Osowa Góra (Bydgoszcz)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ten artykuł dotyczy osiedla Bydgoszczy. Zobacz też: Osowa Góra w innych znaczeniach tego słowa. Na tę stronę wskazuje także przekierowanie „Osowa góra (bydgoszcz), Osowa góra, osowa góra, osowa góra (bydgoszcz), Osowa Góra (bydgoszcz), Osowa góra (Bydgoszcz), Osowa Góra”. Zobacz też: Osowa Góra.
Na tę stronę wskazuje przekierowanie z „Osowa góra”. Zobacz też: osowa góra.
Osowa Góra
Osiedle Bydgoszczy
Ilustracja
Dolna część Osowej Góry (widok spod bloku Wielorybia 109)
Państwo  Polska
Województwo  kujawsko-pomorskie
Miasto Bydgoszcz
Dzielnica Osiedle
Data założenia 1712, 1752 (Działy)
W granicach Bydgoszczy 1959
SIMC 0928653
Zarządzający Radosław Ginther[1]
Powierzchnia ok. 5,05 km²
Wysokość 52–85 m n.p.m.
Populacja (2014)
• liczba ludności

13 970[2]
• gęstość 2766,35 os./km²
Strefa numeracyjna 52
Kod pocztowy 85-418, 85-428, 85-430, 85-431, 85-432, 85-433, 85-434, 85-435, 85-436, 85-437, 85-438, 85-439, 85-440, 85-444, 85-445, 85-446, 85-447, 85-448, 85-449, 85-450, 85-452, 85-453, 85-455, 85-456, 85-460, 85-461
Tablice rejestracyjne CB
Plan Osowej Góry
Plan Osowej Góry
Położenie na mapie Bydgoszczy osiedla Osowa Góra (zaznaczone kolorem czerwonym)
Położenie na mapie
Mapa Bydgoszczy z zaznaczonym na czerwono osiedlem Osowa Góra
53°09′04,6″N 17°54′27,5″E/53,151278 17,907639
Strona internetowa
Portal Portal Polska
Widok osiedla w oddali z wieży ciśnień na os. Szwederowo
Osiedle mieszkaniowe na dolnym tarasie osiedla
Osiedle bloków przy ul. Wielorybiej na Górnym tarasie wybudowane w latach 80. XX w. w czasie zimy
Wejście na basen „Sardynka” przy SP 64
Przystanek kolejowy Bydgoszcz Osowa Góra na linii kolejowej nr 18
Domy wielorodzinne na dolnym tarasie osiedla
Śluza VI (Osowa Góra) na Kanale Bydgoskim
Potok Flis w dzielnicy składowo-przemysłowej Osowej Góry
Jedna z fabryk dzielnicy składowo-przemysłowej
Schronisko dla zwierząt
Przejście między blokami na dolnym tarasie osiedla
Oczka wodne na Górnym tarasie
Torfowisko „Zielona Ostoja” – użytek ekologiczny na Osowej Górze
Lasy oddzielające Osową Górę od Czyżkówka
Dawna bocznica kolejowa wiodąca do dawnego Luftamunitionsanstalt 1/II Bromberg (rozebrana w 2013 roku)

Osowa Góra (daw. niem. Hoheneiche[3], daw. pol. Działy) – Jednostka urbanistyczna miasta Bydgoszczy, położona w jego zachodniej części, po północnej stronie Kanału Bydgoskiego, będącego częścią międzynarodowej drogi wodnej E-70. Do Bydgoszczy została przyłączona 1 stycznia 1960 roku. Od 1999 roku, wraz z wydaniem planu zagospodarowania przestrzennego, posiada status osiedla. Jest ona położona na północnym zachodzie zachodniej dzielnicy willowej miasta.

Środowisko naturalne[edytuj | edytuj kod]

Położenie[edytuj | edytuj kod]

Granice[edytuj | edytuj kod]

Południową granicą osiedla jest w całości Kanał Bydgoski. Na wschodzie jest nią ul. Kruszyńska, ul. Przejście, ul. Grunwaldzka, granica lasu przy ul. Kolbego, Sępiej i Perkozowej i ul. Waleniowa; na północy las przy ul. Wielorybiej, Muszlowej i Okoniowej (część należy do osiedla); a na zachodzie ul. Szuwarowa, Kolbego, Rekinowa, Sumowa, Przewoźników, projektowana ul. Zalew, ul. Czapla, linia kolejowa nr 18 i ul. Przyjazna. Łączna długość granic wynosi ok. 12 km.

Sąsiadujące osiedla[edytuj | edytuj kod]

Osowa Góra sąsiaduje z osiedlami Flisy (głównie przez las bydgoski), Miedzyń i Prądy (przez Kanał Bydgoski będący południową, a zarazem najdłuższą granicą osiedla) oraz z Czyżkówkiem (przez las bydgoski oraz pośrednio przez las należący do gminy Sicienko). W pobliżu Kanału Bydgoskiego, południowym obrzeżem osiedla przepływa także potok Flis.

