Donieck

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ten artykuł dotyczy ukraińskiego miasta. Zobacz też: Donieck (Rosja).
Donieck
Донецьк
Ilustracja
Nabrzeże rzeki Kalmius
Herb Flaga
Herb Flaga
Państwo  Ukraina
Obwód Flag of Donetsk Oblast.svg doniecki
Burmistrz Ołeksandr Łukjanczenko
Powierzchnia 385[1] km²
Wysokość 169 m n.p.m.
Populacja (2013)
• liczba ludności
• gęstość

953 217[2]
2 475 os./km²
Nr kierunkowy +380 (0)062/ 0622
Kod pocztowy 83000-
Położenie na mapie obwodu donieckiego
Mapa lokalizacyjna obwodu donieckiego
Donieck
Donieck
Położenie na mapie Ukrainy
Mapa lokalizacyjna Ukrainy
Donieck
Donieck
Położenie na mapie świata
Mapa lokalizacyjna świata
Donieck
Donieck
Ziemia 48°00′N 37°48′E/48,000000 37,800000
Strona internetowa
Portal Portal Ukraina

Donieck (ukr. Донецьк, ros. Донецк, do 1924 Juzowka (lub Juzow), od 1924 do 1961 Stalino) – miasto we wschodniej części Ukrainy, nad rzeką Kalmius (ukr. Кальміус). Stolica obwodu donieckiego. Główny ośrodek przemysłowy w Donieckim Zagłębiu Węglowym.

Miasto ma 953 217 mieszkańców (2013)[2]; jest centrum aglomeracji, którą w 2013 roku zamieszkiwało ok. 1,9 mln osób. Donieck to czwarte pod względem wielkości miasto na Ukrainie. Miasto ma charakter przemysłowy. Wraz z sąsiednimi ośrodkami miejskimi tworzy konurbację.

Historia[edytuj]

Donieck, zwany niegdyś „Miastem róż”, powstał w 1869 roku, gdy walijski przedsiębiorca John Hughes wybudował zakłady metalurgiczne oraz kilka kopalń węgla na terenie kilku osad założonych w XVII wieku przez Kozaków zaporoskich. Hughes zakupił ten teren za 24 tys. funtów od kniazia Siergieja Koczubieja, który zobowiązał się był wobec cara Aleksandra II do zbudowania w tym regionie fabryki produkującej szyny dla kolei żelaznej. Osada dla robotników została założona w rejonie wsi Aleksandrowka (Александровка). Osadę tę, od rosyjskiej wymowy nazwiska Hughesa, zaczęto nazywać Juzowką (Юзовка). W roku 1870 mieszkało w niej zaledwie 164 ludzi, w roku 1884 – 5494, a w 1897 – 29 tys. ludzi. W maju roku 1917, w przededniu rewolucji październikowej, Juzowka otrzymała prawa miejskie. Mieszkało w niej wówczas ok. 70 tys. ludzi.

Pod koniec XIX w. stacja kolei drewnianej i żelaznej charkowsko-azowskiej w guberni jekaterynosławskiej[3].

Pierwsze kopalnie zostały znacjonalizowane w wyniku rewolucji. W roku 1924 na kilka tygodni zmieniono nazwę miasta Trock, a potem na Stalino (Сталино) na cześć Józefa Stalina.

Na początku II wojny światowej mieszkało tu 507 tys. ludzi. Wojska niemieckie zajęły Donieck w dniu 16 października 1941 i pozostawały w mieście do 5 września 1943 roku. W tym czasie liczba mieszkańców zmniejszyła się do niecałych 175 tys. W czasie walk o miasto uległo ono bardzo poważnym zniszczeniom i pod koniec wojny rozpoczęła się jego niemal całkowita odbudowa. Do dnia dzisiejszego w Doniecku znaleźć można domy mieszkalne powstałe po wojnie, których budowniczymi byli jeńcy fińscy – stąd miejscowe określenie budynków jako „domy fińskie”.

Na fali drugiego etapu destalinizacji przeprowadzonego przez Nikitę Chruszczowa po 22 Zjeździe Komunistycznej Partii ZSRR w październiku 1961, wszystkie miasta radzieckie nazwane na cześć Stalina zostały przemianowane i Stalino zmieniło swoją nazwę na Donieck, od rzeki Doniec.

