Sidney Poitier

Sidney Poitier
	; Sidney Poitier (1968)
Data i miejsce urodzenia	20 lutego 1927 ; Miami
Data i miejsce śmierci	6 stycznia 2022 ; Beverly Hills
Zawód	aktor, reżyser
Współmałżonek	Juanita Hardy; (1950–1965; rozwód); Joanna Shimkus; (1976–2022; jego śmierć)
Lata aktywności	1945–2009
	Odznaczenia
	Multimedia w Wikimedia Commons

Sidney L. Poitier (ur. 20 lutego 1927 w Miami, zm. 6 stycznia 2022 w Beverly Hills) – amerykański aktor i reżyser filmowy, dyplomata, pierwszy czarnoskóry laureat Oscara dla najlepszego aktora pierwszoplanowego^[1], uznawany także za pierwszego czarnego gwiazdora filmowego^[2].

American Film Institute umieścił go na 22. miejscu na liście największych aktorów wszech czasów (The 50 Greatest American Screen Legends)^[3].

1 lutego 1994 został uhonorowany gwiazdą w Alei Gwiazd w Los Angeles znajdującą się przy 7065 Hollywood Boulevard^[4]^[5].

W 2002 odebrał Honorowego Oscara za całokształt dokonań artystycznych. Od 2002 do 2007 był jednocześnie ambasadorem Bahamów przy UNESCO^[6].

Życiorys

Urodził się w Miami na Florydzie jako wcześniak podczas pobytu rodziny w USA^[2]. Był najmłodszym z siedmiorga dzieci Evelyn (z domu Outten) i Reginalda Jamesa Poitierów^[7]^[8], afro–bahamskich rolników, którzy posiadali farmę na Cat Island^[9], gdzie nie mieli bieżącej wody ani prądu^[10]. Dorastał na Bahamach^[11]. Wychowywał się w wierze katolickiej, ale później stał się agnostykiem, którego poglądy były bliższe deizmowi^[10]. Uczęszczał do Western Senior High School^[11] i Governor’s High School w Nassau^[11]. W wieku piętnastu lat, w 1942 zamieszkał z dużą rodziną brata w Miami, gdzie zetknął się z Ku Klux Klanem^[10]. Mając 16 lat przeprowadził się do Nowego Jorku, chcąc zostać aktorem, w międzyczasie imając się różnych zajęć, takich jak zmywacz naczyń^[10]. Nie został przyjęty do American Negro Theatre z powodu braku umiejętności płynnego czytania scenariusza^[10]. Podczas II wojny światowej, w listopadzie 1943, skłamał co do swojego wieku (miał wtedy zaledwie 16 lat), zaciągnął się do United States Army^[12]. Został przydzielony do szpitala w Northport w stanie Nowy Jork i został przeszkolony w pracy z pacjentami psychiatrycznymi. W grudniu 1944 lekarz zwolnił go ze służby^[13].

W 1945 wystąpił w American Negro Theatre Playhouse w przedstawieniu Dni naszej młodości^[7]. W 1946 zadebiutował na Broadwayu w roli Probulosa w komedii starogreckiej Arystofanesa Lizystrata, a 1947 zagrał Lestera w broadwayowskiej sztuce Philipa Yordana Anna Lucasta^[14]. Wkrótce trafił na ekran w filmie dokumentalnym Korpus Łączności Armii Stanów Zjednoczonych Od kogo przychodzi mi pomoc (From Whom Cometh My Help, 1949)^[11] i jako statysta w klubie nocnym w komedii muzycznej Sepia Cinderella (1947)^[15] z udziałem Billy’ego Danielsa.

W dramacie kryminalnym noir Josepha Mankiewicza Bez wyjścia (No Way Out, 1950) został obsadzony w głównej roli doktora Luthera Brooksa, pierwszego czarnoskórego lekarza, pracującego w miejskim szpitalu powiatowym, w którym się kształcił. Wystąpił jako ofiara rasistowskich prześladowań, wielebny Msimangu w dramacie Płacz, ukochany kraju (Cry, the Beloved Country, 1951) na podstawie powieści Alana Patona, kapral Andrew Robertson w dramacie wojennym Budda Boettichera Red Ball Express (1952) i koszykarz Harlem Globetrotters Inman Jackson w dramacie sportowym Jamesa Wonga Howe’a Idź, człowieku, idź! (Go, Man, Go!, 1954)^[16].

Po roli ucznia Gregory’ego W. Millera w dramacie kryminalnym Richarda Brooksa Szkolna dżungla (Blackboard Jungle, 1955), krytycy zgodnie okrzyknęli go niezwykle cennym nabytkiem Hollywood^[17]. Kolejne role to Gates Watson w dramacie Williama A. Wellmana Good-bye, My Lady (1956), Rau-Ru w melodramacie przygodowym Raoula Walsha Zatoka Aniołów (Band of Angels, 1957) z Clarkiem Gable, dowcipny Tommy Tyler, który nadzoruje gang dokerów w dramacie kryminalnym Martina Ritta Człowiek, który pokonał strach (Edge of the City, 1957), czarnoskóry robotnik Kimani Wa Karanja, który przyjaźni się z synem białego osadnika (Rock Hudson), w sensacyjnym dramacie wojennym Richarda Brooksa Coś wartościowego (Something of Value, 1957) i Marcus w dramacie Virgin Island (1959). W dramacie Znak jastrzębia (The Mark of the Hawk, 1957), zrealizowanym na zamówienie Kościoła Prezbiteriańskiego^[17] w USA, z Earthą Kitt i Juano Hernándezem, zgodnie z motywem przewodnim filmu, jako Obama (oznaczający „jastrząb”) był symbolem sił nacjonalistycznych^[17].