Rozpiętość[edytuj | edytuj kod]

Największe są odległości od zachodniej do wschodniej granicy osiedla przy Kanale Bydgoskim (3,5 km) i od pólnocno-zachodniego do południowo-wschodniego krańca osiedla (3,2 km), a najmniejsze - od ul. Kolbego do ul. Łowiskowej (900 m) oraz od północno-zachodniego krańca do ul. Okoniowej (950 m)

Położenie fizycznogeograficzne[edytuj | edytuj kod]

Pod względem fizycznogeograficznym osiedle przedzielone jest granicą makroregionów: Pojezierza Południowopomorskiego i Pradoliny Toruńsko-Eberswaldzkiej i mezoregionów: Doliny Brdy, Pojezierza Krajeńskiego oraz Kotliny Toruńskiej. Należą one do podprowincji Pojezierzy Południowobałtyckich, wchodzącej w skład prowincji Niżu Środkowoeuropejskiego należącego do megaregionu Pozaalpejskiej Europy Środkowej. Granicę Pojezierza Południowopomorskiego i Pradoliny Toruńsko-Eberswaldzkiej stanowi Zbocze Kruszyńskie o wysokości względnej ok. 25 m. Część północna Osowej Góry (tzw. Górny Taras, wys. ok. 78-85 m n.p.m.) należy do mezoregionu Dolina Brdy i mikroregionów: Dolina Sandrowa Brdy i Zbocze Kruszyńskie, zaś niższa część południowa (Dolny Taras, wys. ok. 52-65 m n.p.m.) do mezoregionu Kotlina Toruńska i mikroregionów: Miasto Bydgoszcz i Dolina Kanału Bydgoskiego (zachodnie rubieże w pobliżu obwodnicy Bydgoszczy – drogi krajowej nr 10 i budowanej drogi ekspresowej S5).

Położenie administracyjne[edytuj | edytuj kod]

W latach 1920 - 1938 Osowa Góra znajdowała się w województwie poznańskim, w powiecie bydgoskim. W roku 1938 wraz z powiększeniem województwa pomorskiego jego stolicą stała się Bydgoszcz, a Osowa góra należała do powiatu bydgoskiego będącego jego częścią. W okresie od 1944 do 1975 z powodu zmiany granic oraz podziału administracyjnego Polski, Osowa Góra została włączona do województwa bydgoskiego, do powiatu bydgoskiego, a od 1960 roku z powodu włączenia jej do miasta, także do gminy Bydgoszcz w powiecie bydgoskim. W latach 1975 - 1998 gmina Bydgoszcz stała się bezpośrednią częścią województwa bydgoskiego. 1 stycznia 1999 roku nazwę województwa zmieniono na kujawsko-pomorskie i utworzono powiat miejski Bydgoszcz.

Położenie administracyjne Osowej Góry w Polsce
Okres 1920 - 1938 1938 - 1944 1944 - 1950 1950 - 1956 1957 - 1959 1960 - 1975 1975 - 1998 od 1999
Województwo poznańskie pomorskie bydgoskie bydgoskie bydgoskie bydgoskie bydgoskie kujawsko-pomorskie
Powiat bydgoski bydgoski bydgoski bydgoski bydgoski bydgoski - - Bydgoszcz
Gmina brak danych Bydgoszcz Bydgoszcz miasto Bydgoszcz

Klimat[edytuj | edytuj kod]

Średnia roczna temperatura powietrza w okresie 1945–1994 wynosiła +8,4 °C[4]. Najcieplejszym miesiącem był lipiec, ze średnią temperatur +19,0 °C, najzimniejszym styczeń –1,9 °C[5]. Absolutne rekordy temperatury w Bydgoszczy to: –26,9 °C (1 lutego 1956 r.) i +38,0 °C (31 lipca 1994 r.)[6]. Dominują wiatry o kierunku zachodnim (18%) i południowo-zachodnim (15%)[7]. W 24% dni występuje cisza, co jest efektem położenia miasta w dolinie otoczonej lasami[8]. Średnia roczna suma opadów w okresie 1945–1994 wynosiła 512 mm, a w 1993–2002 – 533 mm, przy czym jest silnie zróżnicowana rocznie: od 269 mm (1989 r.) do 719 mm (1912 r.)[9]. Opad w sezonie wegetacyjnym wynosi średnio 318 mm, z maksimum w lipcu (83 mm), sierpniu (61 mm) i czerwcu (58 mm)[10]. W latach średnich i suchych występuje niedobór wody opadowej dla roślinności, co pogłębia na ogół lekki charakter gleb w okolicy[11]. Usłonecznienie w rejonie Bydgoszczy wynosi 1509 godzin i jest wyższe od średniej w kraju, zwłaszcza w miesiącach wiosennych (marzec-maj)[12]. W ciągu roku notuje się 35 dni z mrozem, 100 dni z przymrozkami, ok. 50 dni z pokrywą śnieżną i 26-30 dni gorących z temperaturą maksymalną powyżej 25 °C[13].

Ukształtowanie powierzchni[edytuj | edytuj kod]

Najniżej położonym miejscem Osowej Góry jest brzeg Kanału Bydgoskiego - 52 m.n.p.m. Wysokość bezwzględna Dolnego Tarasu dochodzi do 65 m.n.p.m., natomiast minimalna wysokość Górnego Tarasu wynosi 70 m.n.p.m. Najwyższym punktem topograficznym na osiedlu jest pagórek przy Szkole Podstawowej nr 64 (85 m.n.p.m.).

