Świnka (herb szlachecki)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Świnka
Świnka
Alternatywne nazwy Parcaria, Parvus Sus, Porcaria Sus, Proctaria, Świńska głowa
Pierwsza wzmianka 1352 (pieczęć) 1405 (zapiska)
Herbowni

Świnka (Parcaria, Parvus Sus, Porcaria Sus, Proctaria, Świńska głowa) − polski herb szlachecki.

Herb Świnka w zamku w Baranowie Sandomierskim
Świnka odmiana hrabiowska Czackich

Opis herbu[edytuj kod]

W polu czerwonym łeb czarny dzika o srebrnych kłach, pod nim ręka dzierżąca go za dolną szczękę w niebieskim rękawie. W klejnocie kobieta w sukni czerwonej[1] z włosami rozpuszczonymi. Labry czerwone, podbite czernią

W innych odmianach herbu, ręka w błękitnym rękawie ma złote guzy lub też w klejnocie półpanna jest w sukni srebrnej[2].

Najwcześniejsze wzmianki[edytuj kod]

  • 1352 – pieczęć Henryka de Buchwalt[2]
  • 1405 – zapiska sądowa

Najwcześniejsze źródło heraldyczne wymieniające herb to datowane na lata 1464–1480 Insignia seu clenodia Regis et Regni Poloniae polskiego historyka Jana Długosza, który uznaje go za rdzennie polski. Zapisuje on informacje o herbie wśród 71 najstarszych polskich herbów szlacheckich we fragmencie: "Swynky, que caput apri manu humana retortum in campo rubeo defert. Genus Polonicum loquax et facundum"[3].

W wyniku unii horodelskiej w 1413 herb został przeniesiony na Litwę. Do rodu Świnków przyjęty został Andrzej Dewknotowicz (Dewknethowycz). Napis na pieczęci przywieszonej do aktu jest jednak tak niewyraźny, że nie pozwala odczytać do kogo ta pieczęć należała, a zatem kto reprezentował w Horodle ten ród[4].

Herbowni[edytuj kod]

Błeszyński, Bogusławski, Bratkowski, Cholawski, Czacki, Czaczkowski, Czajewski, Danewicz, Dewknetowicz, Dewknotowicz, Dowknotowicz, Dziwosz, Gawroński, Grabianowski, Grzebski, Grzębski, Grzybieński, Grzymaczewski, Ikierat, Jentkiewicz, Jeżewicz, Jutrkowski, Kaczkowski, Kakanowski, Kakawski, Kakowski, Kamieński, Kamiński, Kania, Kaniewski[5], Krzczonanowski, Krzczonowski, Krzyżanowski, Malborski, Mączeński, Mączyński, Michelsdorf, Mikuszewski, Naniak, Olejnicki, Pęciłło, Piotrowski, Podbrzeski, Pomorzański, Porkus (Prokus), Robaczyński[5], Roszkowski[5], Rucki, Semisłowski, Stroliński, Stwoliński, Strzycki, Strzyski, Świnka, Tomisławski, Weppern, Wierzycki, Zajączek, Zajączkowski[5], Zieliński, Zmysłowski[5], Zwysłowski[5].

Lista sporządzona została na postawie wiarygodnych źródeł, zwłaszcza klasycznych i współczesnych herbarzy. Należy jednak zwrócić uwagę na częste zjawisko przypisywania rodom szlacheckim niewłaściwych herbów, szczególnie nasilone w czasie legitymacji szlachectwa przed zaborczymi heroldiami, co zostało następnie utrwalone w wydawanych kolejno herbarzach. Identyczność nazwiska nie musi oznaczać przynależności do danego rodu herbowego. Przynależność taką mogą bezspornie ustalić wyłącznie badania genealogiczne.

Znani herbowni[edytuj kod]

  • Jakub Świnka − arcybiskup gnieźnieński, jeden z wybitniejszych polityków średniowiecznej Polski
  • Adam Świnka z Zielonej − poeta polsko-łaciński, kanonik katedralny, sekretarz królewski
  • Adam z Zielonej − kasztelan dobrzyński
  • Jakusz ze Strzyg − kasztelan rypiński
  • Grzegorz Zieliński − kasztelan płocki
  • Konstanty Józef Zieliński − arcybiskup metropolita lwowski
  • Franciszek Czacki − strażnik wielki koronny
  • Józef Zajączek − polski i francuski generał
  • Wojciech Bogusławski − polski aktor, śpiewak operowy, reżyser, dyrektor Teatru Narodowego w Warszawie
  • Tadeusz Czacki − polski działacz oświatowy i gospodarczy, członek Komisji Edukacji Narodowej, współtwórca Konstytucji 3 Maja, współzałożyciel warszawskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk
  • Włodzimierz Krzyżanowski − amerykański generał i polityk
  • Gustaw Zieliński - polski pisarz i poeta okresu romantyzmu, uczestnik powstania listopadowego, zesłaniec syberyjski. Zaliczany do "ukraińskiej szkoły poetów".

Zobacz też[edytuj kod]

Przypisy

  1. wg Tadeusza Gajla, [www.jurzak.pl Ryszard Jurzak] podaje, że suknia jest srebrna
  2. a b Andrzej Kulikowski: Wielki herbarz rodów polskich. Warszawa: Świat Książki, 2005, s. 301. ISBN 83-7391-523-0.
  3. Celichowski 1885 ↓.
  4. O litewskich rodach bojarskich zbratanych ze szlachtą polską w Horodle r. 1413. – Ród Andrzej Dewknotowicza (Świnków). „Rocznik Towarzystwa Heraldycznego we Lwowie”. VIII, s. 142, 1926/7. Lwów. 
  5. a b c d e f Andrzej Kulikowski: Wielki herbarz rodów polskich. Warszawa: Świat Książki, 2005, s. 354. ISBN 83-7391-523-0.

Bibliografia[edytuj kod]

  • Zygmunt Celichowski: Jan Długosz, "Insignia seu clenodia regis et regni Poloniae.Z kodeksu kórnickiego.". Poznań: Zygmunt Celichowski, 1885.
  • Nieznana szlachta polska i jej herby – Wiktor Wittyg
  • Wielki herbarz rodów polskich - Andrzej Kulikowski, 2005, str. 301 (ISBN 83-7391-523-0)

Linki zewnętrzne[edytuj kod]