalnym Elvis: Tak to jest, będącym zapisem koncertów Elvisa Presleya w Las Vegas[116]. Kiedy zmierzył się z kilkoma negatywnymi opiniami na temat swoich filmów w latach 70., w 1975 odsprzedał je telewizji za sumę 2 milionów dolarów[116].

Biografowie Gary Morecambe i Martin Sterling uważali, że absencja Granta w filmach po roku 1966 była „nie reakcją mężczyzny który nieodwracalnie odsunął się od przemysłu filmowego, ale człowieka który musiał wybrać między decyzją a zjedzeniem kawałka pokornego ciasta i ponownego ogłoszenia siebie wśród publiczności kinowej”[116]. W latach 70. studio Metro-Goldwyn-Mayer przymierzało się do realizacji remake’u Ludzi z hotelu (1932), mając nadzieję, że Grant przerwie swoją emeryturę i przyjmie ofertę[116]. Alfred Hitchcock od dawna planował realizację filmu opartego na Hamlecie Szekspira, gdzie w głównej roli widział Granta[116]. Warren Beatty bezskutecznie namawiał go do przyjęcia oferty w obrazie Niebiosa mogą zaczekać (1978, reż. Buck Henry, Beatty). Morecambe i Sterling twierdzili, że Grant wykazywał zainteresowanie pojawieniem się w takich produkcjach jak Miłość w godzinach nadliczbowych (1973, reż. Melvin Frank), Werdykt (1982, reż. Sidney Lumet) i filmowej adaptacji powieści Adventures in the Screen Trade autorstwa Williama Goldmana z 1983[116].

Pod koniec lat 70. i na początku 80., Grant zmartwił się śmiercią swoich bliskich przyjaciół, w tym Howarda Hughesa w 1976, Barbary Hutton i Louisa Mountbattena w 1979, Alfreda Hitchcocka w 1980, Grace Kelly i Ingrid Bergman w 1982 oraz Davida Nivena w 1983[114]. Szczególnie bolesnym przeżyciem dla niego była nagła śmierć Grace Kelly, z którą pozostawał w bliskiej przyjaźni od czasów realizacji Złodzieja w hotelu. W trakcie swojej emerytury trzy lub czterokrotnie odwiedzał Monako, wyrażając swoje poparcie dla Kelly, poprzez dołączenie do zarządu fundacji księżnej[117].

W roku 1980 Los Angeles County Museum of Art przez dwa miesiące przeprowadzało retrospekcję ponad 40 filmów Granta[114]. W 1982 podczas uroczystości w hotelu Waldorf-Astoria wyróżniony został tytułem „człowieka roku” przez New York Friars Club[116]. W ostatnich latach swojego życia, odbywał po Stanach Zjednoczonych tournée w ramach A Conversation with Cary Grant, gdzie prezentował fragmenty swoich filmów i odpowiadał na pytania publiczności[114]. W trakcie 36 spotkań obserwował obecność zarówno starszych widzów jak i studentów, którzy po raz pierwszy mieli okazję zetknąć się z jego twórczością[114].

Śmierć[edytuj]

„Śmierć? Oczywiście, że myślę o niej. Ale nie chcę się nad tym rozwodzić… Uważam, że w moim wieku wypada pomyśleć o tym jak to się stanie i czy będziesz się przy tym dobrze zachowywać.”
Grant o kwestii śmierci[118].

Popołudniem 29 listopada 1986 Grant przebywał w Adler Theatre w Davenport w stanie Iowa, przygotowując się do kolejnego spotkania w ramach A Conversation with Cary Grant[117]. Obecny na miejscu fotograf Basil Williams przyznał, że aktor wyglądał normalnie, jednak wydawał się być zmęczonym i potknął się na widowni. Z jego relacji wynikało, że pół godziny przed występem Grant odbywał próby, podczas których „coś wyglądało źle” i aktor zniknął za kulisami[117]. Został przewieziony w obecności żony Barbary Harris do hotelu Blackhawk. Na miejsce wezwano lekarza, który zdiagnozował u Granta rozległy udar mózgu z odczytem ciśnienia krwi wnoszącym od 210 do 130[117]. Aktor odmówił przewiezienia do szpitala. Z relacji lekarza wiadomo, że w ciągu 15 minut stan Granta gwałtownie się pogorszył. O Godzinie 8:45 zapadł w śpiączkę i został przewieziony do St. Luke’s Hospital, gdzie spędził 45 minut na oddziale nagłych przypadków przed tym jak został przeniesiony na intensywną terapię, gdzie o 11:22 stwierdzono zgon[117]. Miał 82 lata[117].

Po jego śmierci „The New York Times” napisał: „Cary Grant miał nigdy nie umrzeć. Miał trwać wiecznie i funkcjonować jako wzór uroku, elegancji i młodości”[117]. Zwłoki aktora zostały przewiezione do Kalifornii, gdzie poddano je kremacji, a prochy rozsypano w Oceanie Spokojnym[117]. Zgodnie z jego wolą nie było żadnych uroczystości pogrzebowych. Scenarzysta Roderick Mann przyznał, że Grant „był osobą prywatną, która nie chciała nonsensu pogrzebu”[118]. Większość jego majątku, szacowanego na sumę 60-80 milionów dol.[118], trafiło do żony Barbary i córki Jennifer[118].