7 kwietnia 2014 Donieck został faktycznie opanowany przez wojska rosyjskie i prorosyjskich separatystów – przeciwników rządu w Kijowie. Uznanie Rady Najwyższej Ukrainy czasowo okupowane terytorium[4]. Stanowi stolicę nieuznawanej Donieckiej Republiki Ludowej.

Geografia i klimat[edytuj]

Donieck leży na Wyżynie Donieckiej, w krajobrazie stepowym, w strefie klimatu umiarkowanego ciepłego, kontynentalnego. Tereny wokół Doniecka są wykorzystywane przede wszystkim pod uprawę, gdyż znajdują się na nich żyzne szare gleby leśne i czarnoziemy[5].

Średnia temperatura i opady dla Doniecka (1981–2010)
Miesiąc Sty Lut Mar Kwi Maj Cze Lip Sie Wrz Paź Lis Gru Roczna
Rekordy maksymalnej temperatury [°C] 12.2 16.0 21.3 31.0 34.6 38.0 37.8 39.1 33.9 32.7 20.5 15.0 39,1
Średnie temperatury w dzień [°C] −1.3 −0.9 5.3 14.5 20.8 24.8 27.3 26.9 20.7 13.1 4.7 −0.3 13,0
Średnie dobowe temperatury [°C] −4.1 −4.1 1.3 9.4 15.4 19.3 21.6 20.8 15.1 8.5 1.6 −2.9 8,5
Średnie temperatury w nocy [°C] −6.7 −7.0 −2.1 4.6 9.9 13.8 15.9 15.0 10.0 4.5 −1.1 −5.4 4,3
Rekordy minimalnej temperatury [°C] −32.2 −31.1 −21.0 −10.6 −2.4 2.1 6.0 2.2 −6.0 −10.0 −22.2 −28.5 −32,2
Opady [mm] 37 32 34 38 46 65 51 37 36 37 38 41 492
Średnia liczba dni z opadami 22 8 17 13.4 13 14 11 8 10 12 18 22 178
Wilgotność [%] 87 84 77 66 62 66 64 60 67 76 86 88 74
Źródło: [6]

Demografia[edytuj]

  • Liczba ludności w 2005 roku: 1 016 194 osób
  • Szacunkowa liczba ludności w 2012 roku: 975 546 osób
  • Średni wzrost ludności w latach 1995-2000: – 4,32%
  • Na skutek wojny domowej w Donbasie populacja Doniecka spadła według szacunków z 949 825 (styczeń 2014) do ok. 800 000 (w grudniu 2014)[7]

Według spisu powszechnego z 2001 roku[8]:

Narodowość Procent ludności
Rosjanie 48,15%
Ukraińcy 46,65%
Białorusini 1,15%
Grecy 0,99%
Żydzi 0,50%
Tatarzy 0,49%
Ormianie 0,40%
Azerowie 0,20%
Gruzini 0,20%
pozostali 1,27%

Ludność tego obszaru przejawia silne tendencje prorosyjskie – zostało to wykorzystane w kampaniach wyborczych w roku 2004 oraz 2006 – Partia Regionów Wiktora Janukowycza tutaj (i na Krymie) ma swoje główne oparcie (sam Janukowycz był niegdyś gubernatorem obwodu donieckiego).

Źródło: polsko-ukraiński wniosek o organizację UEFA EURO 2012

Historyczny skład narodowościowy miasta na podstawie danych ze spisów powszechnych Związku Radzieckiego:

  1. Rosjanie: 59 518 (56,55%)
  2. Ukraińcy: 27 582 (26,21%)
  3. Żydzi: 11 342 (10,78%)
  4. Tatarzy: 1 433 (1,36%)
  5. Białorusini: 1 399 (1,33%)
  6. Polacy: 1 346 (1,28%)
  7. Grecy: 719 (0,68%)
  8. Niemcy: 417 (0,4%)
  9. Ormianie: 376 (0,36%)
  10. Litwini: 162 (0,15%)
  1. Rosjanie: 220 101 (47,2%)
  2. Ukraińcy: 192 284 (41,24%)
  3. Żydzi: 24 991 (5,36%)
  4. Grecy: 8 365 (1,79%)
  5. Białorusini: 7 918 (1,7%)
  6. Tatarzy: 3 506 (0,75%)

Gospodarka[edytuj]

Kopalnia „Pietrowskaja”

