Sidney Lumet

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Sidney Lumet
Sidney Lumet
Data i miejsce urodzenia 25 czerwca 1924
Stany Zjednoczone Filadelfia
Data i miejsce śmierci 9 kwietnia 2011
Stany Zjednoczone Nowy Jork
Zawód reżyser
producent filmowy
scenarzysta
Lata aktywności 1957 – 2011
Commons Multimedia w Wikimedia Commons

Sidney Lumet (ur. 25 czerwca 1924 w Filadelfii, zm. 9 kwietnia 2011 w Nowym Jorku[1]) – amerykański reżyser, scenarzysta, aktor i producent filmowy.

Biografia[edytuj | edytuj kod]

Syn żydowskich aktorów Barucha Lumeta (urodzonego i zamieszkałego w Warszawie do 1920) i Eugenii Wermus. Po raz pierwszy wystąpił na scenie w wieku 4 lat w Yiddish Art Theatre, a na Broadwayu kilka lat później w sztuce Sidneya Kingsleya Dead End. W 1939 zagrał w filmie Dudleya Murphy'ego One Third of a Nation.

W latach 1942-46 służył w wojsku jako technik-radiolokator w rejonie Indiach i Birmy. Uczył sztuki aktorskiej w High School of Professional Arts. Od 1950 pracował w telewizji CBS (początkowo jako asystent reżysera, później samodzielny realizator), dla której zrealizował około 350 programów, w tym seriale, sztuki, między innymi: You Are There, Omnibus, Best of Broadway, Goodyear Playhouse, Alcoa Theater. W 1955 debiutował na Broadwayu reżyserując sztukę Bernarda Shawa The Doctor's Dilemma.

Lumet wyreżyserował ponad 40 filmów. Pierwszą nominację do Oscara otrzymał w 1958 za reżyserię sztuki Reginalda Rose Dwunastu gniewnych ludzi - swój kinowy debiut reżyserski (Grand Prix na MFF w Berlinie w 1957). Kolejne nominacje otrzymał za reżyserię filmów: Pieskie popołudnie (1975), Sieci (1976) oraz Werdykt (1982), a także za scenariusz do filmu Książę Wielkiego Miasta (1981).

27 lutego 2005 odebrał nagrodę honorowego Oscara za całokształt twórczości[2].

Był czterokrotnie żonaty; jego żonami były kolejno: Rita Gam (od 1949 do 1954), Gloria Vanderbilt (od 1956 do 1963), Gail Jones (od 1963 do 1978) i Mary Gimbel (od 1980 do śmierci w 2011). Ze związku z Jones miał 2 córki: Amy (ur. 1964) i Jenny (ur. 1967).

Zmarł w swoim domu na Manhattanie w Nowym Jorku. W ostatnim czasie cierpiał na nowotwór (chłoniaki).

Wybrana filmografia[edytuj | edytuj kod]

Portret Sidneya Lumeta,
7 maja 1939.
Foto: Carl Van Vechten

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Robert Berkvist: Sidney Lumet, Director of American Film Classics, Dies at 86 (ang.). nytimes.com, 2011-04-09. [dostęp 2011-04-09].
  2. Honorowy Oscar dla Sidneya Lumeta, twórcy "Dwunastu gniewnych ludzi" (pol.). stopklatka.pl, 2004-12-16. [dostęp 2013-04-03].