Sophia Loren

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Sophia Loren
Ilustracja
Portret Loren z 1959 roku
Imię i nazwisko Sofia Villani Scicolone
Data i miejsce urodzenia 20 września 1934
Rzym
Zawód aktorka
Współmałżonek

Carlo Ponti
(1957–1962; anulowane; 1966–2007; jego śmierć)

Lata aktywności od 1950
Odznaczenia
Order Zasługi Republiki Włoskiej I Klasy (1951-2001) Kawaler Orderu Narodowego Legii Honorowej (Francja)
Strona internetowa

Sophia Loren, właśc. Sofia Villani Scicolone [soˈfiːa vilˈlaːni ʃikoˈloːne] (ur. 20 września 1934 w Rzymie) – włoska aktorka filmowa. Jedna z największych gwiazd włoskiego i światowego kina, występująca z powodzeniem zarówno w filmach europejskich, jak i amerykańskich. W 1999 American Film Institute umieścił ją na 21. miejscu w rankingu „największych aktorek wszech czasów” (The 50 Greatest American Screen Legends)[1].

Jej zawarty w 1956 roku kontrakt na pięć filmów z Paramount zapoczątkował światową karierę aktorki. W 1961 za główną rolę w dramacie Matka i córka została nagrodzona Oscarem, była to pierwsza w historii Akademii Filmowej taka nagroda za występ nieanglojęzyczny. Laureatka m.in. rekordowej ilości dziesięciu ojczystych nagród David di Donatello w tym siedmiu dla najlepszej aktorki oraz pięciu specjalnych Złotych Globów.

Wczesne lata[edytuj | edytuj kod]

Sofia Costanza Brigida Villani Scicolone urodziła się w rzymskiej Klinice Królowej Margherity jako córka Romildy Villani (1910-91), nauczycielki gry na fortepianie i Riccarda Scicolonego, inżyniera i przedsiębiorcy. Ma siostrę Annę Marię. Jej ojciec nie ożenił się z matką, nie wspierał finansowo, a Loren spotkała się z nim trzy razy w życiu[2].

Dzieciństwo spędziła we względnym niedostatku w miasteczku Pozzuoli niedaleko Neapolu, gdzie mieszkała jej babka i dokąd jej matka udała się z powodów ekonomicznych[3]. Port i fabryka amunicji w tej miejscowości była przez siły alianckie często bombardowane, gdy nastolatka uległa skaleczeniu odłamkiem rodzina przeniosła się na pozostały okres wojny do dalszych krewnych do Neapolu. Po wojnie kobiety podobno prowadziły bar, w którym matka grała na pianinie, Anna śpiewała a Sofia była kelnerką i który odwiedzany był często przez stacjonujących niedaleko żołnierzy amerykańskich.

Jako nastolatka zamierzała zostać nauczycielką angielskiego jednak zachęcana przez matkę wzięła, mają 15 lat, udział i zwyciężyła w konkursie piękności „Królowa Morza” a za pieniądze z wygranej wyjechała do Rzymu[4]. Rok później, w 1950, wygrała jeszcze jeden konkurs oraz była druga w konkursie Miss Włoch. Jury było jednak pod jej wrażeniem na tyle, że wprowadzono wtedy i jako pierwszą ją nagrodzono tytułem Miss Elegancji[5][6]. W 1950 poznała w trakcie konkursu Miss Rzymu producenta filmowego Carlo Pontiego, który zaproponował jej 7-letni kontrakt, dopomógł w dalszej karierze i który miał później stać się jej mężem (wg innych źródeł poznali się później, na planie filmowym w 1953 roku[7]). Uczęszczała do włoskiej Narodowej Szkoły Filmowej w Rzymie[8]. Z pierwotnie używanego nazwiska ojca jako 'Sofia Scicolone' bardzo szybko zamieniła na 'Sofia Lazzaro' a finalnie producent Goffredo Lombardo zasugerował 'Sophia Loren' (na planie Afryka pod wodą od 1952, inspiracja nazwiskiem szwedzkiej aktorki Märty Torén).

Przebieg kariery[edytuj | edytuj kod]

Gdy miała 17 lat pojawiła się, niewzmiankowana wraz z Budem Spencerem w napisach końcowych, w nakręconym z ogromnym rozmachem amerykańskim filmie wytwórni MGM Quo vadis (1951), adaptacji powieści historycznej Henryka Sienkiewicza[9]. Występowała w fotonowelach, czy poszukiwanch przez fanów po latach filmach Era lui... sì! sì! (1951) i Dwie noce z Kleopatrą (1953). W wieku 18 lat wystąpiła w drobniejszych rolach już w ponad 15 włoskich filmach[10].