Życie prywatne[edytuj]

Tablica pamiątkowa na ścianie domu Granta w Palm Springs
Grant z córką Jennifer i prezydentem Geraldem Fordem, 1976

Będąc jednym z najbogatszych aktorów Hollywood, Cary Grant posiadał domy w Beverly Hills, Malibu i Palm Springs. Przywiązywał dużą uwagę do higieny osobistej. Kostiumograf Edith Head przyznawała, że Grant zawsze dbał o najdrobniejsze szczegóły związane z wyglądem, przez co uważała go za najbardziej modnego aktora z jakim miała okazję pracować[119]. Biograf Graham McCann zwracał uwagę na „niemal obsesyjne utrzymywanie opalenizny”, która znacząco postarzała jego wygląd[120]. Autor podkreślał, że Grant wywodził się ze środowisk klasy robotniczej i nie posiadał dobrego wykształcenia, wskutek czego cały swój wysiłek w trakcie trwania kariery poświęcał na naukę etykiet, manier i uzupełnianie wiedzy, aby móc równać się z klasą wyższą[121]. Jego wizerunek był starannie dopracowywany od wczesnych lat w Hollywood, podczas których częstokrotnie opalał się i unikał fotografowania podczas palenia papierosów[122]. 26 czerwca 1942 został naturalizowanym obywatelem Stanów Zjednoczonych[4]. 18 kwietnia 1947 odznaczony został przez króla Jerzego VI Windsora medalem King’s Medal for Service in the Cause of Freedom za działania na rzecz narodu brytyjskiego podczas wojny[123]. Zerwał z nałogiem tytoniowym na początku lat 50. dzięki hipnoterapii[124]. Od tamtej pory konsekwentnie dbał o zdrowie i formę fizyczną[125]. W dniu 12 marca 1968 uległ na Long Island wypadkowi samochodowemu, czego skutkiem były trzy złamane żebra, posiniaczenia i tygodniowa hospitalizacja[126]. Był fanem baseballu. Początkowo wpierał drużynę New York Giants, a następnie Los Angeles Dodgers[127].

Aktor chętnie utrzymywał kontakty towarzyskie. Według słów córki Jennifer, w ich domu często gościli tacy artyści jak: Barbara i Frank Sinatra, Gregory Peck z żoną Veronique, Johnny Carson z małżonką, Kirk Kerkorian, Merv Griffin i Quincy Jones[128]. Najbliższa więź łączyła go z Frankiem Sinatrą[128].

Przez okres dwunastu lat, Cary Grant mieszkał ze swoim przyjacielem, aktorem Randolphem Scottem, co stało się powodem do dyskusji mediów na temat relacji łączących ich obu (podejrzewano związek homoseksualny)[129]. Pod koniec lat 50. Grant przez krótki czas eksperymentował z LSD[130]. Jego żona Betsy Drake wyraziła zainteresowanie psychoterapią, dzięki czemu wiedza aktora na temat psychoanalizy znacznie się rozwinęła[131]. Na przestrzeni kilku lat, Grant odbył ponad 100 sesji przy pomocy radiologa Mortimera Hartmana, które pomogły mu uporać się z ciężkimi wspomnieniami z dzieciństwa i skomplikowanych relacji[131]. Jak wspominał, dzięki temu był „rzeczywiście głęboko i prawdziwie szczęśliwy”[131]. W późniejszych latach odnosząc się do tego tematu mówił: „Branie LSD było zupełnie głupią rzeczą, ale byłem zdegradowanym gburem, ukrywając każde rodzaje warstw, obrony, hipokryzji i próżności. Musiałem się ich pozbyć i wyczyścić konto”[132].

Małżeństwa Granta[edytuj]

Virginia Cherrill, pierwsza żona Granta
Barbara Hutton, druga żona aktora
Betsy Drake, trzecia żona Granta
Dyan Cannon, czwarta żona Granta

Cary Grant był pięciokrotnie żonaty[133]. Pierwszą żoną aktora była Virginia Cherrill, z którą pobrał się 9 lutego 1934 w Caxton Hall w Londynie[133]. Rozwiedli się 26 marca 1935[133]. Oskarżała ona Granta o bycie „obsesyjnym perfekcjonistą” i zarzucała mu zazdrość i nadmierną kontrolę[134]. Ich rozwód był szeroko komentowany w lokalnej prasie, a Cherrill domagała się w sądzie 1000 dolarów tygodniowo z zysków czerpanych przez Granta od Paramount[133].

Grant, Drake i Dick Stabile w 1955

W roku 1942 poślubił Barbarę Hutton, jedną z najbogatszych kobiet na świecie, dzięki odziedziczeniu majątku po swoim dziadku[133]. Para była szyderczo nazywana „Cash and Carry”[133]. Aby uniknąć wszelkich oskarżeń, w umowie przedślubnej aktor podpisał intercyzę, gdzie w przypadku rozwodu nie należały mu się żadne pieniądze[135]. W ostatnich latach małżeństwa mieszkali przy 10615 Bellagio Road w Bel Air, dzielnicy Los Angeles[136]. Po rozwodzie w 1945 pozostali „czułymi przyjaciółmi”[136].

