Bychawa (herb szlachecki)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Bychawapolski herb szlachecki, nieznany z wizerunku, jeden z herbów wymienionych w akcie unii horodelskiej. Według Kaspra Niesieckiego tożsamy z Kuszabą. Zdania tego nie podzielają źródła współczesne[1].

Opis herbu[edytuj]

Nie zachował się żaden historyczny opis ani wizerunek herbu.

Najwcześniejsze wzmianki[edytuj]

Herb ten jest wymieniony z nazwy wśród herbów, które w 1413 w ramach unii horodelskiej miały być przeniesione na Litwę. Do rodu Bychawów miał wówczas być adoptowany bojar litewski Monstold. Niestety nie wiadomo jakie godło herbowe posiadał ród Bychawów (przy akcie brak jest zaginionej prawdopodobnie pieczęci)[2].

Według Władysława Semkowicza, jeśli zawołanie rodu pozostaje w związku z nazwą Bychawy lubelskiej, to należy zwrócić uwagę że w XV wieku w Bychawie siedzieli Jastrzębczykowie - Łazęki[2].

Franciszek Piekosiński dopuszcza możliwość myłki pisarskiej notariusza nadwornego spisującego akt horodelski, który mógł błędnie zapisać proklamację Kuszaba jako Bychawa. Zwraca on też uwagę, że o proklamacji Bychawa żadne źródła średniowieczne nie wspominają, jeśli by więc taki ród Bychawów rzeczywiście istniał, to musiał by on być niewielki i trudno byłoby wytłumaczyć dlaczego taki ród zostałby dopuszczony do udzielenia swego herbu Litwinom (gdy pominięte zostały takie znaczne rody jak Starychkoni czy Korabiów)[3].

Kasper Niesiecki powołując się na Stryjkowskiego, który miał herb Bychawa nazywać „Ruchaba”, utożsamił go z herbem Paprzyca, czyli Kuszabą[4].

Joachim Lelewel wskazuje, że nazwę herbu w akcie horodelskim można czytać przez „B”, „K” lub „R”, a odczytano ją jako Kuszabę. Trafniejsze byłoby według niego odczytanie nazwy jako Ruch-aba tzn. Rochawa (w nazwie ma występować raczej Roch niż „Kusza”; „ch” nie odpowiada „sz” kuszy)[5].

Seweryn Uruski napisał o Montowtach (Montowtowiczach) herbu Pobóg odmieniony (których pisano też Monstold, Montold, Montowtowicz), że ich przodkiem miał być Montowt - pan litewski, który na sejmie w Horodle wziął herb Bychawę. Herb ten, za jego czasów już nie używany, miał być według niego właśnie odmianą Poboga (a nie herbu Roch jak chciał tego Lelewel)[6].

Według Piotra Nałęcza Małachowskiego herb ten tożsamy jest z herbem Dołęga, bo Bychawscy właśnie takim herbem się pieczętowali[7].

Herbowni[edytuj]

Jedynym potwierdzonym rodem herbownych jest ród adoptowanego w Horodle bojara:

Monstold.

Przypisy

  1. Józef Szymański: Herbarz średniowiecznego rycerstwa polskiego. Warszawa: PWN, 1993, s. 94. ISBN 83-01-09797-3.
  2. a b O litewskich rodach bojarskich zbratanych ze szlachtą polską w Horodle r. 1413. – Ród Monstolda (Bychawów). „Rocznik Towarzystwa Heraldycznego we Lwowie”. VIII, s. 142, 1926/7. Lwów. 
  3. Franciszek Piekosiński: Heraldyka polska wieków średnich. Kraków: Akademia Umiejętności, 1899, s. 200-201.
  4. Kasper Niesiecki: Herbarz polski Kaspra Niesieckiego. T. 2. Lipsk: Nakładem i drukiem Brettkopfa i Haertla, 1839, s. 374.
  5. Erazm Rykaczewski: Joachim Lelewel: Polska, dzieje i rzeczy jéj. T. 4. Poznań: Nadkładem J.K. Żupańskiego, 1856, s. 305.
  6. Seweryn Uruski: Rodzina. Herbarz szlachty polskiej. T. 11. Warszawa: Gebethner i Wolff, 1914, s. 241.
  7. Piotr Nałęcz Małachowski: Zbiór nazwisk szlachty z opisem herbów własnych familiom zostaiącym w Królestwie Polskim i Wielkim Xięstwie Litewskim. Lublin: Drukarnia J.C.K. Mci u XX Trynitarzów, 1805, s. 581.