Ochrona przyrody[edytuj | edytuj kod]

Zachodni skrawek Osowej Góry w pobliżu Kanału Bydgoskiego należy do obszarów Natura 2000 pod nazwą: Dolina Środkowej Noteci i Kanału Bydgoskiego (Obszar specjalnej ochrony ptaków) oraz Dolina Noteci (Obszar mający znaczenie dla Wspólnoty)[14]. W północno-zachodniej części osiedla na Górnym tarasie znajduje się naturalne torfowisko o powierzchni 3,5 ha, chronione od 1997 r. jako użytek ekologiczny[15] Zielona Ostoja.

Pomniki przyrody[edytuj | edytuj kod]

Na Dolnym Tarasie, wzdłuż Kanału Bydgoskiego, przy śluzie Prądy znajdują się trzy pomnikowe wiązy szypułkowe o obwodach w pierśnicy ok. 350 cm[16], a w górnej części osiedla, ostatnią pozostałością parku folwarcznego był pomnikowy dąb przy ul. Głębinowej o obwodzie w pierśnicy 522 cm[17], zniszczony w czasie nawałnicy latem 2017[18].

Zielona Ostoja[edytuj | edytuj kod]

Na podstawie uchwały nr XLIII/607/09 Rady Miasta Bydgoszczy z 25 lutego 2009 (Dz. Urz. Woj. Kuj. – Pom. Nr 33, poz. 694), na osiedlu Osowa Góra, pomiędzy ulicami Rekinową, Jeziorną, Przyczółek, Skalarową a Tuńczykową ustanowiono użytek ekologiczny pod nazwą „Zielona Ostoja”.

Na podstawie art. 42 ustawy z 16 kwietnia 2004 o ochronie przyrody (Dz. U. z 2009r, Nr 151, poz. 1220 z późn. zm.), użytkami ekologicznymi są zasługujące na ochronę pozostałości ekosystemów mających znaczenie dla zachowania różnorodności biologicznej – naturalne zbiorniki wodne, śródpolne i śródleśne oczka wodne, kępy drzew i krzewów, bagna, torfowiska, wydmy, płaty nieużytkowanej roślinności, starorzecza, wychodnie skalne, skarpy, kamieńce, siedliska przyrodnicze oraz stanowiska rzadkich lub chronionych gatunków roślin, zwierząt i grzybów, ich ostoje oraz miejsca rozmnażania lub miejsca sezonowego przebywania. Omawiany teren spełnia kryteria przytoczonego artykułu.

Na obszarze użytku stwierdzono występowanie gatunków roślin objętych ochroną gatunkową na podstawie rozporządzenia Ministra Środowiska z 9 lipca 2004 r. w sprawie gatunków dziko występujących roślin objętych ochroną (Dz. U. Nr 168, poz. 1764): rosiczkę okrągłolistną (Drosera rotundifolia) i pływacza zwyczajnego (Utricularia vulgaris) i torfowców (Sphagnum magellanicum, S. palustre, S. squarrosum). Ponadto na omawianym terenie stwierdzono siedlisko priorytetowe (zagrożone zanikiem na obszarze Unii Europejskiej), wymienione w rozporządzeniu Ministra Środowiska dnia 16 maja 2005 r. w sprawie typów siedlisk przyrodniczych oraz gatunków roślin i zwierząt, wymagających ochrony w formie wyznaczenia obszarów Natura 2000 (Dz. U. Nr 94, poz. 795) – torfowiska wysokie z roślinnością torfotwórczą (żywe).

Znaczenie przyrodnicze omawianego terenu polega na nagromadzeniu na niewielkim obszarze (3,0216 ha) różnych typów ekosystemów, np. torfowiska mszarnego i zbiornika eutroficznego z zaroślami wierzbowymi i szuwarami, które tworzą dogodne warunki bytowania dla gatunków roślin i zwierząt chronionych i pospolitych.

Jest to jedyne miejsce w Bydgoszczy, gdzie zobaczyć można gatunki roślin charakterystyczne dla torfowisk mszarnych[19].

Parki[edytuj | edytuj kod]

Na terenie Osowej Góry znajduje się ok. 7 ha terenów zieleni urządzonej jako Park Osowa Góra i 51 ha zieleni nieurządzonej[20]. Głównym obszarem rekreacyjnym są lasy o urozmaiconej rzeźbie terenu, otaczające osiedle z trzech stron. Rozwój terenów zieleni zawarty w planach urbanistycznych Bydgoszczy zmierza do powołania parku osiedlowego dla Osowej Góry przy ul. Wielorybiej i Głębinowej wraz z terenem sportu przy ul. Sielawowej[20].

Na osiedlu znajdują się tereny zieleni parkowej w Bydgoszczy o łącznej powierzchni ok. 14,54 ha, o nazwie Park Osowa Góra.