Kreacja Noaha Cullena, uciekiniera z więzienia, skutego łańcuchem z nienawidzącym go białym (Tony Curtis) w dramacie kryminalnym Stanleya Kramera Ucieczka w kajdanach (The Defiant Ones, 1958) przyniosła mu pierwszą nominację do Oscara dla najlepszego aktora pierwszoplanowego i Złotego Globu dla najlepszego aktora w filmie dramatycznym. W 1960 zdobył nominację do Tony Award dla najlepszego aktora w sztuce teatralnej za kreację Waltera Lee Youngera w broadwayowskim przedstawieniu Lorraine Hansberry Rodzynek w słońcu^[18] z Louisem Gossettem.

Występ jako kaleka Porgy w melodramacie muzycznym Ottona Premingera i Roubena Mamouliana Porgy i Bess (Porgy and Bess, 1959) z Dorothy Dandridge był nominowany do Złotego Globu dla najlepszego aktora w filmie komediowym lub musicalu i wyrobił jemu pozycję^[19], potwierdzoną w 1964 nagrodą Oscara i nominację do Nagrody Stowarzyszenia Nowojorskich Krytyków Filmowych dla najlepszego aktora za pierwszoplanową rolę wędrownego majstra Homera Smitha, który staje się odpowiedzią na modlitwy zakonnic pragnących zbudować kaplicę na pustyni w komediodramacie Ralpha Nelsona Polne lilie (Lilies of the Field, 1963). Dzięki swoim rolom w latach 60. XX w. stał się jednym z symboli walki z dyskryminacją rasową. Stworzył cały poczet kreacji czarnych inteligentów dominujących moralnie nad białymi, w tym detektywa policji z Filadelfii Virgila Tibbsa, przybywającego do miasteczka na Południu USA i pomagającego miejscowej policji w śledztwie w sprawie zabójstwa w dramacie kryminalnym Normana Jewisona W upalną noc (In the Heat of the Night, 1967)^[20], który został nagrodzony Oscarem za najlepszy film^[21], a także przyniósł Poitierowi nominację do Złotego Globu dla najlepszego aktora w filmie dramatycznym i Nagrody BAFTA dla najlepszego aktora zagranicznego. W komediodramacie Stanleya Kramera Zgadnij, kto przyjdzie na obiad (Guess Who’s Coming to Dinner, 1967), który uznaje się za przełomowy dla filmowego wizerunku Afroamerykanów, zagrał cenionego i zamożnego lekarza Johna Wade’a Prentice’a, narzeczonego białej dziewczyny (Katharine Hepburn) z dobrego domu, a za tę rolę został uhonorowany hiszpańską nagrodą Fotogramas de Plata jako najlepszy wykonawca zagraniczny.

Podobnie jak aktorzy Marlon Brando i John Cassavetes^[22], poświęcił się reżyserii. Wspólnie z Josephem Sargentem zrealizował western Czarny kowboj (Buck and the Preacher, dosłownie Buck i kaznodzieja, 1972)^[23] z okresu wojny secesyjnej, gdzie zagrał byłego niewolnika i sierżanta Armii Unii Bucka, a w roli kaznodziei–oszusta wystąpił Harry Belafonte. Wyreżyserował potem melodramat Ciepły grudzień (A Warm December, 1973), który przyniósł mu nominację do NAACP Image Awards dla wybitnego aktora w filmie fabularnym za rolę afroamerykańskiego lekarza Matta Youngera, zakochanego w siostrzenicy afrykańskiego ambasadora, która cierpi na rzadką, śmiertelną chorobę. Jego komedia Sobotnia noc (Uptown Saturday Night, 1974) rozpoczęła cykl, w którym występuje razem z Billem Cosby. Za reżyserię komedii sensacyjnej Zróbmy to jeszcze raz (Let’s Do It Again, 1975) otrzymał Image Award. Kolejne jego filmy to komedia sensacyjna Wyrównane rachunki (A Piece of the Action, 1977), czarna komedia Czyste szaleństwo (Stir Crazy, 1980) z Gene’em Wilderem i Richardem Pryorem, komedia kryminalna Hokus pokus, czyli ważna sprawa (Hanky Panky, 1982), dramat muzyczny Do przodu (Fast Forward, 1985) z Constance Towers i fantastyczna komedia familijna Tata duch (Ghost Dad, 1990) z Billem Cosby.

Życie prywatne

Był dwukrotnie żonaty. 29 kwietnia 1950 poślubił Juanitę Marie Hardy, z którą miał cztery córki, Beverly (ur. 4 lipca 1952), Pamelę Michelle (ur. 12 kwietnia 1954), Sherri (ur. 12 lipca 1956) i Ginę Patrice (ur. 1 maja 1961, zm. 27 maja 2018)^[24]. W 1965 doszło do rozwodu. 23 stycznia 1976 zawarł związek małżeński z francuską aktorką Joanną Shimkus, z którą miał dwie córki, Anikę (ur. 29 lutego 1972) i Sydney Tamiię (ur. 15 listopada 1973)^[25].

