Chrzelice

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Chrzelice
Herb
Herb Chrzelic
Chrzelice
Rodzaj miejscowości wieś
Państwo  Polska
Województwo opolskie
Powiat prudnicki
Gmina Biała
Liczba ludności (2011) 637[1]
Strefa numeracyjna 77
Kod pocztowy 48-220[2]
Tablice rejestracyjne OPR
SIMC 0491185
Położenie na mapie gminy Biała
Mapa lokalizacyjna gminy Biała
Chrzelice
Chrzelice
Położenie na mapie powiatu prudnickiego
Mapa lokalizacyjna powiatu prudnickiego
Chrzelice
Chrzelice
Położenie na mapie województwa opolskiego
Mapa lokalizacyjna województwa opolskiego
Chrzelice
Chrzelice
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Chrzelice
Chrzelice
Ziemia50°28′20″N 17°44′08″E/50,472222 17,735556
Strona internetowa miejscowości

Chrzelice (dodatkowa nazwa w j. niem. Schelitz[3]) – wieś w Polsce położona w województwie opolskim, w powiecie prudnickim, w najbardziej wysuniętej na północ części obszaru gminy Biała[4].

Wieś położona jest na pograniczu Równiny Niemodlińskiej i Kotliny Raciborskiej, w międzyrzeczu Rzymkowskiego Rowu i rzeki Biała (lewy dopływ Osobłogi).

Trzecia co do wielkości osada gminy, położona na skraju drogi wojewódzkiej 414 relacji OpolePrudnik, posiada dogodne powiązania komunikacyjne[5] (do Opola – 31 km, do Prudnika 24 km, do Białej – 14 km). Chrzelice należą do parafii Łącznik.

Jej podstawową funkcją pozostaje rolnictwo. Na północnych krańcach jej gruntów zaczyna się największy kompleks leśny – "Bory Niemodlińskie", położony w granicach chronionego krajobrazu. Tam też znajdują się rezerwaty przyrody – "Jeleni Dwór" i "Blok". Na granicy gruntów z lasem znajduje się stacja radiowo-telewizyjna z masztem o wysokości 200 m.

Nazwa[edytuj]

Etymologia nazwy wsi jest trudna do ustalenia. Istnieje kilka wersji jej pochodzenia. Trzy z nich to tzw. wersje ludowe lub potoczne (nienaukowa etymologia oparta na przypadkowym podobieństwie brzmienia wyrazów, nadająca im uzasadnienie błędne z punktu widzenia naukowego), znane dzięki przekazom i wspomnieniom starych mieszkańców Chrzelic.

Według ustaleń językoznawców (por. S. Rospond, H. Borek) nazwa wsi wywodzi się od nazwy pierwotnej Chorzelice - od nazwy osiedla Chorzela, Chorzelice, Chorzelów, Chorzele, np. z Chrzelic – z Rzelycz? lub ze skrócenia tej nazwy na Chrzelice.

Jednakże biorąc pod uwagę, że nazwa wsi zalicza się do nazw patronimicznych (łac. patronimicum – imię rodowe) bardziej prawdopodobne jest pochodzeniem nazwy wsi od nazwiska (Chrzel-, Chrzela-, Chrziel-/Krzela-) jej pierwotnego założyciela lub właściciela, ewentualnie od nazwy innych miejscowości w Czechach założonych przez członków tego rodu, skąd któryś z nich przeniósł się w nasze strony zakładając tu osadę.

Za taką wersją przemawia fakt występowania takiego nazwiska i podobnych nazw wsi w pobliskich rejonach Czech:

  • Křelovice, 12 km od Pelhřimova (Johan de Chrzielowicz 1411, Johannis dicti Hrzielowiecz de Hrzelowicz 1412, Wenceslai de Chrzelowicz 1414),
  • Chrlice lokowanej w Czechach w odległości ok. 8 km od Brna (Kirlitz 1320, Kirlicz 1388, Chirlicz 1389, w Chrliczich 1452), także inaczej „dwór w lesie”.
  • Křelina, Křelovice (pierwotnie Chřel; Chrzel 1351, Chrzelonis, Chrzelice, Krzelów, Hrelići) Křelovice, Křelowitz (pierwotnie Chřelovice) ok. 8 km od Bezdružic (Krzelowicz 1379, Crzelowycz 1390, Chrelovice 1483, Chrzelowicze 1540, Krzielowicze 1566).

