Filaret (Denysenko)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Filaret-2008-08-19.jpg
Sukcesja apostolska
Data konsekracji 4 lutego 1962
Konsekrator Pimen
Współkonsekratorzy Nikodem (Rotow), Michał (Woskriesienski), Michał (Czub), Sergiusz (Gołubcow), Cyprian (Ziornow), Nikodem (Rusnak)

Filaret, imię świeckie: Mychajło Antonowycz Denysenko (ur. 23 stycznia 1929 w Błahodatnym) – zwierzchnik niekanonicznego Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego Patriarchatu Kijowskiego od 1995. Nosi tytuł Jego Świątobliwości Patriarchy Kijowskiego i całej Rusi-Ukrainy, który nie jest uznawany przez kanoniczne Kościoły prawosławne. Do czasu wystąpienia z Rosyjskiego Kościoła Prawosławnego metropolita w tymże Kościele; w 1990 jeden z kandydatów do objęcia godności patriarchy Moskwy i całej Rusi. W 1997 formalnie usunięty z Cerkwi Rosyjskiej.

Życiorys[edytuj]

Wczesna działalność[edytuj]

Urodził się we wsi Błahodatnoje w okręgu donieckim. Jest absolwentem seminarium duchownego w Odessie i Akademii Duchownej w Moskwie. 1 stycznia 1950, jako student II roku akademii, złożył śluby zakonne w Ławrze Troicko-Siergijewskiej. Dwa tygodnie później patriarcha Aleksy I udzielił mu święceń diakońskich. W 1952 został hieromnichem, a po uzyskaniu dyplomu Akademii Duchownej rozpoczął pracę wykładowcy Nowego Testamentu w seminarium duchownym w Moskwie. W sierpniu 1956 podniesiony do godności igumena i przeniesiony na stanowisko inspektora seminarium duchownego w Saratowie, zaś od roku następnego - w Kijowie. Od 1958 był przez dwa lata jego ostatnim rektorem (seminarium zostało zamknięte). W tym samym momencie został archimandrytą.

Od 1960 pełnił obowiązki locum tenens egzarchy ukraińskiego, zaś przez rok (1961) był oficjalnym przedstawicielem patriarchatu moskiewskiego przy patriarchacie aleksandryjskim.

Biskup[edytuj]

Po powrocie do Rosji został biskupem pomocniczym eparchii leningradzkiej z tytułem biskupa łużskiego. Funkcję tę łączył z zadaniami locum tenens eparchii ryskiej. 10 października 1962 przeniesiony na katedrę wiedeńską i austriacką, zaś od 22 grudnia 1964 wikariusz eparchii moskiewskiej z tytułem biskupa dmitrowskiego. 14 maja 1966 został arcybiskupem kijowskim i halickim. Dwa lata później, pozostając na katedrze, uzyskał godność metropolity.

Działając na terytorium Ukraińskiej SRR, metropolita Filaret pozostawał w dobrych relacjach z władzami republiki. Zdecydowanie zwalczał zwolenników nadania Kościołowi prawosławnemu na Ukrainie oblicza związanego z kulturą ukraińską, promując tradycję rosyjską[1].

Po śmierci patriarchy Pimena pełnił przez miesiąc funkcję locum tenens patriarchy Moskwy. Potępił w tym okresie powstanie niekanonicznego Ukraińskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego. W czasie Soboru Lokalnego, którego zadaniem był wybór patriarchy, metropolita Filaret - obok metropolitów Aleksego i Włodzimierza - był jednym z kandydatów do godności. Według wspomnień niektórych uczestników soboru metropolita Filaret był pewien swojego wyboru, jednak w tajnym głosowaniu uzyskał najmniejszą liczbę głosów.

Jeszcze w listopadzie 1990 metropolita Filaret bronił jedności Kościoła prawosławnego na Ukrainie i w Rosji, potępiał ideę autokefalii Cerkwi ukraińskiej jako polityczną, niezwiązaną z religią[1]. Bronił również jedności ZSRR[2]. Stanowisko to porzucił natychmiast po ogłoszeniu przez Ukrainę niepodległości, gdy stał się apologetą autokefalii[1].