Jej pierwszą główną rolą była ta w Aidzie (1953), z kolei pierwszej ekranizacji słynnej opery Giuseppego Verdiego, występ Loren spotkał się z uznaniem krytyki. Jej kariera zaczęła nabierać jeszcze większego rozpędu gdy poznała w 1954 Vittoria De Sicę oraz Marcella Mastroianniego. Odniosła wtedy swój pierwszy duży sukces rolą w antologii filmowej Złoto Neapolu (1954) w reżyserii De Siki. Jak Claudia Cardinale, Gina Lollobrigida i Lucía Bosé zaliczana była do grupy włoskich piękności, które łączyły figlarność oraz emocje w filmach włoskiego neorealizmu. W pewien sposób Sophia Loren była jednak przeciwieństwem Anny Magnani (pierwszy Oscar dla włoskiej aktorki w 1955 za rolę anglojęzyczną) uważanej za mniej atrakcyjną, lecz bardziej emocjonalną.

W 1957 Loren przyjechała do Hollywood i występowała w głównej kobiecej roli w wielu amerykańskich filmach. W ciągu osiemnastu lat zagrała z prawie wszystkimi najbardziej popularnymi aktorami Hollywood tamtych lat, byli to m.in.: John Wayne (Legenda zaginionego miasta, 1957), Frank Sinatra (Duma i namiętność, 1957), Anthony Perkins (Pożądanie w cieniu wiązów, 1958), Anthony Quinn (Czarna orchidea, 1958), Cary Grant (popularny Dom na łodzi, 1958), Clark Gable (bardzo kasowy Zaczęło się w Neapolu, 1960), Peter Sellers (Milionerka, 1960), Charlton Heston (monumentalny Cyd, 1961), Alec Guinness (Upadek Cesarstwa Rzymskiego, 1964), Paul Newman (Lady L, 1965), Gregory Peck (Arabeska, 1966), Marlon Brando (Hrabina z Hongkongu, 1967), Peter O'Toole (Człowiek z La Manchy, 1972), Richard Burton (Podróż, 1974), czy Jean Gabin (Werdykt, 1974); byli to także m.in. William Holden, Trevor Howard, George Sanders, John Gavin, czy Raf Vallone.

Kluczową rolę w jej karierze odegrała jednak dalsza współpraca z włoskim reżyserem Vittorio De Siką. Za główną rolę w jego Matce i córce (1960) otrzymała Oscara (jako druga Włoszka i pierwsza w historii aktorka za rolę w filmie nieanglojęzycznym) oraz nagrodę aktorską na 14. MFF w Cannes. Film został znakomicie odebrany przez krytyków i okazał się wielkim przebojem kasowym. Jakkolwiek dumna ze swoich osiągnięć Loren nie pojawiła się jednak na rozdaniu Oscarów wskazując na potencjalny stres. Od 1962 roku zagrała łącznie w pięciu bardzo udanych filmach tego reżysera. Wystąpiła m.in. w jego wielokrotnie nagradzanych komediach: Wczoraj, dziś, jutro (1963, Oscar dla filmu nieanglojęzycznego) i Małżeństwo po włosku (1964, druga nominacja aktorska do Oscara). W obydwu filmach partnerował jej Marcello Mastroianni, z którym Loren stworzyła stały ekranowy duet. Zagrali razem w 13 filmach na przestrzeni 40 lat. Przewodniczyła jury konkursu głównego na 19. MFF w Cannes (1966).

W 1977 dużym powodzeniem cieszył się doceniony krytycznie, opowiadający o faszyźmie, włosko-kanadyjski melodramat Szczególny dzień.

W dekadzie 1980. grała rzadko, w 1981 odrzuciła rolę Alexis Carrington w popularnym serialu Dynastia. Niepowodzeniem skończyły się negocjacje do jej roli w jeszcze innym amerykańskim serialu, aktorka wolała poświęcić więcej czasu dorastającym synom.

W 1991 roku Loren otrzymała Oscara honorowego za całokształt twórczości.

W filmie Jeszcze bardziej zgryźliwi tetrycy (1995) wykreowała femme fatale, film odniósł sukces kasowy i był jej największym od lat amerykańskim hitem. W 2009 pojawiła się, po pięciu latach przerwy, wśród doborowej obsady w musicalu Dziewięć. W 2013 roku aktorka pojawiła się we włoskiej adaptacji monodramu Głos ludzki.