25 grudnia 1949 Grant ożenił się z Betsy Drake, z którą współpracował na planie dwóch swoich filmów[133]. Było to najdłuższe małżeństwo aktora. Trwało do 14 sierpnia 1962[133].

22 lipca 1965 w hotelu Desert Inn w Las Vegas, należącym do swojego przyjaciela Howarda Hughesa, poślubił Dyan Cannon[133]. 26 lutego 1966 urodziło się jedyne dziecko Granta; córka Jennifer, którą często żartobliwie nazywał swoją „najlepszą produkcją”[137]. „Żyjemy po to, aby coś po sobie zostawić. Kiedy umrę, moje filmy nie przetrwają długo. Człowiek to co innego. To jest właśnie ważne”[137]. Aby móc w pełni poświęcić się jej wychowaniu i dać poczucie stabilizacji, zrezygnował z kariery aktorskiej i przeszedł na emeryturę[112]. Grant i Cannon rozwiedli się w marcu 1968 po niespełna trzech latach bycia razem[133].

11 kwietnia 1981 w wieku 77 lat ożenił się z 47-letnią Barbarą Harris, brytyjską agentką ds. public relations[133]. Obydwoje spotkali się 5 lat wcześniej w Royal Lancaster Hotel gdzie Harris pracowała, a on brał udział w konferencji poświęconej jubilerstwu[138]. Początkowo byli przyjaciółmi, a w 1979 przenieśli się do Kalifornii. Bliscy aktora podkreślali, że Harris miała „bardzo pozytywny wpływ na niego”, a książę Monako Rainier III Grimaldi podkreślał, że „nigdy nie był bardziej szczęśliwy” niż w ostatnich latach z nią[138].

Poglądy polityczne[edytuj]

Był przeciwnikiem upubliczniania poglądów politycznych przez środowisko aktorskie[34]. W trakcie swojej kariery określał siebie jako liberała[139]. W latach 1968 i 1972 popierał Richarda Nixona, natomiast w 1976 głosował na Geralda Forda[140]. W roku 1976, na zaproszenie Betty Ford, wygłosił przemowę na Republikańskiej Konwencji Narodowej[140]. W 1980 i 1984 udzielił swojego poparcia dla Ronalda Reagana[141].

Filmografia[edytuj]

Grant w filmie Wings in the Dark (1935)
Grant w Byłem wojenną narzeczoną (1949)
Grant i Eva Marie Saint w Północ, północny zachód (1959)

W swej ponad trzydziestoletniej karierze, Grant występował w filmie, radiu oraz na scenie. Pojawił się w ponad 70 produkcjach filmowych[6] i 53 audycjach radiowych – odtwarzając swoje role z wielu obrazów, między innymi Madame Butterfly (1932), Naga prawda (1937), In Name Only (1939) i Filadelfijska opowieść (1940)[142].

W latach 1944, 1948–1949 i 1959–1966 notowany był w pierwszej dziesiątce najbardziej dochodowych amerykańskich aktorów[143]. Dwanaście filmów z jego udziałem było zestawianych w pierwszej dziesiątce podsumowań roku[144]. Dwadzieścia osiem produkcji, w których Grant wziął udział, było nominowanych przynajmniej do jednego Oscara, a osiem z nich zdobyło przynajmniej jedną statuetkę w każdej kategorii[144]. Trzydzieści dziewięć filmów z udziałem aktora, po uwzględnieniu inflacji, przekroczyło sumę 100 milionów dolarów dochodu z biletów na rynku krajowym[144].

Opracowano na podstawie materiału źródłowego[6]:

Spuścizna[edytuj]

Pomnik Granta na Millennium Square w Bristolu
Gwiazda Granta przed Orpheum Theatre w Memphis
Podpis, odciski dłoni i stóp Granta przed Grauman’s Chinese Theatre

Cary Grant uznawany jest za jednego z najwybitniejszych aktorów „Złotej Ery Hollywood”[2] oraz w historii kina[145]. David Thomson, reżyserzy Howard Hawks i Stanley Donen, uważali go za „największego i najważniejszego aktora” w historii kinematografii[145]. Alfred Hitchcock określał go mianem „jedynego aktora którego kiedykolwiek kochałem w swoim życiu”[145]. Biografowie Gary Morecambe i Martin Sterling zgodnie uważali, że był on „największym głównym aktorem jakiego Hollywood kiedykolwiek znało”[146]. Jego wizerunek związany był z kampaniami reklamowymi i produktami m.in. takich firm jak Lorillard Tobacco Company (1937)[147] czy American Export-Isbrandtsen Lines (1957)[148].

Był postacią występującą lub wspominaną między innymi w kreskówkach Warner Bros. (Hollywood Steps Out, 1941)[6].

16 lipca 1951 odcisnął swoje dłonie i stopy oraz złożył podpis w płycie betonowej chodnika na podjeździe Grauman’s Chinese Theatre[149]. 8 lutego 1960 za wkład w przemysł filmowy, Grant otrzymał swoją gwiazdę na Hollywodzkiej Alei Sław, która mieści się przy 1610 Vine Street[150].