Powstanie Patriarchatu Kijowskiego[edytuj]

W listopadzie 1991 Sobór Biskupów Rosyjskiego Kościoła Prawosławnego odrzucił prośbę biskupów ukraińskich o udzielenie Kościołowi prawosławnemu na Ukrainie pełnej samodzielności. Potwierdzone zostało funkcjonowanie autonomicznego Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego i przyznanie jego zwierzchnikowi tytułu Wielce Błogosławionego Metropolity Kijowa i całej Rusi-Ukrainy. Mimo tego na początku roku 1992 metropolita Filaret raz jeszcze zwrócił się do patriarchy Moskwy z prośbą o nadanie autokefalii, tym razem jednak nie uzyskał dla swojego apelu powszechnego poparcia podległych mu biskupów ukraińskich. Hierarcha odebrał części z nich katedry lub przeniósł do innych eparchii. Wówczas Rosyjski Kościół Prawosławny udzielił ukraińskim hierarchom prawa niesubordynacji wobec metropolity kijowskiego, jak również zwołał kolejny sobór, w czasie którego postulat autokefalii dla Cerkwi ukraińskiej uzyskał tylko cztery głosy poparcia. Metropolicie Filaretowi zasugerowano odejście z eparchii kijowskiej i przeniesienie na inną katedrę[3]. Ten w marcu 1992 poinformował patriarchę Aleksego II, iż nie zgadza się na takie rozwiązanie[4].

30 kwietnia 1992 w Żytomierzu, z inicjatywy biskupa żytomierskiego Hioba (Tywoniuka)[5] sześciu biskupów Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego, po naradzie, zaapelowało o zwołanie soboru swojego Kościoła, zaś jego zwierzchnika oskarżyło o krzywoprzysięstwo. Z poparciem Patriarchatu Moskiewskiego sobór ten odbył się 27 maja 1992 w Charkowie i zakończył się pozbawieniem metropolity Filareta urzędu i powołaniem na niego metropolity Włodzimierza (Sabodana), dotąd metropolity rostowskiego i nowoczerkaskiego[4]. Filaret (Denysenko), oskarżony o krzywoprzysięstwo i rozbijanie Kościoła, został pozbawiony wszystkich godności uzyskanych dotąd w Cerkwi oraz święceń kapłańskich, zachował jedynie śluby zakonne[6].

Błogosławieństwo Jego Świątobliwości Filareta Patriarchy Kijowa i całej Rusi-Ukrainy

25 czerwca 1992 uczestniczył w oficjalnym ogłoszeniu niezależności Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego Patriarchatu Kijowskiego. Początkowo był w nim zastępcą patriarchy Mścisława i jego następcy Włodzimierza. Funkcję patriarchy, nieuznawanego przez kanoniczne Kościoły prawosławne, pełni od 20 października 1995. 21 lutego 1997 został całkowicie wykluczony z Cerkwi prawosławnej, co konsekwentnie odrzuca, uznając za akt polityczny. Jego działania interpretuje się w literaturze jako motywowane rozczarowaniem z powodu przegranych wyborów na patriarchę Moskwy i całej Rusi[7][8].

W czasie organizacji Patriarchatu Kijowskiego Filaret posługiwał się hasłami ukraińskiego patriotyzmu czy wręcz nacjonalizmu[9]. W swoim działaniu był popierany przez władze niepodległej Ukrainy. Przychylne mu opinie pojawiały się w mediach, zaś prezydium Rady Najwyższej Ukrainy ogłosiło postanowienia soboru w Charkowie za nieważne, po czym publicznie zadeklarowało poparcie dla Filareta[6]. Zyskał on również poparcie organizacji skrajnie nacjonalistycznej UNA-UNSO, która ogłosiła go przywódcą religijnym wszystkich Ukraińców[2]. Bojówki UNA-UNSO wielokrotnie atakowały cerkwie należące do Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego Patriarchatu Moskiewskiego, m.in. napadając 18 czerwca 1992 na Ławrę Peczerską. Celem ataku było uniemożliwienie intronizacji metropolity Włodzimierza - następcy Filareta[10]. Filaret (Denysenko) jest również oskarżany o przekazanie UNA-UNSO 12 mln karbowańców otrzymanych z budżetu państwa na remonty obiektów sakralnych[11].