Park znajduje się na tzw. górnym tarasie osiedla Osowa Góra i składa z kilku obszarów zieleni urządzonej:

  • łąki zagospodarowanej przy ul. Kormoranów o powierzchni ok. 4,25 ha
  • trzech stawów oraz okolicznej zieleni przy ul. Wielorybiej, ul. Kutrowej oraz Szkole Podstawowej nr 64 powierzchni ok. 3,50 ha,
  • dwóch stawów i terenów podmokłych przy schronisku dla zwierząt o powierzchni ok. 3,40 ha
  • parku z dwoma stawami przy ul. Rekinowej (za kościołem Wniebowstąpienia Pańskiego) o powierzchni 1,98 ha,
  • zalesionego zbocza przy ul. Waleniowej pomiędzy lasem, a ul. Świętego Ojca Maksymiliana Marii Kolbego o powierzchni ok. 1,30 ha.
  • terenu zieleni z oczkiem wodnym pomiędzy ul. Maksymiliana Kolbego, a ul. Łososiową, o powierzchni ok. 1,20 ha,
  • stawu przy ul. Planktonowej o powierzchni 0,26 ha

Lasy[edytuj | edytuj kod]

W skład Osowej Góry wchodzi 3,25 km2 lasów, w tym 1,95 km2 boru mieszanego świeżego po wschodniej stronie osiedla oraz 1,3 km2 boru iglastego świeżego w jego środku. W lesie na wschodzie osiedla znaczne straty odnotowano podczas nawałnic w sierpniu 2017 r.

Bydgoski węzeł wodny[edytuj | edytuj kod]

Charakterystyka[edytuj | edytuj kod]

Najcenniejszym zasobem środowiska Bydgoszczy jest Węzeł Wodny, na który składają się trzy główne cieki wodne o łącznej długości nabrzeży 100 km, w tym ok. 3,4 km na Osowej Górze. W Bydgoskim Węźle Wodnym łączą się dwie międzynarodowe śródlądowe drogi wodne: (E40 Morze BałtyckieMorze Czarne i E70 Ocean Atlantycki – Morze Bałtyckie), spinając dorzecza Europy Zachodniej, Środkowej oraz Wschodniej.

Przez zachodnią część miasta na odcinku 6,5 km przepływa Kanał Bydgoski, którym dotrzeć można do Noteci i dalej poprzez Wartę – do Odry.

Godna odnotowania jest obecność na terenie miasta licznych budowli hydrotechnicznych związanych z Kanałem oraz drogą wodną Wisła-Odra: sześć czynnych śluz, w tym Śluza Prądy oraz Śluza Osowa Góra i cztery nieczynne (zabytkowe), trzy jazy, port rzeczny, zapora wodna, przepławki, upusty i budowle regulacyjne.

Na obszarze miasta znajdują się także mniejsze cieki wodne, m.in. Flis, który syfonem przekracza Kanał Bydgoski, Struga Młyńska, czy też Struga Prądy.

Na terenie Osowej Góry znajduje się ponadto 10 zbiorników wodnych. Są to niewielkie stawy i zagłębienia polodowcowe. Do zbiorników tych zalicza się:

  • dwa stawy w leśnej części Parku Osowa Góra,
  • dwa stawy przy ul. Rekinowej,
  • staw przy Szkole Podstawowej nr 64,
  • staw przy ul. Kolbego i pętli autobusowej Rekinowa,
  • staw na Flisie przy ul. Kruszyńskiej oraz Mińskiej,
  • staw przy ul. Planktonowej,
  • dwa zagłębienia polodowcowe przy Schronisku dla Zwierząt, pomiędzy ulicami Grunwaldzką, Przewoźników, a Łowiskową (czasem nie uwzględniane na mapach).

Kanał Bydgoski[edytuj | edytuj kod]

Charakterystyka[edytuj | edytuj kod]

Największym i najważniejszym ciekiem wodnym na terenie osiedla jest Kanał Bydgoski, zbudowany w latach 1773–1774. Jest najstarszym czynnym do dnia dzisiejszego śródlądowym kanałem wodnym na obecnym terytorium Polski. Starszy od niego jest wprawdzie Kanał Jagielloński łączący Elbląg z Gdańskiem z 1483 roku, nie ma on jednak obecnie znaczenia w transporcie wodnym. To unikatowy w skali europejskiej przykład XVIII-wiecznej myśli technicznej oraz rozwoju techniki na przestrzeni XIX i początku XX wieku. W 2005 roku został wpisany w całości do rejestru zabytków. W dwudziestoleciu międzywojennym był uważany za najpiękniejszą i najsprawniejszą drogę wodną II Rzeczypospolitej. Na terenie Osowej Góry mieszczą się śluzy Prądy i Osowa Góra.

Śluza Prądy[edytuj | edytuj kod]

Śluza Prądy jest śluzą nr 7 Kanału Bydgoskiego, będącego częścią drogi wodnej Wisła-Odra. Śluza znajduje się na zachodnich rubieżach miasta Bydgoszczy, nieopodal ul. Spacerowej i Mińskiej na osiedlu Prądy. Wybudowano ją w latach 17731774. Krótko po pierwszych próbach uruchomienia kanału, drewniana śluza rozpadła się jednak. Musiano spuścić wodę, kanał wyczyścić i pogłębić. W latach 18401852 przebudowano ją do masywnej formy murowanej. Wymiary użytkowe komory wynosiły wówczas 44,5 × 9,65 m, światło wrót 4,97 m, a spadek 3,34 m[21]. Obecna forma budowli została oddana do użytku pod koniec sierpnia 1913 roku, kiedy dokonano przebudowy Kanału Bydgoskiego. W wyniku prowadzonych z rozmachem robót wykonano nowy dwukilometrowy odcinek kanału, zmodernizowano wszystkie śluzy i wybudowano dwie nowe. Oddana do użytku droga wodna umożliwiała spławianie 400-tonowych barek, pływających powszechnie na wodach śródlądowych Europy Zachodniej. Obecny dom śluzowego wybudowano w 1942 roku[21]. W 2005 r. śluzę Prądy wraz z budynkiem towarzyszącym wpisano do rejestru zabytków województwa kujawsko-pomorskiego[21].