W 1984 teatr znajdujący się na terenie studia Metro-Goldwyn-Mayer, przemianowany został na Cary Grant Theatre[151].

Bohater kreowany przez Johna Cleese w filmie Rybka zwana Wandą (1988, reż. Charles Crichton), nazywa się Archie Leach, od prawdziwego imienia i nazwiska Granta[152].

W 1995 na podstawie ankiety przeprowadzonej przez magazyn „Time Out” przy udziale setki reżyserów, aktor sklasyfikowany został na 2. pozycji, zaraz za Marlonem Brando[153]. W tym samym roku brytyjski miesięcznik „Empire” umieścił go na 22. miejscu w zestawieniu „100 najpiękniejszych gwiazd w historii filmu”[154]. W 1996 nazwisko aktora zostało zamieszczone na 6. miejscu w rankingu „100 największych gwiazd filmowych wszech czasów”, przygotowanym przez tygodnik „Entertainment Weekly[155]. W październiku 1997 sklasyfikowany został na 7. pozycji zestawienia „100 najlepszych gwiazd filmowych wszech czasów” brytyjskiego magazynu „Empire”[156]. W ogłoszonym w czerwcu 1999 przez American Film Institute rankingu „największych aktorów wszech czasów”, Grant zajął 2. pozycję, ustępując miejsca jedynie Humphreyowi Bogartowi[3]. W listopadzie 2005 „Premiere” zamieścił nazwisko Granta na 1. miejscu rankingu „50 największych gwiazd filmowych wszech czasów”[157].

7 grudnia 2001 przy Millennium Square w Bristolu, miejscu narodzin aktora, odsłonięto pomnik[158]. 15 października 2002 poczta Stanów Zjednoczonych wydała limitowaną 33-centrymetrową pieczęć honorującą aktora w związku z edycją „Legendy Hollywoodu[159].

Nagrody i nominacje[edytuj]

Grant na plakacie Północ, północny zachód (1959)

Cary Grant w przekroju swojej kariery dwukrotnie nominowany był do nagrody Akademii Filmowej oraz pięciokrotnie do Złotego Globu[73]. W 1960 został laureatem włoskiej nagrody filmowej David di Donatello za Północ, północny zachód[73]. Uzyskał również jedną nominację do brytyjskiej BAFTA za udział w filmie Szarada[73]. W kwietniu 1970 uhonorowany został Oscarem za całokształt pracy aktorskiej[115]. 26 grudnia 1981 otrzymał prestiżową nagrodę Kennedy Center Honors za swój dorobek artystyczny[160].

Opracowano na podstawie materiału źródłowego[73]:

Rok Nagroda Kategoria Nominacja za Wynik
1941 Nagroda Stowarzyszenia Nowojorskich Krytyków Filmowych Najlepszy aktor Ich dziecko 3. miejsce
1942 Golden Apple Award Najbardziej kooperatywny aktor Wygrana
1942 Nagroda Akademii Filmowej Najlepszy aktor pierwszoplanowy Ich dziecko Nominacja
1945 Nagroda Akademii Filmowej Najlepszy aktor pierwszoplanowy Nic oprócz samotnego serca
1959 Złoty Glob Najlepszy aktor w filmie komediowym lub musicalu Niedyskrecja
1960 David di Donatello Najlepszy aktor zagraniczny Północ, północny zachód Wygrana
1960 Złoty Glob Najlepszy aktor w filmie komediowym lub musicalu Operacja „Halka” Nominacja
1961 Złoty Glob Najlepszy aktor w filmie komediowym lub musicalu Cudze chwalicie…
1963 Złoty Glob Najlepszy aktor w filmie komediowym lub musicalu Powiew luksusu
1964 Złoty Glob Najlepszy aktor w filmie komediowym lub musicalu Szarada
1965 Nagroda Brytyjskiej Akademii Filmowej Najlepszy aktor Szarada