W czasie swojej, ponad już 70-letniej kariery, współpracowała z wieloma znanymi reżyserami zarówno z Włoch jak i z Hollywood. Byli wśród nich Mario Monicelli, Ettore Scola, Dino Risi, Mario Camerini, Charlie Chaplin, Sidney Lumet, George Cukor, Michael Curtiz, Anthony Mann czy André Cayatte.

Sophia Loren powróciła na globalne ekrany w 2020 roku we włoskim dramacie Życie przed sobą. Rola aktorki spotkała się z szerokim uznaniem a konsensus krytyków w serwisie Rotten Tomatoes brzmi: "Klasyczny przykład jak utalentowany aktor może wydźwignąć trochę przeciętny materiał. Życie przed sobą dowodzi, że gwiazdorska moc Sophii Loren pozostaje absolutnie niewzruszona."[11].

Życie prywatne[edytuj | edytuj kod]

Po raz pierwszy wyszła za Carlo Ponti'ego w Meksyku i małżeństwo to formalnie trwało w latach 1957-1962, gdy anulowano je we Włoszech ponieważ Ponti nie dopełnił uprzednio formalności rozwodowych ze swoją pierwszą żoną[12]. W 1965 uzyskali francuskie obywatelstwo, Ponti rozwiódł się na gruncie francuskim a następnie zawarli związek małżeński w 1966, trwał on do jego śmierci w 2007 roku[12][13].

Jest matką dyrygenta i pianisty Carla Pontiego Jr. (ur. 29 grudnia 1968) oraz Edoarda Pontiego (ur. 6 stycznia 1973), który jest z zawodu scenarzystą, reżyserem i producentem. W 2006 na świat przyszła jej pierwsza wnuczka Lucia Sofia Ponti, której rodzicami są Edoardo i aktorka Sasha Alexander zaś w 2010 parze urodził się syn Leonardo Fortunato.

Drugi z synów - Carlo Ponti ożenił się ze skrzypaczką Andreą Meszaros. Para ma dwójkę dzieci: syna Vittorio Leona urodzonego w 2007 oraz córkę Beatrice Larę urodzoną w 2012.

Jej siostra Anna Maria poślubiła Romano Mussoliniego (syna duce Benito Mussoliniego i jego żony Rachele Mussolini) i para ta ma córkę – Alessandrę Mussolini, znaną ze swej działalności politycznej.

Filmografia[edytuj | edytuj kod]

Filmy fabularne[edytuj | edytuj kod]