Donieck i okolice wokół tego miasta są silnie zurbanizowane. Rozwija się tam głównie przemysł ciężki, jako że siłą napędową rozwoju gospodarczego Doniecka był zawsze węgiel kamienny. Stąd silnie rozwinięty przemysł wydobywczy i stalowy, który bazuje na tym właśnie surowcu. Obecnie w Doniecku funkcjonuje 17 kopalni węgla i 5 hut żelaza. Spadek koniunktury po upadku Związku Radzieckiego, związany z politycznymi przemianami, spowodował znaczne zmiany w przemysłowym krajobrazie miasta. Inwestorzy zaczęli stawiać na mechanikę i produkcję żywności[11]. Donieck jest miastem dynamicznie rozwijającym się – znajduje się tam specjalna strefa ekonomiczna. W rankingu miesięcznika Forbes z roku 2012 miasto zostało uznane najlepszym spośród miast Ukrainy dla rozwoju biznesu. Znalazł się na szczycie rankingu w takich kategoriach jak: kapitał ludzki, siła nabywcza obywateli, warunki inwestycyjne, stabilność ekonomiczna czy infrastruktura[12]. Pomimo stereotypowych wyobrażeń o szkodach wyrządzonych w mieście przez przemysł ciężki, stolica Donbasu została uznana przez UNESCO za najczystsze miasto przemysłowe świata. I ciągle otrzymuje kolejne dofinansowania, które dynamizują rozwój gospodarki.

Transport[edytuj]

Doniecki trolejbus

Oświata i nauka[edytuj]

Miasto jest siedzibą uniwersytetu, akademii medycznej, politechniki i wyższej szkoły handlowej oraz wielu instytutów naukowo-badawczych, m.in. filii Akademii Nauk Ukrainy.

Atrakcje turystyczne[edytuj]

Hotel „Wielikobrytania” – jeden z najstarszych budynków Doniecka, wzniesiony w 1883 roku

Główną ulicą miasta jest ulica Artioma, nazwaną tak na cześć przywódcy Doniecko-Krzyworoskiej Republiki Radzieckiej (1918-1919 r.) Miejsce spotkań i głównych imprez kulturalnych znajduje się w centralnej części ul. Artioma, na placu Lenina. Artioma rozdziela miasto na część wschodnią i zachodnią. Architektura Doniecka utrzymana jest w stylu socrealistycznym.

Wybrane zabytki i atrakcje turystyczne[edytuj]

Sport[edytuj]

Donieck jest jednym z czterech ukraińskich miast, w których były rozgrywane mecze organizowanego wspólnie z Polską UEFA EURO 2012. Najbardziej znanym klubem mającym swoją siedzibę w mieście jest Szachtar Donieck, wielokrotny mistrz i wicemistrz Ukrainy, ostatni zdobywca Pucharu UEFA, uczestnik rozgrywek Ligi Mistrzów. Z innych klubów należy tutaj wymienić takie jak: Donczanka-CPOR Donieck, Metałurh Donieck, Olimpik Donieck, Tytan Donieck czy hokejowy Donbas Donieck.

W Doniecku znajduje się Donbas Arena – najnowocześniejszy stadion na Ukrainie i największy stadion tamtejszej ligi.

Miasta partnerskie[edytuj]

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

  1. Устав территориальной громады г. Донецка (ros.). Офіційний сайт міського голови та міської ради м. Донецька. [dostęp 2014-01-07].
  2. a b Тимошенко Г.М. (red.): Статистичний збірник «Чисельність наявного населення України на 1 січня 2013 року». Київ: Державна служба статистики України, 2013, s. 50.
  3. Filip Sulimierski, Bronisław Chlebowski, Władysław Walewski: Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, t. II. Warszawa: 1880-1902, s. 120.
  4. ПОСТАНОВА Верховної Ради України «Про визнання окремих районів, міст, селищ і сіл Донецької та Луганської областей тимчасово окупованими територіями»
  5. Atlas geograficzny – Świat, Polska, wyd. Nowa Era, Wrocław 2010.
  6. Pogoda i klimat (ros.).
  7. [1]
  8. Eternal Russia:Yeltsin, Gorbachev, and the Mirage of Democracy by Jonathan Steele, Harvard University Press, 1988, ISBN 978-0-674-26837-1 (s. 218).
  9. [2]
  10. [3]
  11. http://ukraine2012.gov.ua/pl/citys/Donetsk/place.php.
  12. http://yellowpage.in.ua/en/archives/45318.
  13. http://donieck.lovetotravel.pl/.

Linki zewnętrzne[edytuj]