Chmielnicki

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z Chmielnicki (miasto))
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ten artykuł dotyczy miasta na Ukrainie. Zobacz też: inne znaczenia.
Chmielnicki
Хмельницький
Ilustracja
Ulica Proskurowska - główny deptak miasta
Herb Flaga
Herb Flaga
Państwo  Ukraina
Obwód chmielnicki
Burmistrz Ołeksandr Semczyszyn
Powierzchnia 93,05 km²
Wysokość 295 m n.p.m.
Populacja (2015)
• liczba ludności
• gęstość

267 735
2835,28 os./km²
Nr kierunkowy +380 382
Kod pocztowy 29000
Położenie na mapie obwodu chmielnickiego
Mapa lokalizacyjna obwodu chmielnickiego
Chmielnicki
Chmielnicki
Położenie na mapie Ukrainy
Mapa lokalizacyjna Ukrainy
Chmielnicki
Chmielnicki
Ziemia49°25′N 27°00′E/49,416667 27,000000
Strona internetowa
Portal Portal Ukraina

Chmielnicki (ukr. Хмельницький, Chmelnyćkyj; do 1954 Płoskirów, ukr. Проскурів, Proskuriw) – miasto w zachodniej części Ukrainy, nad Bohem, stolica obwodu. Miasto liczy 266,6 tys. mieszkańców (2014).

Około 100 km na północ od miasta znajduje się elektrownia jądrowa o mocy 2 GW.

Historia[edytuj]

Historyczny herb Płoskirowa

W czasach I Rzeczypospolitej nosiło nazwę Płoskirów i wchodziła początkowo w skład dóbr królewskich. Leżało w granicach województwa podolskiego prowinincji małopolskiej Korony Królestwa Polskiego. W 1550 roku dzięki nadaniu króla Zygmunta II Augusta, właścicielem miasta stał się rycerz Maciej Włodek z Hermanowa (zwycięzca w bitwie z Wołochami pod Gojścem, zasłużony w bitwie pod Obertynem). Od 1616 roku właścicielem miasta był Stanisław Lanckoroński z Brzezia, a w XVIII wieku w dożywotniej dzierżawie miał je ordynat Klemens Zamoyski. Płoskirów był miastem królewskim Korony Królestwa Polskiego[1].

Po II rozbiorze Polski znalazł się w zaborze rosyjskim. Został stolicą powiatu płoskirowskiego w guberni podolskiej. W 1801 roku powstał w mieście nowy kościół katolicki pw. św. Anny z fundacji Macieja Żurowskiego. W XIX wieku w mieście istniała znana fabryka powozów. Płoskirów stał się wówczas także znaczącym punktem handlu zbożem[2]. W 1870 ukończono budowę linii kolejowej Wołoczyska-Żmerynka, wiodącej przez Płoskirów[3]. W 1891 otwarto w Płoskirowie cukrownię, która stała się największym zakładem przemysłowym miasta[4]. Na początku XX wieku istniało tu tajne nauczanie języka polskiego dla dziewcząt[2].

Płoskirów w XVII wieku

W roku 1917 czasowo stacjonował w mieście polski oddział partyzancki Feliksa Jaworskiego[5].

W lutym 1919, na fali pogromów antyżydowskich, oddziały atamana Semosenki dokonały mordów na żydowskich mieszkańcach miasta, pozbawiając życia ponad 1500 osób[6].

Po zakończeniu I wojny światowej postulowano na konferencji w Wersalu powrót Płoskirowa do odrodzonego państwa polskiego ze względu na przeważający odsetek ludności polskiej. Pod zarządem polskim w 1920 Płoskirów przynależał administracyjnie do okręgu podolskiego. Ostatecznie miasto znalazło się w granicach ZSRR, zaledwie 40 km od nowej granicy państwowej, jednak prężnie działały tutaj organizacje polskie, m.in. klub piłkarski PKS Płoskirów, a w latach 1926-1928 wzniesiono kaplicę katolicką w podmiejskich Greczanach, będącą współcześnie główną świątynią rzymskokatolicką miasta[2]. Stan ten trwał do czasu rozpoczęcia operacji NKWD skierowanej przeciwko Polakom. W 1936 decyzją bolszewików został zniszczony kościół św. Anny[7]. Od lipca 1941 do marca 1944 miasto znajdowało się pod okupacją niemiecką.

W 2003 założony został Ogród Botaniczny Chmielnickiego Uniwersytetu Narodowego.

Nazwa miasta[edytuj]

Nazwę Chmielnicki nadano miastu w 1954 roku, w 300 rocznicę zawarcia traktatu w Perejasławiu między kozakami pod przywództwem Bohdana Chmielnickiego a Moskwą w 1654 roku. W czasach zaboru rosyjskiego miasto nazywano Proskurow.

Sport[edytuj]

W mieście działa klub piłkarski Podilla Chmielnicki, który w 2016 roku występował w trzeciej klasie rozgrywek ligowych. Istnieje także polski klub piłkarski Polonia Chmielnicki występujący w lidze obwodowej. Przed wojną działał Polski Klub Sportowy Płoskirów.

Zabytki[edytuj]

Wybrane zabytki
Budynek dawnej poczty
Szkoła muzyczna
Cerkiew Narodzin Matki Bożej
Cerkiew św. Jerzego
Wieża ciśnień
Gmach szkoły realnej
Teatr Schilmana
Kamienica przy ul. Proskurowskiej
Kamienica przy ul. Proskurowskiej
Kamienica
  • Zamek w Proskurowie, siedziba starosty[8]
  • kościół katolicki św. Anny z 1801 r. (przebudowany, obecnie kino)
  • cmentarz katolicki z XIX wieku w południowej części miasta, za wiaduktem po prawej stronie drogi do miejscowości Jarmolińce
  • Cerkiew Narodzin Matki Bożej z XIX w.
  • Sobór św. Andrzeja z 1889 r.
  • Cerkiew św. Jerzego[9] z 1898 r.
  • stara poczta
  • wieża ciśnień
  • budynek szkoły muzycznej z drugiej połowy XIX w.
  • gmach szkoły realnej z pocz. XX w., współcześnie rada miejska[10]
  • Teatr Schilmana
  • kamienice eklektyczne
  • Kino Planeta z lat 1951-1954
  • budynki socrealistyczne

Miasta partnerskie[edytuj]

Urodzeni w mieście[edytuj]

Galeria[edytuj]

Przypisy

  1. Magazin für die neue Historie und Geographie Angelegt, t. XVI, Halle, 1782, s. 13.
  2. a b c [1]
  3. [2]
  4. [3]
  5. Zofia Kossak-Szczucka, Pożoga. Wspomnienie z Wołynia 1917-1919
  6. E. Heifetz: The slaughter of the Jews in the Ukraine In 1919 (ang.). Thomas Seltzer, Inc., 1921. [dostęp 2013-02-12]. s. 39-42, 202-227. Yitsḥaḳ Arad: The Holocaust in the Soviet Union. 2009, s. 13. [dostęp 2013-02-12]. (ang.) D. Vital: A People Apart: The Jews in Europe, 1789-1939. Oxford University Press, 1999, s. 716-7. ISBN 0-19-8219806. [dostęp 2013-02-12]. (ang.)
  7. [4]
  8. Antoni Urbański: Podzwonne na zgliszczach Litwy i Rusi, (II cz. książki Memento kresowe). Gdańsk: Oficyna Wydawnicza "Graf": 1991, s. 46.
  9. Храмове будівництво на околицях міста
  10. [5]

Linki zewnętrzne[edytuj]