Śmierć

Zmarł 6 stycznia 2022 w Beverly Hills w metropolii Los Angeles w Kalifornii w wieku 94 lat^[26]^[27]. Przyczyną zgonu była niewydolność krążeniowo-oddechowa, a jako przyczyny leżące u podłoża zgonu podano chorobę Alzheimera i raka prostaty^[28].

Reżyser

1972 Czarny kowboj (Buck and the Preacher)
1973 A Warm December
1974 Sobotnia noc (Uptight Saturday Night)
1975 Zróbmy to jeszcze raz (Let's Do It Again)
1977 Wyrównane rachunki (A Piece of the Action)
1980 Czyste szaleństwo (Stir Crazy)
1982 Hokus Pokus czyli ważna sprawa (lub Hanky Panky czyli ważna sprawa) (Hanky Panky)
1985 Do przodu (Fast Foreward)
1990 Tata duch (Ghost Dad)

Aktor

1950 Bez wyjścia (No Way Out) – dr Luther Brooks
1952 Płacz, ukochany kraju (Cry, the Beloved Country) – wielebny Msimangu
1955 Szkolna dżungla (Blackboard Jungle) – Gregory W. Miller
1957 Zatoka Aniołów (Band of Angels) – Rau-Ru
1957 Człowiek, który pokonał strach (Na skraju miasta)^[29] – Tommy Tyler
1958 Ucieczka w kajdanach (The Defiant Ones) – Noah Cullen
1959 Porgy i Bess – Porgy
1961 Rodzynek w słońcu (A Raisin in the Sun) – Walter Lee Younger
1961 Paryski blues (Paris Blues) – Eddie Cook
1962 Granice wytrzymałości – stary psychiatra
1963 Polne lilie (Lilies of the Field) – Homer Smith
1963 Długie łodzie wikingów (Long Ships) – Ali Mansuh
1965 Wątła nić (The Slender Thread) – Alan Newell
1965 W cieniu dobrego drzewa (A Patch of Blue) – Gordon Ralfe
1965 Opowieść wszech czasów (The Greatest Story Ever Told) – Szymon z Cyreny
1966 Pojedynek w Diablo (Duel at Diablo) – Toller
1967 W upalną noc (In the Heat of the Night) – Virgil Tibbs
1967 Zgadnij, kto przyjdzie na obiad (Guess Who's Coming to Dinner) – John Prentice
1967 Nauczyciel z przedmieścia (To Sir, with Love) – Mark Thackeray
1970 Nazywam się Tibbs! (They Call Me MISTER Tibbs!) – Virgil Tibbs
1971 Organizacja (The Organization) – Virgil Tibbs
1972 Czarny kowboj (Buck and the Preacher) – Buck
1974 Sobotnia noc (Uptown Saturday Night) – Steve Jackson
1975 Zróbmy to jeszcze raz (Let's Do It Again) – Clyde Williams
1975 Na tropie Wilby’ego (The Wilby Conspiracy) – Shack Twala
1977 Wyrównane rachunki (A Piece of the Action) – Manny Durrell
1988 W pogoni za śmiercią (Shoot to Kill) – Warren Stantin
1988 Mały Nikita (Little Nikita) – Roy Parmenter
1992 Włamywacze (Sneakers) – Donald Crease
1995 Dzieci prerii (Children of the Dust) – Gypsy Smith
1996 Nauczyciel z przedmieścia 2 (To Sir, with Love II) – Mark Thackeray
1997 Mandela i de Klerk (Mandela and de Klerk) – Nelson Mandela
1997 Szakal (The Jackal) – Carter Preston
1999 Proste życie Noego Dearborna^[30] – Noah Dearborn

Nagrody i odznaczenia

Rok	Nagroda	Kategoria	Film
1958	8. Międzynarodowy Festiwal Filmowy w Berlinie	Srebrny Niedźwiedź dla najlepszego aktora	Ucieczka w kajdanach (1958)
1959	Nagroda BAFTA	Najlepszy aktor pierwszoplanowy	Ucieczka w kajdanach (1958)
1963	13. Międzynarodowy Festiwal Filmowy w Berlinie	Srebrny Niedźwiedź dla najlepszego aktora	Polne lilie (1963)
1964	Złoty Glob	Najlepszy aktor w filmie dramatycznym
1964	Nagroda Akademii Filmowej	Najlepszy aktor pierwszoplanowy
1968	Międzynarodowy Festiwal Filmowy w San Sebastián	Najlepszy aktor	Z miłości do Ivy (1968)
1976	NAACP Image Awards	Najlepszy reżyser	Zróbmy to jeszcze raz (1975)
1982	Złoty Glob	Nagroda im. Cecila B. DeMille’a	–
1992	Nagroda Amerykańskiego Instytutu Filmowego	Nagroda Amerykańskiego Instytutu Filmowego za całokształt twórczości	–
1994	National Board of Review	Nagroda za całokształt	–
1995	Kennedy Center Honors	–	–
2000	NAACP Image Awards	Wybitny aktor w filmie telewizyjnym/miniserialu/specjalnym serialu dramatycznym	Proste życie Noego Dearborna (1999)
2000	Nagroda Gildii Aktorów Ekranowych	Nagroda Gildii Aktorów Ekranowych za całokształt twórczości	–
2001	Nagroda Grammy	Najlepszy album mówiony	The Measure of a Man: A Spiritual Autobiography (2000)
2001	NAACP Image Awards	Sala sław Hall of Fame	–
2002	Nagroda Akademii Filmowej	Oscar za całokształt twórczości	–
2016	Nagroda BAFTA	BAFTA Fellowship	–

W 1974 został odznaczony Orderem Imperium Brytyjskiego klasy Kawaler Komandor (KBE). W latach 1997–2007 pełnił funkcję ambasadora Bahamów w Japonii. W 2009 Prezydent USA Barack Obama nagrodził go Prezydenckim Medalem Wolności^[2].