Sophia Loren w filmie z 1953
Loren z Gérardem Oury w La donna del fiume (1955)
Portret aktorki z 1955
Loren w Słonecznikach z 1970
Sophia Loren (1986)
  • 1950: Totò Tarzan jako tancerka
  • 1950: Le sei mogli di Barbablù jako Ragazza rapita
  • 1950: Serca na morzu (Cuori sul mare) jako Epizod (niewymieniona w czołówce)
  • 1950: Il voto jako Un popolana alla festa di Piedigrotta
  • 1951: Quo vadis jako niewolnica Ligii (niewymieniona w czołówce)
  • 1951: Anna jako Asystentka night clubu (niewymieniona w czołówce)
  • 1951: Il padrone del vapore jako Ballerinetta
  • 1951: Milano miliardaria jako Epizod
  • 1951: Il mago per forza jako La Sposa
  • 1951: Lebbra bianca jako dziewczyna w domu
  • 1951: Io sono il capataz jako Segretaria del Dittatore
  • 1951: Era lui... si! si! jako Odaliska
  • 1952: Faworyta (La favorita) jako Leonora
  • 1952: Znak Zorro (Il sogno di Zorro) jako Conchita
  • 1952: È arrivato l'accordatore jako Amica di Giulietta
  • 1953: Pellegrini d’amore
  • 1953: Il paese dei campanelli
  • 1953: Ci troviamo in galleria jako Marisa
  • 1953: Afryka pod wodą (Africa sotto i mari) jako Barbara Lama
  • 1953: Handel żywym towarem (La tratta delle bianche) jako Elvira
  • 1953: Dwie noce z Kleopatrą (Due notti con Cleopatra) jako Kleopatra / Nisca
  • 1953: La domenica della buona gente jako Ines
  • 1953: Aida jako Aida
  • 1954: Szkoda, że to łajdak (Peccato che sia una canaglia) jako Lina Stroppiani
  • 1954: Miseria e nobiltà jako Gemma
  • 1954: Attila jako Honoria
  • 1954: Tempi nostri jako dziewczyna
  • 1954: Karuzela neapolitańska (Carosello napoletano) jako Sisina
  • 1954: Dzień z życia sędziego (Un giorno in pretura) jako Anna
  • 1954: Złoto Neapolu (L'oro di Napoli) jako Sofia
  • 1955: Pod znakiem Wenus (Il segno di Venere) jako Agnese
  • 1955: La donna del fiume jako Nives Mongolini
  • 1955: Piękna młynarka (La bella mugnaia) jako Carmela
  • 1955: Chleb, miłość i... (Pane, amore e...) jako Donna Sofia
  • 1956: Co za szczęście być kobietą (La fortuna di essere donna) jako Antonietta Fallari
  • 1957: Legend of the Lost jako Dita
  • 1957: Duma i namiętność (The Pride and the Passion) jako Juana
  • 1957: Chłopiec na delfinie (Boy on a Dolphin) jako Phaedra
  • 1958: Pożądanie w cieniu wiązów (Desire under the Elms) jako Anna Cabot
  • 1958: Czarna orchidea (The Black Orchid) jako Rose Bianco
  • 1958: Klucz (The Key) jako Stella
  • 1958: Dom na łodzi (Houseboat) jako Cinzia Zaccardi
  • 1959: That Kind of Woman jako Kay
  • 1960: Powiew skandalu (A Breath of Scandal) jako księżniczka Olympia
  • 1960: Milionerka (The Millionairess) jako Epifania Parerga
  • 1960: Piękna złośnica (Heller in Pink Tights) jako Angela Rossini
  • 1960: Zaczęło się w Neapolu (It Started in Naples) jako Lucia Curcio
  • 1960: Matka i córka (La ciociara) jako Cesira
  • 1961: Cyd (El Cid) jako Chimena
  • 1962: Boccaccio ’70 jako Zoe
  • 1962: Le Couteau dans la plaie (Five Miles to Midnight) jako Lisa Macklin
  • 1962: Madame Sans-Gêne jako madame Sans-Gene
  • 1962: Więźniowie z Altony (I sequestrati di Altona) jako Johanna, żona Wernera
  • 1963: Wczoraj, dziś, jutro (Ieri, oggi, domani) jako Adelina Sbaratti/Anna Molteni/Mara
  • 1964: Małżeństwo po włosku (Matrimonio all'italiana) jako Filumena Marturano
  • 1964: Upadek Cesarstwa Rzymskiego (The Fall of the Roman Empire) jako Lucilla
  • 1965: Lady L jako lady L/Louise
  • 1965: Operacja Kusza (Operation Crossbow) jako Nora
  • 1966: Judyta (Judith) jako Judith
  • 1966: Arabeska (Arabesque) jako Yasmin Azir
  • 1967: Był sobie raz (C'era una volta...) jako Isabella
  • 1967: Hrabina z Hongkongu (A Countess from Hong Kong) jako hrabina Natasha Alexandroff
  • 1968: Duchy po włosku (Questi fantasmi) jako Maria Lojacono
  • 1969: Słoneczniki (I girasoli) jako Giovanna
  • 1971: Żona księdza (La moglie del prete) jako Valeria Billi
  • 1971: Mortadela jako Maddalena Ciarrapico
  • 1972: Bianco, rosso e... jako Hermana Germana
  • 1972: Człowiek z La Manchy (Man of La Mancha) jako Aldonza/Dulcinea
  • 1974: Spotkanie (Brief Encounter) jako Anna Jesson
  • 1974: Podróż (Il viaggio) jako Adriana de Mauro
  • 1974: Werdykt (Verdict) jako Teresa Leoni
  • 1975: Lalka gangstera (La pupa del gangster) jako prostytutka
  • 1976: Skrzyżowanie Kassandra (The Cassandra Crossing) jako Jennifer Rispoli Chamberlain
  • 1977: Szczególny dzień (Una giornata particolare) jako Antonietta
  • 1978: Zagubiony transport (Brass Target) jako Mara
  • 1978: Angela jako Angela Kincaid
  • 1978: Krwawa zemsta (Fatto di sangue fra due uomini per causa di una vedova – si sospettano moventi politici) jako Titina Paterno
  • 1979: Siła ognia (Firepower) jako Adele Tasca
  • 1984: Aurora (Qualcosa di biondo) jako Aurora
  • 1986: Odwaga (Courage) jako Marianna Miraldo
  • 1988: Matka i córka (La ciociara) jako Cesira
  • 1990: Sobota, niedziela i poniedziałek (Sabato, domenica e lunedì) jako Rosa Priore
  • 1994: Prêt-à-Porter (Prêt-à-Porter) jako Isabella de la Fontaine
  • 1995: Jeszcze bardziej zgryźliwi tetrycy (Grumpier Old Men) jako Maria Ragetti
  • 1997: Słońce (Soleil) jako Mamma Titine
  • 2001: Francesca i Nunziata (Francesca e Nunziata) jako Francesca Montorsi
  • 2002: Pośród obcych (Between Strangers) jako Olivia
  • 2004: Rodzina Innocente (Lives of the Saints) jako Teresa Innocente
  • 2004: Faszerowana papryka i rybą w twarz (Peperoni ripieni e pesci in faccia) jako Maria
  • 2007: Wściekłość Pasoliniego (La Rabbia di Pasolin) jako Sophia
  • 2009: Dziewięć (Nine) jako Mamma
  • 2011: La mia casa è piena di specchi jako Romilda Villani
  • 2014: La voce umana jako Angela
  • 2020: Życie przed sobą (La vita davanti a sé) jako Madame Rosa
  • 2021: What Would Sophia Loren Do? jako ona sama, film dokument. krótkometr.