Śluza Osowa Góra[edytuj | edytuj kod]

Śluza Osowa Góra jest śluzą nr 8 Kanału Bydgoskiego, będącego częścią drogi wodnej Wisła-Odra. Śluza znajduje się na zachodnich rubieżach miasta Bydgoszczy, nieopodal drogi krajowej nr 10, na osiedlu Osowa Góra. Wybudowano ją w latach 1773–1774. Jej pierwotna forma była drewniana. W latach 1840–1852 przebudowano ją do masywnej formy murowanej. Wymiary użytkowe komory wynosiły wówczas 44,5 × 9,75 m, światło wrót 5,3 m, a spadek 2,99 m[21]. Obecna śluza została oddana do użytku pod koniec sierpnia 1913 roku, kiedy dokonano przebudowy Kanału Bydgoskiego. W wyniku prowadzonych robót wykonano nowy dwukilometrowy odcinek kanału, zmodernizowano wszystkie śluzy i wybudowano dwie nowe. Oddana do użytku droga wodna umożliwiała spławianie 400-tonowych barek, pływających powszechnie na wodach śródlądowych Europy Zachodniej. W pobliżu śluzy (w km 22,88) funkcjonował „most Owczy” o szerokości przęsła 18 m i wysokości wody żeglownej 4,31 m. Zburzono go w marcu 1890 r., odbudowano w latach 18951896[22] i przebudowano w 1914 r.[21] W 2005 r. śluzę Osowa Góra wraz z budynkiem towarzyszącym wpisano do rejestru zabytków województwa kujawsko-pomorskiego[21].

Obie śluzy są budowlami hydrotechnicznymi Kanału Bydgoskiego, będącymi elementami międzynarodowej drogi wodnej E-70 zarządzanymi przez Regionalny Zarząd Gospodarki Wodnej w Poznaniu oraz Zarząd Zlewni Noteci w Bydgoszczy.

Flis[edytuj | edytuj kod]

Przez przemysłową część osiedla przepływa Flis, prawy dopływ Brdy, o powierzchni zlewni 88,6 km². Od niego wzięło nazwę osiedle Flisy w Bydgoszczy. Jego nazwa pochodzi od niemieckiego słowa Fließ, oznaczającego strumień. Pierwotna, polska nazwa, która zanikła w XIX wieku to Krępa. W okresie zaboru pruskiego nazwa brzmiała Prondyfließ, od nieistniejącej już osady Prądy-Młyn (Prondy-Mühle).

Historia[edytuj | edytuj kod]

Okresy[edytuj | edytuj kod]

Osowa Góra należy do najmłodszych osiedli miasta Bydgoszczy – jako wieś Osowa Góra została włączona w granice administracyjne miasta z dniem 1 stycznia 1960. Rozpatrując rozwój środowiska tego osiedla, można wyróżnić w nim następujące okresy:

  • okres do połowy XIX wieku – istnienie dwóch majątków,
  • okres od połowy XIX wieku do I wojny światowej – parcelacja majątków i kolonizacja niemiecka, powstanie wsi Hoheneiche (Wysokie Dęby),
  • okres od powstania II RP do 1939 roku – wykup części ziemi Niemców przez Polaków,
  • okres II wojny światowej – produkcja rakiet V-1 w tajnych zakładach zbrojeniowych Luftamunitionsanstalt 1/II Bromberg zlokalizowanych w lesie przy ulicy Grunwaldzkiej,
  • okres od wyzwolenia Polski do 1959 roku – włączenie wsi Osowa Góra w obręb administracyjny miasta Bydgoszczy,
  • okres od 1960 do 1989 roku – intensywne budownictwo domków jednorodzinnych oraz budowa kaplicy katolickiej, dzielnicy składowo-przemysłowej i Szkoły Podstawowej nr 40,
  • okres od 1989 roku do dziś – zabudowa Górnego Tarasu domkami jednorodzinnymi i budynkami wielorodzinnymi z jednoczesną budową Szkoły Podstawowej nr 64, Parku Osowa Góra oraz Kościoła Wniebowstąpienia Pańskiego obok istniejącej kaplicy.

Kalendarium[edytuj | edytuj kod]

Do XVII wieku[edytuj | edytuj kod]

  • 6 tys. lat p.n.e. – pierwsze osadnictwo na terenie dzisiejszego osiedla.
  • XI wiek n.e. – założenie grodziska Pawłówek

XVIII wiek[edytuj | edytuj kod]

  • 1712 r. – założenie wsi Działy przez wójta Bydgoskiego,
  • 1724 r. – opuszczenie osady przez mieszkańców,
  • 1752 r. – ponowne założenie wsi,
  • 1765 r. – ukończenie budowy folwarku należącego do starostwa bydgoskiego,
  • 1774 r. – budowa Kanału Bydgoskiego,
  • 1780 r. – kupno folwarku przez Ossowów,
  • lata 80. XVIII wieku – powstanie dworu ziemiańskiego Hoheneiche (Wysokie Dęby),
  • lata 90. XVIII wieku – budowa osiedla robotniczego przy Kanale Bydgoskim.