Zobacz też

Sydney Tamiia Poitier

Przypisy

↑ Sidney Poitier (20 de Fevereiro de 1927). Filmow. [dostęp 2017-07-15]. (port.).
↑ ^a ^b ^c Sidney Poitier, [w:] Encyclopædia Britannica [dostęp 2011-09-23] (ang.).
↑ AFI’s 100 YEARS...100 STARS. American Film Institute. [dostęp 2018-12-30]. [zarchiwizowane z tego adresu (2014-10-25)]. (ang.).
↑ Sidney Poitier. Walk of Fame. [dostęp 2026-04-02]. (ang.).
↑ SusanS. King SusanS., Hollywood Star Walk: Sidney Poitier, Actor, „Los Angeles Times”, 16 czerwca 2010 [dostęp 2026-04-02] (ang.).
↑ New play about Sidney Poitier in development for Broadway run [online], broadwaynews.com, 7 grudnia 2021 [zarchiwizowane z adresu 2022-01-09] (ang.).
↑ ^a ^b Sidney Poitier Biography (1927–2022). Film Reference. [dostęp 2026-04-02]. (ang.).
↑ The Kentucky Hill Hunter: Sidney Poitier (1927–2022). Find a Grave. [dostęp 2026-04-03]. (ang.).
↑ AramA. Goudsouzian AramA., Sidney Poitier, „The New York Times”, 25 kwietnia 2004 [dostęp 2026-04-02] (ang.).
↑ ^a ^b ^c ^d ^e Oprah Interviews Sidney Poitier. oprah.com. [dostęp 2026-04-02]. (ang.).
↑ ^a ^b ^c ^d Actors and Actresses: Sidney Poitier. Film Reference. [dostęp 2026-04-03]. (ang.).
↑ Wspomnienia: Nietypowy życiorys. „Film”. nr 33 (1654/XXXV), s. 24, 9 listopada 1980. Warszawa: RSW „Prasa-Książka- Ruch”. ISSN 0137-463X.
↑ Carol Bergman: Sidney Poitier. Chelsea House Publishers, 1988, s. 54–56. ISBN 978-1-55546-605-3.
↑ Sidney Poitier. Internet Broadway Database. [dostęp 2026-04-02]. (ang.).
↑ Sepia Cinderella (1947) w bazie IMDb (ang.)
↑ Sidney Poitier. Rotten Tomatoes. [dostęp 2026-04-02]. (ang.).
↑ ^a ^b ^c Aktor z wielką przyszłością. „Film”. nr 36 (1957/XII), s. 16, 8 września 1957. Warszawa: RSW „Prasa-Książka- Ruch”. ISSN 0137-463X.
↑ Sidney Poitier Awards. Internet Broadway Database. [dostęp 2026-04-02]. (ang.).
↑ Kinorama: Żeby obchodziło wszystkich. „Film”. nr 3 (1519/XXXIII), s. 13, 15 stycznia 1978. Warszawa: RSW „Prasa-Książka- Ruch”. ISSN 0137-463X.
↑ DuaneD. Byrge DuaneD., MikeM. Barnes MikeM., Sidney Poitier, Regal Star of the Big Screen, Dies at 94, „The Hollywood Reporter”, 7 stycznia 2022 [dostęp 2026-04-03] (ang.).
↑ Elżbieta Ciapara. Mity filmowe. „Film”. nr 1 (1740/XXXVII), s. 66, styczeń 2012. Warszawa: RSW „Prasa-Książka- Ruch”. ISSN 0137-463X.
↑ Sidney Poitier debiutuje jako reżyser. Fragment wywiadu udzielonego miesięcznikowi „Films and Filming”. „Film”. nr 35 (664/XVI), s. 8–9, 27 sierpnia 1961. Warszawa: RSW „Prasa-Książka- Ruch”. ISSN 0137-463X.
↑ Karlovy Vary 72. „Film”. nr 31 (1234/XXVII), s. 16, 30 lipca 1972. Warszawa: RSW „Prasa-Książka- Ruch”. ISSN 0137-463X.
↑ GretaG. Bjornson GretaG., What to Know About Sidney Poitier’s Late Daughter, Gina, Who Died at 57, „People”, 7 stycznia 2022 [dostęp 2026-04-03] (ang.).
↑ Kinorama: Pogodny pięćdziesięciolatek. „Film”. nr 33 (1740/XXXVII), s. 9, 7 listopada 1982. Warszawa: RSW „Prasa-Książka- Ruch”. ISSN 0137-463X.
↑ WilliamW. Grimes WilliamW., Sidney Poitier, Who Paved the Way for Black Actors in Film, Dies at 94, „The New York Times”, 7 stycznia 2022 [dostęp 2026-04-03] (ang.).
↑ AndrewA. Pulver AndrewA., Sidney Poitier, Black acting pioneer, dies aged 94, „The Guardian”, 8 stycznia 2022 [dostęp 2026-04-03] (ang.).
↑ BenjaminB. VanHoose BenjaminB., Sidney Poitier Died of Heart Failure and Suffered from Alzheimer’s Dementia, Death Certificate Reveals, „People”, 8 stycznia 2022 [dostęp 2026-04-03] (ang.).
↑ ang. Edge of the City
↑ ang. The Simple Life of Noah Dearborn