Seriale telewizyjne[edytuj | edytuj kod]

  • 1988: Mamma Lucia (The Fortunate Pilgrim) jako Lucia

Reklama[edytuj | edytuj kod]

  • 2002: Malma

Odznaczenia[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. AFI’s 100 YEARS...100 STARS (ang.). American Film Institute. [dostęp 2018-12-30]. [zarchiwizowane z tego adresu (2018-12-30)].
  2. "Sophia Loren now appearing in `El Cid,' she remains a very human icon", „The Boston Globe”, HighBeam Research, web.archive.org, 22 sierpnia 1993 [dostęp 2021-02-16] [zarchiwizowane z adresu 2012-11-15] (ang.).???
  3. "Sophia Loren Has a Secret: How She's Managed To Survive", „The Pittsburgh Press”, news.google.com, 18 stycznia 1987 [dostęp 2021-02-16] (ang.).
  4. Sophia Loren: "Mio padre mi denunciò, disse il mio appartamento era una casa di appuntamenti", www.liberoquotidiano.it [dostęp 2021-02-16] (wł.).
  5. Sofia Loren: “A Miss Italia è cominciata la mia carriera di attrice”., missitalia.it [dostęp 2021-02-17] (wł.).
  6. Sophia incorona Francesca Ecco la nuova Miss Italia, „Corriere della Sera”, www.corriere.it [dostęp 2021-02-17] (wł.).
  7. Prisma Média, Joyeux anniversaire madame Sophia Loren! - Gala, Gala.fr [dostęp 2021-02-17] (fr.).
  8. Pauline Small, Sophia Loren: Moulding the Star, Intellect Books, 2009, s. 24, ISBN 978-1-84150-234-2 [dostęp 2021-02-16] (ang.).
  9. Turner Classic Movies - Film article - Quo Vadis, web.archive.org, 4 lutego 2018 [dostęp 2021-02-16] [zarchiwizowane z adresu 2018-02-04] (ang.).
  10. Jim Axelrod, CBS News Sunday Morning - Sophia Loren, „CBS”, web.archive.org, 20 grudnia 2009 [zarchiwizowane] (ang.).
  11. THE LIFE AHEAD, 2020, Drama, 1h 35m, Rotten Tomatoes [dostęp 2021-02-18] (ang.), "A classic example of how a talented actor can elevate somewhat standard material, The Life Ahead proves Sophia Loren's star power remains absolutely undimmed.".
  12. a b Carlo Ponti, Husband to Sophia Loren, Dead at 94 - Fox News, web.archive.org, 4 września 2013 [dostęp 2021-02-16] [zarchiwizowane z adresu 2013-09-04] (ang.).
  13. "Carlo Ponti obituary", „The Independent”, web.archive.org [dostęp 2021-02-16] [zarchiwizowane z adresu 2007-02-14] (ang.).

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Jan Słodowski, Andrzej Roman: Gwiazdy światowego kina. Leksykon. Warszawa: Editions Spotkania, 1992. ISBN 83-85195-83-1.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]