XIX wiek[edytuj | edytuj kod]

  • 1827 r. – oddanie do użytku szosy z Bydgoszczy do Nakła nad Notecią,
  • 1851 r. – ukończenie budowy zachodniego odcinka Pruskiej Kolei Wschodniej z Bydgoszczy do Berlina,
  • lata 70. XIX wieku – bankructwo rodu Hoheneiche,
  • lata 80. XIX wieku – podział ziem Osowej Góry na trzy części: „Resztówkę” na Górnym tarasie, „Działy” pomiędzy Kanałem Bydgoskim, a wzniesieniami na północy oraz „Abisynię” pomiędzy dzisiejszą ulica Puszczykową, a lasem na wschodzie.

I połowa XX wieku[edytuj | edytuj kod]

  • 1911 r. – budowa szkoły, rady wsi oraz kaplicy ewangelickiej przy ulicy Kruszyńskiej 52,
  • 1912 r. – kupno działki w pobliżu szkoły z przeznaczeniem na cmentarz ewangelicki,
  • 1920 r. – przejście miejscowości Osowa Góra do II Rzeczypospolitej,
  • listopad 1924 r. – eksplozja w składach amunicji w pobliżu osiedla,
  • 1940 r. – rozbudowa składów amunicji w zakład Luftmunitionanstalt 1/11 Bromberg,
  • 1945 r. – przejęcie terenów Luftmunitionanstalt 1/11 Bromberg przez Wojsko Polskie,
  • 1946 r. – parcelacja majątków ziemiańskich i przekazanie ich rolnikom z Kresów Wschodnich,
  • 1947 r. – rozpoczęcie budowy domków jednorodzinnych na terenie osiedla.

II połowa XX wieku[edytuj | edytuj kod]

  • 1959 r. – włączenie wsi Osowagóra do Bydgoszczy,
  • 1960 r. – rozpoczęcie budowy dzielnicy składowo-przemysłowej,
  • 1961 r. – wydanie pozwolenia na budowę domów jednorodzinnych oraz bloków mieszkalnych na osiedlu,
  • 1965 r. – doprowadzenie sieci wodociągowej na osiedle,
  • 1966 r. – oddanie do użytku Szkoły Podstawowej nr 40,
  • 1968 r. – niwelacja zabudowań folwarku na Dolnym Tarasie,
  • 1969 r. – całkowite uzbrojenie terenu osiedla,
  • 1976 r. – plan budowy linii tramwajowej na Osową Górę, ukończenie budowy centrali telefonicznej,
  • 1982 r. – erygowanie parafii św. Maksymiliana Kolbe,
  • 1989 r. - elektryfikacja linii kolejowej Bydgoszcz - Piła,
  • lata 90. XX wieku – ukończenie zabudowy Dolnego Tarasu, rozbiórka dworu ziemiańskiego Hoheneiche, przeniesienie Szkoły Podstawowej nr 40 do nowego budynku przy ulicy Puszczykowej,
  • 1997 r. – oddanie do użytku Szkoły Podstawowej nr 64.

XXI wiek[edytuj | edytuj kod]

  • 2001 r. – budowa Parku Osowa Góra,
  • 2010 r. – ukończenie budowy kościoła pw. Wniebowstąpienia Pańskiego,
  • 2012 r. – likwidacja składów amunicyjnych,
  • 2013 r. – rozebranie bocznicy kolejowej do terenów wojskowych,
  • 2014 r. – rozbrojenie dawnych terenów wojskowych,
  • 2018 r. – przekazanie 5 ha terenów wojskowych bydgoskiemu Muzeum Wojsk Lądowych, utwardzenie części ścieżek w Parku Osowa Góra,
  • 2020 r. – oddanie do użytku dwujezdniowej ulicy Grunwaldzkiej.

Prehistoria[edytuj | edytuj kod]

Ślady osadnictwa na terenie Osowej Góry pochodzą z okresu środkowej epoki kamiennej (6 tys. lat p.n.e.), wkrótce po ustąpieniu lodowca[23]. Głównym zajęciem tutejszej ludności było rybołówstwo oraz kopieniactwo. O rybołówstwie świadczą narzędzia kultury maglemoskiej m.in. z wykopalisk koło Lisiego Ogona, które znajdują się w zbiorach Muzeum Okręgowego w Bydgoszczy. Obozowiska zakładano nad brzegami rzek, na terenach podmokłych, co odpowiada warunkom topograficznym Osowej Góry, w tej epoce położonej nad zalaną wodami Pra-Wisły Doliną Kanału Bydgoskiego. Obfitość ryb uzasadniała dominującą rolę rybołówstwa w zaopatrzeniu w żywność ówczesnej ludności, z przewagą nad rolnictwem i myślistwem. Łowiono na ogół z dłubanych czółen za pomocą ości i innych ostrych narzędzi. Najbardziej pospolitą rybą poławianą w wodach śródlądowych był szczupak[23]. W późniejszym okresie o wyżywieniu zaczęło decydować myślistwo, pasterstwo i rolnictwo.