Bibliografia

Rafał Wilkusz. Ten kulturalny Murzyn. „Film”. nr 37 (2200/XLVI), s. 20, 15 września 1991. Warszawa: RSW „Prasa-Książka- Ruch”. ISSN 0137-463X.
Jan Słodowski, Andrzej Roman: Gwiazdy światowego kina. Leksykon. Warszawa: Editions Spotkania, 1992. ISBN 83-85195-83-1.
Tomasz Jopkiewicz. Ciemna gwiazda. „Film”. nr 1 (2352), s. 54, styczeń 1998. Warszawa: RSW „Prasa-Książka- Ruch”. ISSN 0137-463X.

Linki zewnętrzne

Sidney Poitier (1927–2022) w bazie IMDb (ang.)
Sidney Poitier w bazie Filmweb
Sidney Poitier w bazie Notable Names Database (ang.)
Sidney Poitier w bazie Discogs.com (ang.)

[1] Sidney Poitier (20 de Fevereiro de 1927). Filmow. [dostęp 2017-07-15]. (port.).

[britannica-2] Sidney Poitier, [w:] Encyclopædia Britannica [dostęp 2011-09-23] (ang.).

[3] AFI’s 100 YEARS...100 STARS. American Film Institute. [dostęp 2018-12-30]. [zarchiwizowane z tego adresu (2014-10-25)]. (ang.).

[4] Sidney Poitier. Walk of Fame. [dostęp 2026-04-02]. (ang.).

[5] SusanS. King SusanS., Hollywood Star Walk: Sidney Poitier, Actor, „Los Angeles Times”, 16 czerwca 2010 [dostęp 2026-04-02] (ang.).

[6] New play about Sidney Poitier in development for Broadway run [online], broadwaynews.com, 7 grudnia 2021 [zarchiwizowane z adresu 2022-01-09] (ang.).

[fr-7] Sidney Poitier Biography (1927–2022). Film Reference. [dostęp 2026-04-02]. (ang.).

[end-8] The Kentucky Hill Hunter: Sidney Poitier (1927–2022). Find a Grave. [dostęp 2026-04-03]. (ang.).

[9] AramA. Goudsouzian AramA., Sidney Poitier, „The New York Times”, 25 kwietnia 2004 [dostęp 2026-04-02] (ang.).

[ow-10] Oprah Interviews Sidney Poitier. oprah.com. [dostęp 2026-04-02]. (ang.).

[ref-11] Actors and Actresses: Sidney Poitier. Film Reference. [dostęp 2026-04-03]. (ang.).

[12] Wspomnienia: Nietypowy życiorys. „Film”. nr 33 (1654/XXXV), s. 24, 9 listopada 1980. Warszawa: RSW „Prasa-Książka- Ruch”. ISSN 0137-463X.

[13] Carol Bergman: Sidney Poitier. Chelsea House Publishers, 1988, s. 54–56. ISBN 978-1-55546-605-3.

[14] Sidney Poitier. Internet Broadway Database. [dostęp 2026-04-02]. (ang.).

[15] Sepia Cinderella (1947) w bazie IMDb (ang.)

[16] Sidney Poitier. Rotten Tomatoes. [dostęp 2026-04-02]. (ang.).

[akt-17] Aktor z wielką przyszłością. „Film”. nr 36 (1957/XII), s. 16, 8 września 1957. Warszawa: RSW „Prasa-Książka- Ruch”. ISSN 0137-463X.

[18] Sidney Poitier Awards. Internet Broadway Database. [dostęp 2026-04-02]. (ang.).

[19] Kinorama: Żeby obchodziło wszystkich. „Film”. nr 3 (1519/XXXIII), s. 13, 15 stycznia 1978. Warszawa: RSW „Prasa-Książka- Ruch”. ISSN 0137-463X.

[20] DuaneD. Byrge DuaneD., MikeM. Barnes MikeM., Sidney Poitier, Regal Star of the Big Screen, Dies at 94, „The Hollywood Reporter”, 7 stycznia 2022 [dostęp 2026-04-03] (ang.).

[21] Elżbieta Ciapara. Mity filmowe. „Film”. nr 1 (1740/XXXVII), s. 66, styczeń 2012. Warszawa: RSW „Prasa-Książka- Ruch”. ISSN 0137-463X.

[22] Sidney Poitier debiutuje jako reżyser. Fragment wywiadu udzielonego miesięcznikowi „Films and Filming”. „Film”. nr 35 (664/XVI), s. 8–9, 27 sierpnia 1961. Warszawa: RSW „Prasa-Książka- Ruch”. ISSN 0137-463X.