Uwagi

  1. Największą aktorką, w tym samym plebiscycie, ogłoszono Katharine Hepburn (osobno aktorki i aktorzy).
  2. W akcie urodzenia jego imię zostało wpisane jako Alec. W roku 1942 w formularzu dołączonym do wniosku o nadanie amerykańskiego obywatelstwa, użył swojego formalnego imienia Alexander[4].
  3. Jednym z powodów dla których Grant tak uważał był fakt, że w młodości został poddany obrzezaniu, co było rzadkim zjawiskiem poza społecznością żydowską w Anglii w owym czasie[10]. W roku 1948 przekazał dużą sumę pieniędzy aby pomóc nowo powstałemu państwu Izrael. Jak tłumaczył, zrobił to „w imię jego zmarłej żydowskiej matki”[11]. Spekulował też, że jego wygląd może wynikać częściowo z żydowskiego pochodzenia ze strony ojca. Nie ma jednak żadnych dowodów genealogicznych potwierdzających tę tezę. Grant odrzucił rolę w filmie Dżentelmeńska umowa (w której główny bohater udaje żyda) ponieważ uważał, że nie będzie jej w stanie skutecznie zagrać. Przez całe swoje życie ofiarował wiele pieniędzy na rzecz Żydów. W 1939 podarował Samowi Jaffe sumę 25 tys. dolarów[12].
  4. Wansell twierdził, że John był „chorowitym dzieckiem”, które często miewało gorączkę. Po przytrzaśnięciu drzwiami jego kciuka będąc trzymanym na rękach przez matkę, w jego ramionach rozwinęła się gangrena. Elsie opiekowała się nim każdej nocy, a gdy na polecenie lekarza jednej nocy odpuściła czuwanie, by odpocząć, syn zmarł. Nigdy nie pogodziła się z jego śmiercią i obwiniała za to siebie[8].
  5. Wansell podkreślał, że Grant nienawidził matematyki i łaciny; był bardziej zainteresowany geografią, ponieważ „chciał podróżować”[8].
  6. Wansell uważał, że Grant celowo pozwolił wyrzucić się ze szkoły, aby móc kontynuować podróżowanie z trupą[8].
  7. Grant prawdopodobnie zmienił swój akcent kiedy zdecydował się pozostać w Stanach, starając się o zatrudnienie[37]. Modyfikacji dokonał w czasie gdy był członkiem trupy Pendera aby móc brzmieć jak Amerykanin, co doprowadziło do jego unikalnego sposobu mówienia[38].
  8. Powodzenie sztuki spowodowało, że Grant i MacDonald wystąpili w testach ekranu do filmu Parada miłości Paramount Publix Pictures i Astoria Studios w Nowym Jorku. MacDonald dostała rolę, natomiast kandydatura Granta została odrzucona z uwagi na „zbyt grubą szyję” i „pochylone nogi”[33].
  9. Wśród nich znalazły się miedzy innymi Irene, Music in May, Nina Rosa, Rio Rita i The Three Musketeers[33].
  10. W późniejszym czasie Grant był niezadowolony z tego filmu. W roku 1970 przy okazji uroczystości uhonorowania go Oscarem za całokształt twórczości poprosił aby pominąć ten obraz[46].
  11. Grant zgodził się z opinią, że „Archie nie brzmi zbyt dobrze w Ameryce, a także w Wielkiej Brytanii”. Podczas kolacji z Fay Wray aktorka zasugerowała mu żeby wybrał Cary Lockwood, imię i nazwisko bohatera kreowanego w sztuce Nikki. Schulberg potwierdził, że Cary brzmi dobrze, lecz nie był zadowolony z nazwiska Lockwood, które było zbyt podobne do nazwiska innego aktora. Przedłożył aktorowi listę nazwisk zebranych przez dział reklamy Paramount, z których wybrał Grant[45].
  12. „The New York Times” określił film „beznadziejnie nieinteligentną mieszanką”, natomiast „Variety” opisał go jako „bezbarwny” i „bez znaczenia”[53].
  13. W grudniu 1934 Virginia Cherrill poinformowała ławę przysięgłych w sądzie w Los Angeles, że Grant nadużywał alkoholu, dusił i bił ją oraz groził jej śmiercią. Prasa na bieżąco informowała o kolejnych problemach w małżeństwie Granta, co mocno nadszarpnęło jego wizerunek[53].
  14. Pomimo, że filmy Granta w latach 1934–1935 były komercyjnym niepowodzeniem, to wciąż zyskiwał on pozytywne opinie krytyków za swoje występy, którzy uważali, że gra coraz lepiej[55].
  15. Film realizowany był w Lone Pine w Kalifornii, gdzie zbudowano jedną z największych w historii scenerii, z wykorzystaniem ponad 1500 dodatków[60].
  16. Była to suma 62 tys. dolarów[71].
  17. Rolę dziennikarza Joe Bradleya zagrał Gregory Peck, który w żartobliwym tonie przyznał, że „dostaje oferty które wcześniej odrzucił Cary Grant”[96].
  18. Grant przyznawał, że miał przyjemne doświadczenia podczas współpracy z Hitchcockiem. „Hitch i ja mieliśmy relacje i porozumienie głębsze niż słowa. Był bardzo sympatycznym człowiekiem, a my byliśmy bardzo zgodni”[89].
  19. Aktorka w późniejszym czasie tłumaczyła: „Nie miałam wtedy żadnego żalu, byłam w szczęśliwym związku z moim mężem. Cary był bardzo czuły ale ja miałam 23 lata. Nie mogłam sobie wyobrazić, aby móc poślubić giganta z innego kraju i zostawić Carlo. Nie byłam gotowa na tak duży krok”[100].
  20. Grant był przeciwnikiem Amerykańskiej Akademii Sztuki i Wiedzy Filmowej od 1958. Poinformował, że przyjmie nagrodę, kończąc tym samym dwunastoletni bojkot[115].