Średniowiecze[edytuj | edytuj kod]

Najstarsze informacje historyczne, uzyskane dzięki badaniom archeologicznym dotyczą grodziska Pawłówek, położonego w sąsiedztwie Osowej Góry. Grodzisko to leży na płaskim wzgórzu w obrębie Zbocza Kruszyńskiego na tzw. „Górze Zamkowej”, ok. 600 m na północ od Kanału Bydgoskiego i 400 m na południe od drogi krajowej nr 80. Obiekt sąsiaduje bezpośrednio od południa z linią kolejową Bydgoszcz-Krzyż, a od zachodu z obwodnicą Bydgoszczy – drogą nr 10 Bydgoszcz-Szczecin. Grodzisko z południowej i zachodniej strony odcięte jest ostro opadającymi stokami, przechodzącymi w poziom dna pradoliny Noteci, natomiast od północy przez sztuczną krawędź, przy której posadowiony był wał obronny. Wymiary majdanu wynoszą 120x80 m, a wysokość grodziska od północy: 6 m. Grodzisko leży na eksponowanym miejscu, skąd rozpościerają się rozległe widoki na pradolinę Toruńsko-Eberswaldzką. Obecnie jest silnie zniwelowane i zniszczone wskutek użytkowania rolniczego oraz budowy w tym miejscu w 1914 r. okopów wojskowych. Drewniano-ziemny gród i zespół osad został zniszczony i opuszczony podczas wojen polsko-pomorskich prowadzonych przez Bolesława Krzywoustego. Uznaje się, że Pawłówek obok Bydgoszczy i Wyszogrodu zaliczał się do głównych grodów warownych na terenie międzyrzecza Brdy i Wisły, strzegących strategicznych przepraw na pograniczu kujawsko-pomorskim. Porzucono go najpóźniej na początku XIII w., skupiając wysiłek na utrzymywaniu dwóch pozostałych grodów (zniszczonych w wyniku wojen dwa wieki później)[24].

Okres nowożytny przedrozbiorowy[edytuj | edytuj kod]

W okresie staropolskim północna część Osowej Góry znajdowała się w obrębie posiadłości cystersów koronowskich, z tym że blisko przebiegała granica z terytorium starościńskim Bydgoszczy (Łochowo) i szlacheckim (Pawłówek, Osówiec). Pozostałości ciągu wałów i znaków granicznych wytyczonych w XV-XVI wieku pozostały do dnia dzisiejszego pod nazwą Wałów Kujawskich[24]. Utwory te w postaci wałów i rowów ciągną się na terenie leśnym od zbiegu ul. Kruszyńskiej i Gęsiej aż do ul. Wyrzyskiej na Czyżkówku, a ich druga, mniej wyraźna linia – na północy od ul. Kolbego na Osowej Górze do zbiegu ul. Siedleckiej i Koronowskiej na Czyżkówku. W rejonie ul. Kruszyńskiej, gdzie zbiegały się posiadłości trzech właścicieli, w 1712 r. wójt bydgoski założył wieś Działy (niem. Dzialy)[25]. Na jednej włóce i 13 morgach mieszkał tu Michał Zelino[26]. Po wojnie północnej w 1724 roku osada została zupełnie opuszczona[27], lecz w 1752 r. wójt wydał ponownie kontrakt osadniczy. Mieszkał tu Jerzy Tern, który obowiązany był płacić podatki: czynsz, hibernę, pogłówne i gajowe w łącznej wysokości 152 złotych[28]. W 1765 roku powstał tu folwark należący do starostwa bydgoskiego, odnotowany jeszcze na mapie z 1857 roku[27].

Okres zaboru[edytuj | edytuj kod]

Osowa Góra w czasie zaborów
Rok utraty niepodległości Rok odzyskania niepodległości Okres 1772–1815 Okres 1815–1920
1772 r. 1920 r. pruski pruski

Okres 1772-1815[edytuj | edytuj kod]

W XIX wieku na dolnym tarasie Osowej Góry[29], przy obecnej ulicy Kruszyńskiej, pomiędzy ulicami Kaczą a Puszczykową, istniał dwór ziemiański Hoheneiche (pol. Wysokie Dęby). Zabudowania tego majątku zbudowane były w stylu dworku szlacheckiego, a należące do niego ziemie leżały na południe od szosy Bydgoszcz – Nakło.

Natomiast powstały na Górnym tarasie folwark, którego dziedzicami byli Ossowowie, został nazwany Ossowagóra (niem. Ossowerberg). Siedzibą majątku był dworek modrzewiowy zbudowany prawdopodobnie w 1780 roku[a]. Nazwa majątku Osowagóra utrwaliła się w okresie międzywojennym dla całego obszaru dzisiejszego osiedla, zarówno dolnego, jak i Górnego tarasu.

Budowa Kanału Bydgoskiego[edytuj | edytuj kod]

W latach 1773–1774 wybudowano Kanał Bydgoski, który oddzielił Miedzyń i Prądy na południu, od Czyżkówka i części wsi Działy na północy. W północnych Działach pozostały 34 domy, w których mieszkało 221 osób[17].

Budowniczy Kanału Franz von Brenkenhoff zdecydował o budowie w jego pobliżu osiedla dla robotników, którzy mieli stanowić zalążek osadnictwa niemieckiego na tych terenach. Powstały trzy kolonie drewnianych baraków, murowanych i szachulcowych domów, w których pod koniec XIX w. mieszkało ok. 700 osób. Były to: kolonia A (na wschód od śluzy Prądy), kolonia B (na zachód od śluzy Osowa Góra) i kolonia C (wieś Występ)[17].