[23] Karlovy Vary 72. „Film”. nr 31 (1234/XXVII), s. 16, 30 lipca 1972. Warszawa: RSW „Prasa-Książka- Ruch”. ISSN 0137-463X.

[24] GretaG. Bjornson GretaG., What to Know About Sidney Poitier’s Late Daughter, Gina, Who Died at 57, „People”, 7 stycznia 2022 [dostęp 2026-04-03] (ang.).

[25] Kinorama: Pogodny pięćdziesięciolatek. „Film”. nr 33 (1740/XXXVII), s. 9, 7 listopada 1982. Warszawa: RSW „Prasa-Książka- Ruch”. ISSN 0137-463X.

[26] WilliamW. Grimes WilliamW., Sidney Poitier, Who Paved the Way for Black Actors in Film, Dies at 94, „The New York Times”, 7 stycznia 2022 [dostęp 2026-04-03] (ang.).

[27] AndrewA. Pulver AndrewA., Sidney Poitier, Black acting pioneer, dies aged 94, „The Guardian”, 8 stycznia 2022 [dostęp 2026-04-03] (ang.).

[28] BenjaminB. VanHoose BenjaminB., Sidney Poitier Died of Heart Failure and Suffered from Alzheimer’s Dementia, Death Certificate Reveals, „People”, 8 stycznia 2022 [dostęp 2026-04-03] (ang.).

[29] . Edge of the City

[30] . The Simple Life of Noah Dearborn

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

[16]

[17]

[18]

[19]

[20]

[21]

[22]

[23]

[24]

[25]

[26]

[27]

[28]

[29]

[30]

1970-79	Czarny kowboj (1972) A Warm December (1973) Sobotnia noc (1974) Zróbmy to jeszcze raz (1975) Wyrównane rachunki (1977)
1980-89	Czyste szaleństwo (1980) Hokus-pokus, czyli ważna sprawa (1982) Do przodu (1985)
1990-99	Tata duch (1990)

1978	Marian Anderson Fred Astaire George Balanchine Richard Rodgers Artur Rubinstein
1979	Aaron Copland Ella Fitzgerald Henry Fonda Martha Graham Tennessee Williams

1980	Leonard Bernstein James Cagney Agnes de Mille Lynn Fontanne Leontyne Price
1981	Count Basie Cary Grant Helen Hayes Jerome Robbins Rudolf Serkin
1982	George Francis Abbott Lillian Gish Benny Goodman Gene Kelly Eugene Ormandy
1983	Katherine Dunham Elia Kazan Frank Sinatra James Stewart Virgil Thomson
1984	Lena Horne Danny Kaye Gian Carlo Menotti Arthur Miller Isaac Stern
1985	Merce Cunningham Irene Dunne Bob Hope Alan Jay Lerner i Frederick Loewe Beverly Sills
1986	Lucille Ball Hume Cronyn i Jessica Tandy Yehudi Menuhin Antony Tudor Ray Charles
1987	Perry Como Bette Davis Sammy Davis Jr. Nathan Milstein Alwin Nikolais
1988	Alvin Ailey George Burns Myrna Loy Aleksander Schneider Roger L. Stevens
1989	Harry Belafonte Claudette Colbert Alexandra Danilova Mary Martin William Schuman

1990	Dizzy Gillespie Katharine Hepburn Risë Stevens Jule Styne Billy Wilder
1991	Roy Acuff Betty Comden i Adolph Green Fayard Nicholas i Harold Nicholas Gregory Peck Robert Shaw
1992	Lionel Hampton Paul Newman i Joanne Woodward Ginger Rogers Mstisław Rostropowicz Paul Taylor
1993	Johnny Carson Arthur Mitchell Georg Solti Stephen Sondheim Marion Williams
1994	Kirk Douglas Aretha Franklin Morton Gould Harold Prince Pete Seeger
1995	Jacques d’Amboise Marilyn Horne B.B. King Sidney Poitier Neil Simon
1996	Edward Albee Benny Carter Johnny Cash Jack Lemmon Maria Tallchief
1997	Lauren Bacall Bob Dylan Charlton Heston Jessye Norman Edward Villella
1998	~~Bill Cosby~~ (anulowane) Fred Ebb i John Kander Willie Nelson André Previn Shirley Temple
1999	Victor Borge Sean Connery Judith Jamison Jason Robards Stevie Wonder

2000	Michaił Barysznikow Chuck Berry Plácido Domingo Clint Eastwood Angela Lansbury
2001	Julie Andrews Van Cliburn Quincy Jones Jack Nicholson Luciano Pavarotti
2002	James Earl Jones James Levine Chita Rivera Paul Simon Elizabeth Taylor
2003	James Brown Carol Burnett Loretta Lynn Mike Nichols Itzhak Perlman
2004	Warren Beatty Ossie Davis i Ruby Dee Elton John Joan Sutherland John Williams
2005	Tony Bennett Suzanne Farrell Julie Harris Robert Redford Tina Turner
2006	Zubin Mehta Dolly Parton Smokey Robinson Steven Spielberg Andrew Lloyd Webber
2007	Leon Fleisher Steve Martin Diana Ross Martin Scorsese Brian Wilson
2008	Morgan Freeman George Jones Barbra Streisand Twyla Tharp Pete Townshend i Roger Daltrey
2009	Mel Brooks Dave Brubeck Grace Bumbry Robert De Niro Bruce Springsteen