Nazwa wsi od wieków zmieniła się bardzo nieznacznie, nie licząc okresu, gdy została zniemczona (Chrzelicz 1316, Chrzelicz 1388, Chrzelicz 1430, zu Chrzelicz 1443, Chrzelitze 1531, Krzelicz 1564, Krzelicz 1566, Chrzelicz, Chrzeliczen 1571, ex pago Chrzelice 1679, Chrzelitz 1736, z Chrzelic, Chrzelitz 1743, Chrzeliz 1784, z Krzeliz 1791, na Krzelitz 1794 / 1795, Chrzelitz, Chrzelice 1845, Schelitz/Chrzelitze zamiennie od XIX wieku do 1945 r., Chrzelice od 1945. W gwarze Kšielice, w pisowni kiedyś często Krzelice). Niemiecka urzędowa nazwa Chrzelic - Schelitz do powszechnego użytku weszła dopiero w połowie XIX wieku.[6]

Topograficzny opis Górnego Śląska z 1865 roku notuje wieś pod obecnie stosowaną, polską nazwą Chrzelice, a także niemiecką Chrzelitz we fragmencie: "Chrzelitz (1531 Chrzelitze, polnisch Chrzelice)"[7].

Historia[edytuj]

Wieś powstała pod koniec XIII wieku i do dziś zachowała historyczny układ przestrzenny, na który składa się wieś kmiecia z folwarkiem oraz zamek.

Z okazji Obchodów 700-rocznicy powstania corocznie w sierpniu od 2006 r. odbywają się tam Dni Chrzelic.

Zabytki[edytuj]

Według rejestru Narodowego Instytutu Dziedzictwa na listę zabytków wpisane są[8]:

  • kaplica-dzwonnica, z 1774 roku
  • zespół zamkowy, z XIV/XV w., 1694 r., XIX w.:
    • zamek gotycki z XIII wieku, otoczony fosą
    • park krajobrazowy, XIX-wieczny
  • dom nr 88

inne zabytki:

  • figura św. Floriana na kamiennym postumencie z początku XIX w.
  • kilka budynków i zabudowań z połowy XIX w., dopełnia całości historycznego obrazu, w tym:

Ośrodki i centra[edytuj]

  • Wiejskie Centrum Integracji
  • Wiejskie Centrum Kultury i Rekreacji
  • Ośrodek Szkolenia Monocyklistów "Ichirinsha"
  • Centrum Jujutsu-Aikijujutsu "Kobudo Kenkyukai"

Organizacje[edytuj]

  • Stowarzyszenie Odnowa Wsi Chrzelice
  • Ochotnicza Straż Pożarna
  • DFK – Deutscher Freundeskreis
  • Koło Gospodyń Wiejskich
  • Ludowy Zespół Sportowy (sekcje piłki nożnej i monocyklistów)
  • Fundacja Ortus

Zespoły i grupy[edytuj]

  • Chór "Zgoda"
  • Zespół młodzieżowy "Ariam"
  • Teatrzyk dziecięcy
  • Redakcja gazetki "Chrzelice"

Galeria[edytuj]

Przypisy

  1. GUS: Ludność - struktura według ekonomicznych grup wieku. Stan w dniu 31.03.2011 r.. [dostęp 2016-09-23].
  2. Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych - Poczta Polska. „Spis numerów adresowych”, s. według indeksu nazw, 2013. Warszawa: Poczta Polska S.A.. 
  3. "Tygodnik prudnicki" Andrzej Dereń: Ślązacy nie walczą o śląskie nazwy swoich miejscowości. [dostęp 16 kwietnia 2009].
  4. Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części (Dz. U. z 2013 r. poz. 200)
  5. Chrzelice 1306-2006 - Eryk Murlowski, Stowarzyszenie ODNOWA WSI CHRZELICE, Chrzelice 2006, str. 6
  6. Andrzej Dereń: Ślązacy nie walczą o śląskie nazwy swoich miejscowości. [dostęp 16 kwietnia 2009].
  7. Felix Triest 1865 ↓, s. 1101.
  8. Rejestr zabytków nieruchomych woj. opolskiego. Narodowy Instytut Dziedzictwa. [dostęp 8.1.2013]. s. 102-103.

Bibliografia[edytuj]

  1. Felix Triest: Topographisches handbuch von Oberschliesen. Breslau: Verlag von Wilh. Gottl. Korn, 1865.
  2. Chrzelice 1306-2006 - Eryk Murlowski, Stowarzyszenie ODNOWA WSI CHRZELICE, Chrzelice 2006, ISBN 83-923573-0-2