Przypisy[edytuj]

  1. Steve Cohan: Masked Men: Masculinity and the Movies in the Fifties. Indiana University Press, 1997, s. 29. ISBN 978-0253211279. (ang.)
  2. a b Cary Grant – Hollywood’s Golden Age (ang.). [dostęp 2017-09-03]. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-08-30)].
  3. a b American Film Institute: Afi’s 50 Greatest American Screen Legends (ang.). American Film Institute. [dostęp 2017-09-03]. [zarchiwizowane z tego adresu (2012-05-26)].
  4. a b c Eliot 2004 ↓, s. 390.
  5. a b c Wes D. Gehring: Romantic Vs. Screwball Comedy: Charting the Difference. Rowman & Littlefield, 2002, s. 97, 115, 123. ISBN 978-0-8108-4424-7. (ang.)
  6. a b c d e Eliot 2004 ↓, s. 409–420.
  7. McCann 1997 ↓, s. 13; Eliot 2004 ↓, s. 390.
  8. a b c d e f g h i j Wansell 2013 ↓, s. 13–17.
  9. a b Eliot 2004 ↓, s. 24–25.
  10. McCann 1997 ↓, s. 14–15.
  11. Morecambe i Sterling 2004 ↓, s. 114.
  12. Higham i Moseley 1990 ↓, s. 14–15.
  13. a b Terrance W. Klein: Vanity Faith: Searching for Spirituality Among the Stars. Liturgical Press, 2009, s. 32. ISBN 978-0-8146-3220-8. (ang.)
  14. Wayne Weiten: Psychology: Themes and Variations. Brooks/Cole, 1996, s. 291. ISBN 978-0-534-33926-5. (ang.)
  15. McCann 1997 ↓, s. 20.
  16. Wansell 1983 ↓, s. 32.
  17. a b c Cary Grant’s LSD ‘gateway to God’ (ang.). The Sydney Morning Herald. [dostęp 2017-09-03]. [zarchiwizowane z tego adresu (2012-09-09)].
  18. a b c d e f g McCann 1997 ↓, s. 27–38.
  19. Morecambe i Sterling 2001 ↓, s. 63.
  20. Vermilye 1973 ↓, s. 13.
  21. Royce i Donaldson 1989 ↓, s. 298; Nelson 2002 ↓, s. 36.
  22. a b c Kieron Connolly: Dark History of Hollywood: A century of greed, corruption and scandal behind the movies. Amber Books Ltd, 2014, s. 209, 215. ISBN 978-1-78274-177-0. (ang.)
  23. How A Surprise Visit to the Museum Led to New Discoveries (ang.). [dostęp 2017-09-03]. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-09-10)].
  24. Wansell 2013 ↓, s. 94.
  25. McCann 1997 ↓, s. 19.
  26. a b Karen Lane Rood: American culture after World War II. Gale Research, 1994, s. 140. ISBN 978-0-8103-8481-1. (ang.)
  27. Paul Fryer: The Opera Singer and the Silent Film. McFarland, 2005, s. 164. ISBN 978-0-7864-2065-0. (ang.)
  28. McCann 1997 ↓, s. 30.
  29. Morecambe i Sterling 2001 ↓, s. 21.
  30. McCann 1997 ↓, s. 34; Nelson 2002 ↓, s. 42; Eliot 2004 ↓, s. 34.
  31. a b c d e McCann 1997 ↓, s. 39–49.
  32. Schickel 1998 ↓, s. 20.
  33. a b c d e f g h i j k l m n o p q Wansell 2013 ↓, s. 18–21.
  34. a b c d e f Paul G. Roberts: Style Icons Vol 1 Golden Boys. Fashion Industry Broadcast, 2014, s. 100–101. (ang.)
  35. McCann 1997 ↓, s. 51; Wansell 2013 ↓, s. 18.
  36. a b c d McCann 1997 ↓, s. 51–54.
  37. a b McCann 1997 ↓, s. 59–60.
  38. Nelson 2002 ↓, s. 55–56.
  39. Wansell 1983 ↓, s. 75.
  40. Richard Traubner: Operetta: A Theatrical History. Routledge, 2004, s. 115. ISBN 978-0415966412. (ang.)
  41. McCann 1997 ↓, s. 55; Wansell 2013 ↓, s. 20.
  42. a b c McCann 1997 ↓, s. 55–56.
  43. Deschner 1973 ↓, s. 6.
  44. McCann 1997 ↓, s. 71.
  45. a b c d e Eliot 2004 ↓, s. 54–57.
  46. McCann 1997 ↓, s. 57.
  47. a b McCann 1997 ↓, s. 60–62.
  48. Vermilye 1973 ↓, s. 20; Eliot 2004 ↓, s. 62.
  49. Eliot 2004 ↓, s. 62; Wansell 2013 ↓, s. 22.
  50. a b c Eliot 2004 ↓, s. 63–68.
  51. William Rothman: Must We Kill the Thing We Love?: Emersonian Perfectionism and the Films of Alfred Hitchcock. Columbia University Press, 2014, s. 71. ISBN 978-0-231-53730-8. (ang.)
  52. a b c d McCann 1997 ↓, s. 80–89.
  53. a b c d e f g h Wansell 2013 ↓, s. 30–42.
  54. a b Eliot 2004 ↓, s. 73.
  55. Deschner 1973 ↓, s. 84.
  56. a b c Vermilye 1973 ↓, s. 48–55.
  57. Deschner 1973 ↓, s. 88–89.
  58. Schickel 1998 ↓, s. 46.
  59. Mae Tinée. When You’re in Love. „Chicago Tribune”, 14 marca 1937. Tribune Publishing. ISSN 1085-6706. 