1920–1939	Emil Jannings (1928) Warner Baxter (1929) George Arliss (1930) Lionel Barrymore (1931) Fredric March / Wallace Beery (1932) Charles Laughton (1933) Clark Gable (1934) Victor McLaglen (1935) Paul Muni (1936) Spencer Tracy (1937) Spencer Tracy (1938) Robert Donat (1939)
1940–1959	James Stewart (1940) Gary Cooper (1941) James Cagney (1942) Paul Lukas (1943) Bing Crosby (1944) Ray Milland (1945) Fredric March (1946) Ronald Colman (1947) Laurence Olivier (1948) Broderick Crawford (1949) José Ferrer (1950) Humphrey Bogart (1951) Gary Cooper (1952) William Holden (1953) Marlon Brando (1954) Ernest Borgnine (1955) Yul Brynner (1956) Alec Guinness (1957) David Niven (1958) Charlton Heston (1959)
1960–1979	Burt Lancaster (1960) Maximilian Schell (1961) Gregory Peck (1962) Sidney Poitier (1963) Rex Harrison (1964) Lee Marvin (1965) Paul Scofield (1966) Rod Steiger (1967) Cliff Robertson (1968) John Wayne (1969) George C. Scott (1970) Gene Hackman (1971) Marlon Brando (1972) Jack Lemmon (1973) Art Carney (1974) Jack Nicholson (1975) Peter Finch (1976) Richard Dreyfuss (1977) Jon Voight (1978) Dustin Hoffman (1979)
1980–1999	Robert De Niro (1980) Henry Fonda (1981) Ben Kingsley (1982) Robert Duvall (1983) F. Murray Abraham (1984) William Hurt (1985) Paul Newman (1986) Michael Douglas (1987) Dustin Hoffman (1988) Daniel Day-Lewis (1989) Jeremy Irons (1990) Anthony Hopkins (1991) Al Pacino (1992) Tom Hanks (1993) Tom Hanks (1994) Nicolas Cage (1995) Geoffrey Rush (1996) Jack Nicholson (1997) Roberto Benigni (1998) Kevin Spacey (1999)
2000–2019	Russell Crowe (2000) Denzel Washington (2001) Adrien Brody (2002) Sean Penn (2003) Jamie Foxx (2004) Philip Seymour Hoffman (2005) Forest Whitaker (2006) Daniel Day-Lewis (2007) Sean Penn (2008) Jeff Bridges (2009) Colin Firth (2010) Jean Dujardin (2011) Daniel Day-Lewis (2012) Matthew McConaughey (2013) Eddie Redmayne (2014) Leonardo DiCaprio (2015) Casey Affleck (2016) Gary Oldman (2017) Rami Malek (2018) Joaquin Phoenix (2019)
2020–2039	Anthony Hopkins (2020) Will Smith (2021) Brendan Fraser (2022) Cillian Murphy (2023) Adrien Brody (2024) Michael B. Jordan (2025)

1950–1959	Ralph Richardson brytyjski & Marlon Brando zagraniczny (1952) John Gielgud brytyjski & Marlon Brando zagraniczny (1953) Kenneth More brytyjski & Marlon Brando zagraniczny (1954) Laurence Olivier brytyjski & Ernest Borgnine zagraniczny (1955) Peter Finch brytyjski & François Périer zagraniczny (1956) Alec Guinness brytyjski & Henry Fonda zagraniczny (1957) Trevor Howard brytyjski & Sidney Poitier zagraniczny (1958) Peter Sellers brytyjski & Jack Lemmon zagraniczny (1959)
1960–1969	Peter Finch brytyjski & Jack Lemmon zagraniczny (1960) Peter Finch brytyjski & Paul Newman zagraniczny (1961) Peter O’Toole brytyjski & Burt Lancaster zagraniczny (1962) Dirk Bogarde brytyjski & Marcello Mastroianni zagraniczny (1963) Richard Attenborough brytyjski & Marcello Mastroianni zagraniczny (1964) Dirk Bogarde brytyjski & Lee Marvin zagraniczny (1965) Richard Burton brytyjski & Rod Steiger zagraniczny (1966) Paul Scofield brytyjski & Rod Steiger zagraniczny (1967) Spencer Tracy (1968) Dustin Hoffman (1969)
1970–1979	Robert Redford (1970) Peter Finch (1971) Gene Hackman (1972) Walter Matthau (1973) Jack Nicholson (1974) Al Pacino (1975) Jack Nicholson (1976) Peter Finch (1977) Richard Dreyfuss (1978) Jack Lemmon (1979)
1980–1989	John Hurt (1980) Burt Lancaster (1981) Ben Kingsley (1982) Michael Caine / Dustin Hoffman (1983) Haing S. Ngor (1984) William Hurt (1985) Bob Hoskins (1986) Sean Connery (1987) John Cleese (1988) Daniel Day-Lewis (1989)
1990–1999	Philippe Noiret (1990) Anthony Hopkins (1991) Robert Downey Jr. (1992) Anthony Hopkins (1993) Hugh Grant (1994) Nigel Hawthorne (1995) Geoffrey Rush (1996) Robert Carlyle (1997) Roberto Benigni (1998) Kevin Spacey (1999)
2000–2009	Jamie Bell (2000) Russell Crowe (2001) Daniel Day-Lewis (2002) Bill Murray (2003) Jamie Foxx (2004) Philip Seymour Hoffman (2005) Forest Whitaker (2006) Daniel Day-Lewis (2007) Mickey Rourke (2008) Colin Firth (2009)
2010–2019	Colin Firth (2010) Jean Dujardin (2011) Daniel Day-Lewis (2012) Chiwetel Ejiofor (2013) Eddie Redmayne (2014) Leonardo DiCaprio (2015) Casey Affleck (2016) Gary Oldman (2017) Rami Malek (2018) Joaquin Phoenix (2019)
2020–2029	Anthony Hopkins (2020) Will Smith (2021) Austin Butler (2022) Cillian Murphy (2023) Adrien Brody (2024) Robert Aramayo (2025)