Według źródeł rosyjskich metropolita Filaret miał być tajnym współpracownikiem KGB o pseudonimie "Antonow", a także, już będąc poza Rosyjskim Kościołem Prawosławnym, otwarcie łamać zasadę celibatu mnichów, prowadząc życie rodzinne z Eugenią Rodionową (zm. 1998)[12][13]. Informacje na ten temat przekazał w 1991 prasie ukraińskiej biskup Jonatan (Jeleckich), ówcześnie wikariusz eparchii kijowskiej[14].

Filaret (Denysenko) podejmował działania na rzecz uczynienia Patriarchatu Kijowskiego jednym z kanonicznych, autokefalicznych Kościołów prawosławnych, m.in. zwracając się do Patriarchatu Konstantynopolitańskiego. Po fiasku tychże starań podjął natomiast próbę powołania do życia struktury jednoczącej niekanoniczne Kościoły prawosławne: Macedoński Kościół Prawosławny, Bułgarski Kościół Prawosławny (Synod alternatywny), Czarnogórski Kościół Prawosławny, Kościoły starokalendarzowe, propozycję uczestnictwa w strukturze przesłano także Kościołowi Prawosławnemu w Ameryce[15]. Jego zdaniem niekanoniczność kierowanych przez niego struktur jest jedynie kwestią czasu; jego zdaniem wszystkie Kościoły autokefaliczne odrywały się od Kościołów-matek w sposób niezgodny z prawem kanonicznym i dopiero po pewnym czasie były uznawane za legalnie działające[11].

Po protestach na Ukrainie, które zakończyły się w lutym 2014 upadkiem rządów Wiktora Janukowycza, Filaret wystosował do Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego Patriarchatu Moskiewskiego apel o podjęcie rozmów na rzecz budowy jednej kanonicznej Cerkwi na Ukrainie[16]. Został on przyjęty pozytywnie, a Ukraiński Kościół Prawosławny Patriarchatu Moskiewskiego sformował komisję, która z jego strony ma wziąć udział w dialogu[17].

Bibliografia[edytuj]

Przypisy

  1. a b c W. Pawluczuk, Ukraina..., s.130
  2. a b W. Pawluczuk, Ukraina..., s.150
  3. W. Pawluczuk, Ukraina..., ss.131–132
  4. a b W. Pawluczuk, Ukraina..., s.132
  5. Митрополит Челябинский и Златоустовский Иов (Тывонюк): «Мы знали, что мы совершаем дело Божие, а поэтому ничто нас не могло запугать»
  6. a b W. Pawluczuk, Ukraina..., s.133
  7. M. Ławreszuk, Prawosławie..., ss.277–278
  8. A. Szeptycki, Podziały religijne na Ukrainie, [w:] red. Solarz A., Schreiber H.: Religia w stosunkach międzynarodowych. Warszawa: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, 2012, s. 215-217. ISBN 9788323508274.
  9. M. Ławreszuk, Prawosławie..., s.278
  10. W. Pawluczuk, Ukraina..., ss.154–155
  11. a b W. Pawluczuk, Ukraina..., s.155
  12. Филарет (Денисенко)
  13. W. Pawluczuk, Ukraina..., s.131
  14. S. Plokhy, F. E. Sysyn: Religion and Nation in Modern Ukraine. Toronton and Edmonton: Canadian Institute of Ukrainian Studies Press, 2003, s. 118. ISBN 1-895571-36-7.
  15. M. Ławreszuk, Prawosławie..., ss. 279–280
  16. Звернення Священного Синоду Української Православної Церкви Київського Патріархату до Української Православної Церкви (Московського Патріархату)
  17. Журнали засідання Священного Синоду Української Православної Церкви від 24 лютого 2014 року
Poprzednik
Sergiusz (Korolow)
Biskup wiedeński i austriacki
1987 – 1993
Następca
Bartłomiej (Gondarowski)
Poprzednik
Joazaf (Leluchin)
Metropolita kijowski
1966 - 1992
Następca
Włodzimierz (Sabodan)
Poprzednik
Włodzimierz (Romaniuk)
Patriarcha kijowski i całej Rusi-Ukrainy
od 1992
Następca
Nadal sprawuje urząd