  60. a b c d e f g h i Wansell 2013 ↓, s. 43–55.
  61. a b c d Vermilye 1973 ↓, s. 58–67.
  62. Topper Review. „Variety”, 31 grudnia 1936. ISSN 0042-2738. 
  63. Wes D. Gehring: Leo McCarey: From Marx to McCarthy. Scarecrow Press, 2005, s. 152. ISBN 978-0-8108-5263-1. (ang.)
  64. a b Gerald Mast: Bringing Up Baby. Rutgers University Press, 1988, s. 265, 294. ISBN 978-0-8135-1341-6. (ang.)
  65. McCann 1997 ↓, s. 115.
  66. Katharine Hepburn: Me: Stories of My Life. Alfred A. Knopf, 1991. ISBN 0-679-40051-6.
  67. a b Wansell 2013 ↓, s. 59–60.
  68. My Favorite Wife. „Life”, 13 maja 1940. ISSN 0024-3019. 
  69. Richard B. Jewell, Vernon Harbin: The RKO story. Arlington House, 1982, s. 55. ISBN 978-0706412857.
  70. a b Morecambe i Sterling 2001 ↓, s. 124–135.
  71. a b c Victoria Wilson: A Life of Barbara Stanwyck: Steel-True 1907–1940. Simon & Schuster, 2013. ISBN 978-0684831688.
  72. Eliot 2004 ↓, s. 211.
  73. a b c d e f g h i j k l Cary Grant – Awards + Nominations (ang.). [dostęp 2017-10-10]. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-10-10)].
  74. a b c Wansell 2013 ↓, s. 120–122.
  75. Bosley Crowther. Suspicion a Hitchcock Thriller, at Music Hall–‘Shadow of Thin Man,’ at Capitol—Errol Flynn as Gen. Caster at Strand. „The New York Times”, 21 listopada 1941. ISSN 0362-4331. 
  76. Charlotte Chandler: It’s Only a Movie: Alfred Hitchcock A Personal Biography. Simon & Schuster, 2008, s. 124. ISBN 978-1557836922.
  77. Deschner 1973 ↓, s. 270.
  78. Bosley Crowther. ‘The Talk of the Town,’ a Smart Comedy, Starring Cary Grant, Ronald Colman, Jean Arthur, Arrives at the Music Hall. „The New York Times”, 28 sierpnia 1942. ISSN 0362-4331. 
  79. Wansell 2013 ↓, s. 132.
  80. Schickel 1998 ↓, s. 82–84.
  81. Deschner 1973 ↓, s. 169.
  82. McCann 1997 ↓, s. 175–176.
  83. Eliot 2004 ↓, s. 417.
  84. a b Morecambe i Sterling 2001 ↓, s. 162.
  85. Wansell 2013 ↓, s. 99.
  86. The Bachelor and the Bobby-Soxer Review. „Variety”, 31 grudnia 1946. ISSN 0042-2738. 
  87. a b c d e McCann 1997 ↓, s. 194–197.
  88. Emily W. Leider: Myrna Loy: The Only Good Girl in Hollywood. University of California Press, 2011, s. 226. ISBN 978-0-520-25320-9.
  89. a b c d e f g h i j McCann 1997 ↓, s. 211–218.
  90. a b c Higham i Moseley 1990 ↓, s. 222–234.
  91. a b Eliot 2004 ↓, s. 272–279.
  92. Wansell 2013 ↓, s. 163.
  93. Morecambe i Sterling 2001 ↓, s. 192.
  94. a b c Deschner 1973 ↓, s. 207–214.
  95. Bosley Crowther. ‘Crisis,’ With Cary Grant and Jose Ferrer, Is New Feature at the Capitol Theatre. „The New York Times”, 6 września 1952. ISSN 0362-4331. 
  96. a b Gary Fishgall: Gregory Peck: A Biography. Simon & Schuster, 2002, s. 170. ISBN 0-684-85290-X. (ang.)
  97. Eric Hodgins. Amid Ruins of an Empire a New Hollywood Arises. „Life”, s. 146, 150, 152, 155–156, 159–160, 163–164 166, 10 maja 1956. ISSN 0024-3019. 
  98. a b c d Schickel 1998 ↓, s. 109–115.
  99. Spencer Leight: Frank Sinatra: An Extraordinary Life. McNidder & Grace Limited, 2015, s. 236. ISBN 978-0-85716-088-1. (ang.)
  100. Vanessa Thorpe: Sophia Loren: how Cary Grant begged me to become his lover (ang.). The Guardian. [dostęp 2017-09-03]. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-09-09)].
  101. a b Higham i Moseley 1990 ↓, s. 254–266.
  102. a b c Adam Garbicz, Jacek Klinowski: Kino, wehikuł magiczny. Przewodnik osiągnięć filmu fabularnego. Podróż druga 1950–1959. Wydawnictwo Literackie, 1987. ISBN 8308013775.
  103. A. H. Weiler. ‘North by Northwest’ Opens at Music Hall. „The New York Times”, 7 sierpnia 1959. ISSN 0362-4331. 
  104. a b c d e f Deschner 1973 ↓, s. 268–274.
  105. Eliot 2004 ↓, s. 332.
  106. a b c d McCann 1997 ↓, s. 223–228.
  107. a b c d Morecambe i Sterling 2001 ↓, s. 247–263.
  108. Morecambe i Sterling 2001 ↓, s. 179.
  109. a b Barry Paris: Audrey Hepburn. Berkley, 2001. ISBN 978-0425182123. (ang.)