1950–1969	Cecil B. DeMille (1952) Walt Disney (1953) Darryl F. Zanuck (1954) Jean Hersholt (1955) Jack L. Warner (1956) Mervyn LeRoy (1957) Buddy Adler (1958) Maurice Chevalier (1959) Bing Crosby (1960) Fred Astaire (1961) Judy Garland (1962) Bob Hope (1963) Joseph E. Levine (1964) James Stewart (1965) John Wayne (1966) Charlton Heston (1967) Kirk Douglas (1968) Gregory Peck (1969)
1970–1989	Joan Crawford (1970) Frank Sinatra (1971) Alfred Hitchcock (1972) Samuel Goldwyn (1973) Bette Davis (1974) Hal B. Wallis (1975) Walter Mirisch (1977) Red Skelton (1978) Lucille Ball (1979) Henry Fonda (1980) Gene Kelly (1981) Sidney Poitier (1982) Laurence Olivier (1983) Paul Newman (1984) Elizabeth Taylor (1985) Barbara Stanwyck (1986) Anthony Quinn (1987) Clint Eastwood (1988) Doris Day (1989)
1990–2009	Audrey Hepburn (1990) Jack Lemmon (1991) Robert Mitchum (1992) Lauren Bacall (1993) Robert Redford (1994) Sophia Loren (1995) Sean Connery (1996) Dustin Hoffman (1997) Shirley MacLaine (1998) Jack Nicholson (1999) Barbra Streisand (2000) Al Pacino (2001) Harrison Ford (2002) Gene Hackman (2003) Michael Douglas (2004) Robin Williams (2005) Anthony Hopkins (2006) Warren Beatty (2007) Steven Spielberg (2009)
2010–2029	Martin Scorsese (2010) Robert De Niro (2011) Morgan Freeman (2012) Jodie Foster (2013) Woody Allen (2014) George Clooney (2015) Denzel Washington (2016) Meryl Streep (2017) Oprah Winfrey (2018) Jeff Bridges (2019) Tom Hanks (2020) Jane Fonda (2021) Eddie Murphy (2023) Viola Davis (2025) Helen Mirren (2026)

1940–1959	Paul Lukas (1943) Alexander Knox (1944) Ray Milland (1945) Gregory Peck (1946) Ronald Colman (1947) Laurence Olivier (1948) Broderick Crawford (1949) José Ferrer (1950) Fredric March (1951) Gary Cooper (1952) Spencer Tracy (1953) Marlon Brando (1954) Ernest Borgnine (1955) Kirk Douglas (1956) Alec Guinness (1957) David Niven (1958) Anthony Franciosa (1959)
1960–1979	Burt Lancaster (1960) Maximilian Schell (1961) Gregory Peck (1962) Sidney Poitier (1963) Peter O’Toole (1964) Omar Sharif (1965) Paul Scofield (1966) Rod Steiger (1967) Peter O’Toole (1968) John Wayne (1969) George C. Scott (1970) Gene Hackman (1971) Marlon Brando (1972) Al Pacino (1973) Jack Nicholson (1974) Jack Nicholson (1975) Peter Finch (1976) Richard Burton (1977) Jon Voight (1978) Dustin Hoffman (1979)
1980–1999	Robert De Niro (1980) Henry Fonda (1981) Ben Kingsley (1982) Robert Duvall / Tom Courtenay (1983) F. Murray Abraham (1984) Jon Voight (1985) Bob Hoskins (1986) Michael Douglas (1987) Dustin Hoffman (1988) Tom Cruise (1989) Jeremy Irons (1990) Nick Nolte (1991) Al Pacino (1992) Tom Hanks (1993) Tom Hanks (1994) Nicolas Cage (1995) Geoffrey Rush (1996) Peter Fonda (1997) Jim Carrey (1998) Denzel Washington (1999)
2000–2019	Tom Hanks (2000) Russell Crowe (2001) Jack Nicholson (2002) Sean Penn (2003) Leonardo DiCaprio (2004) Philip Seymour Hoffman (2005) Forest Whitaker (2006) Daniel Day-Lewis (2007) Mickey Rourke (2008) Jeff Bridges (2009) Colin Firth (2010) George Clooney (2011) Daniel Day-Lewis (2012) Matthew McConaughey (2013) Eddie Redmayne (2014) Leonardo DiCaprio (2015) Casey Affleck (2016) Gary Oldman (2017) Rami Malek (2018) Joaquin Phoenix (2019)
2020–2039	Chadwick Boseman (2020) Will Smith (2021) Austin Butler (2022) Cillian Murphy (2023) Adrien Brody (2024) Wagner Moura (2025)