  110. Chris Barsanti: Filmology: A Movie-a-Day Guide to the Movies You Need to Know. Adams Media, 2010, s. 124. ISBN 1-4405-1036-9. (ang.)
  111. a b Lesley L. Coffin: Hitchcock’s Stars: Alfred Hitchcock and the Hollywood Studio System. Rowman & Littlefield Publishers, 2014, s. 175. ISBN 978-1-4422-3078-1. (ang.)
  112. a b Wansell 1996 ↓, s. 255.
  113. McCann 1997 ↓, s. 233.
  114. a b c d e McCann 1997 ↓, s. 264–270.
  115. a b c Eliot 2004 ↓, s. 14–15.
  116. a b c d e f g Morecambe i Sterling 2001 ↓, s. 294–299.
  117. a b c d e f g h Morecambe i Sterling 2001 ↓, s. 319–325.
  118. a b c d McCann 1997 ↓, s. 274–277.
  119. McCann 1997 ↓, s. 178–179.
  120. Morecambe i Sterling 2001 ↓, s. 23.
  121. McCann 1997 ↓, s. 64–65.
  122. Wansell 2013 ↓, s. 32.
  123. Morecambe i Sterling 2001 ↓, s. 111.
  124. Wansell 2013 ↓, s. 122.
  125. Morecambe i Sterling 2001 ↓, s. 143.
  126. William Currie McIntosh, William Weaver: The private Cary Grant. Sidgwick & Jackson, 1983, s. 65. ISBN 978-0-283-98989-6. (ang.)
  127. Eliot 2004 ↓, s. 39, 451.
  128. a b Grant 2011 ↓, s. 43.
  129. Schickel 1998 ↓, s. 44.
  130. Schickel 1998 ↓, s. 4.
  131. a b c McCann 1997 ↓, s. 205–206.
  132. Morecambe i Sterling 2001 ↓, s. 215.
  133. a b c d e f g h i j k Eliot 2004 ↓, s. 373–380.
  134. Eliot 2004 ↓, s. 249.
  135. David C. Heymann: Poor Ltl Rch Grl M. Pocket Books, 1987, s. 294. ISBN 978-0425182123. (ang.)
  136. a b Higham i Moseley 1990 ↓, s. 183.
  137. a b Morecambe i Sterling 2001 ↓, s. 281.
  138. a b Morecambe i Sterling 2001 ↓, s. 312–314.
  139. Eliot 2004 ↓, s. 362.
  140. a b J. Brian Smith: John J. Rhodes: Man of the House. Primer Publishers, 2006, s. 242–243. ISBN 978-0935810752. (ang.)
  141. Eliot 2004 ↓, s. 387.
  142. Cary Grant : Radio Star (ang.). [dostęp 2017-09-03]. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-09-02)].
  143. QP Money Making Stars All Years. [dostęp 2017-09-03]. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-08-06)].
  144. a b c Cary Grant Movies (ang.). [dostęp 2017-09-03]. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-09-02)].
  145. a b c McCann 1997 ↓, s. 3–4.
  146. Morecambe i Sterling 2001 ↓, s. 287.
  147. Elizabeth Crisp Crawford: Tobacco Goes to College: Cigarette Advertising in Student Media, 1920–1980. McFarland, 2014, s. 89. ISBN 978-0786468195. (ang.)
  148. Chris Knutsen, David Kuhn: Committed: Men Tell Stories of Love, Commitment, and Marriage. Bloomsbury USA, 2006, s. 126. ISBN 978-1582344997. (ang.)
  149. Melinda Corey: The American Film Institute Desk Reference. Dorling Kindersley Publishing, 2002, s. 181. ISBN 978-0789489340. (ang.)
  150. Cary Grant : Hollywood Walk Star (ang.). Los Angeles Times. [dostęp 2017-09-03]. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-09-03)].
  151. McCann 1997 ↓, s. 265.
  152. Kathryn Bernheimer: The 50 Funniest Movies of All Time: A Critic’s Ranking. Citadel, 1999, s. 44. ISBN 978-0806520919. (ang.)
  153. Wansell 2013 ↓, s. 8.
  154. The 100 Sexiest Stars in Film History. „Empire”, 1995. ISSN 0957-4948. 
  155. Scott Vernon: The 100 Greatest Movie Stars of all Time (ang.). [dostęp 2017-09-03]. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-06-30)].
  156. The Top 100 Movie Stars of All Time. „Empire”, październik 1997. ISSN 0957-4948. 
  157. The 50 Greatest Movie Stars of All Time (ang.). [dostęp 2017-09-15]. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-12-13)].
  158. Bristol Celebrates Hollywood ‘Son’ (ang.). BBC. [dostęp 2017-09-15]. [zarchiwizowane z tego adresu (2013-04-19)].
  159. Legends of Hollywood: Cary Grant Issue (ang.). [dostęp 2017-09-15]. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-09-15)].
  160. Joe Brown. The Kennedy Center Honors. „The Washington Post”, 5 grudnia 1983. ISSN 0190-8286. 

Bibliografia[edytuj]

Linki zewnętrzne[edytuj]