W pobliżu istniały drewniane dwie śluzy, o różnicy poziomów wody 3 m: VII „Prądy” i VIII „Osowa Góra”. Z czasem wody Kanału zarybiono i zbudowano dwa mosty: Fangbrücke w pobliżu skrzyżowania dzisiejszych ulic: Mińskiej i Kruszyńskiej oraz Most Owczy (Schafbrücke) koło ósmej śluzy.

Okres 1815-1875[edytuj | edytuj kod]

W 1827 r. wybudowano szosę do Nakła (ul. Grunwaldzką), a w 1851 r. linię kolejową do Piły (Pruską Kolej Wschodnią Berlin-Królewiec)[17].

Spis miejscowości rejencji bydgoskiej z 1833 r. podaje, że we wsi Ossowaberg mieszkało 60 osób (11 ewangelików, 49 katolików) w 7 domach[30]. Miejscowość należała do parafii katolickiej w Nowej Dąbrówce oraz parafii ewangelickiej w Bydgoszczy. Na Osowej Górze znajdował się również folwark, gdzie w 2 domach mieszkało 12 osób (11 ewangelików, 1 katolik). Natomiast folwark Działy zamieszkiwało 62 osób (54 ewangelików, 8 katolików) w 11 domach. W pobliżu Kanału Bydgoskiego istniały kolonie osadnicze A, B i C, które zamieszkiwało łącznie 389 osób (341 ewangelików, 48 katolików) w 61 domach[30]. Według opisu Jana Nepomucena Bobrowicza z 1846 r. wieś Osowa Góra należała do majątku Osówiec, którego właścicielem był Piotr Schaal, natomiast folwark Działy należał do rządowej domeny bydgoskiej[31].

Kolejny spis z 1860 r. podaje, że w folwarku Ossowaberg mieszkało 113 osób (58 ewangelików, 55 katolików) w 6 domach. Właścicielem majątku był Gustav von Oertzen. Dzieci ewangelickie uczęszczały do szkoły w Kruszynie, a dzieci katolickie do szkoły w Dąbrówce Nowej. Z kolei w kolonii A w pobliżu Kanału Bydgoskiego mieszkało 246 osób (224 ewangelików, 22 katolików) w 39 domach. W Działach mieszkało 129 osób (127 ewangelików, 2 katolików) w 13 domach. Najbliższa szkoła dla dzieci z Działów znajdowała się na Prądach. Zarówno kolonia na Kanałem, jak i Działy należały do parafii katolickiej i ewangelickiej w Bydgoszczy[32].

Okres 1875-1914[edytuj | edytuj kod]

W 1884 roku Słownik geograficzny Królestwa Polskiego podaje, że majątek Osowagóra miał 629 ha powierzchni (w tym 430 ha pola uprawne, 82 ha łąki i pastwiska, 96 ha lasy) i zamieszkiwania była przez 115 osób w 9 domostwach (96 ewangelików i 19 katolików). Na terenie majątku istniała cegielnia, chowano konie oraz bydło rasy holenderskiej[33].

Jedna z ulic Górnego Tarasu osiedla (Mrotecka)
Park na Górnym tarasie

Pod koniec XIX wieku na skutek bankructwa właścicieli majątku Hoheneiche, ziemie zostały podzielone na parcele i sprzedane. Wówczas to powstały trzy określenia: „Resztówka” na Górnym tarasie, „Działy” między Kanałem Bydgoskim, a wzniesieniami na północy i „Abisynia” między dzisiejszą ulica Puszczykową, a lasem na wschodzie. Parcele zostały zakupione i zasiedlone przez Niemców wyznania ewangelickiego. W latach 1911–1912 przy ulicy Kruszyńskiej 52 ze składek ludności niemieckiej zbudowany został trzykondygnacyjny budynek szkolny z czerwonej cegły, który spełniał trzy funkcje: szkoły (dwie sale na parterze), kaplicy ewangelickiej (trzecia sala na parterze z witrażami) oraz salki parafialnej i sali zebrań mieszkańców. Osowogórska parafia ewangelicka obejmowała sąsiednie wsie: Pawłówek, Osówiec i Prądy[34]. W pobliżu szkoły (około 300 m) wykupiono działkę, którą przeznaczono na cmentarz ewangelicki[b]. Oddanie tego budynku upamiętniono tablicą pamiątkową, którą umieszczono na frontonie, a którą zdemontowano w 1945 roku. Od lat 60. XX w. funkcjonuje w nim przedszkole (obecnie o nazwie „Sówka”). Budynek został wpisany do Miejskiej Ewidencji Zabytków; jest jednym z najstarszych obiektów na osiedlu[35].

Okres międzywojenny[edytuj | edytuj kod]

I wojna światowa[edytuj | edytuj kod]

Panorama dolnego tarasu (widok z Górnego tarasu spod bloku Wielorybia 107)

Okres 1920-1939[edytuj | edytuj kod]

Gdy w 1920 roku wieś Osowagóra znalazła się w II Rzeczypospolitej, wielu Niemców wyjechało do Rzeszy, sprzedając swoje gospodarstwa Polakom. Do bardziej znanych właścicieli w tym okresie należeli m.in. Hieronim Dobrogowski i Cezary Gorzelewski[17]. W okresie międzywojennym w szkole na Osowej Górze pobierały naukę dzieci polskie i rodzin niemieckich, które przyjęły obywatelstwo polskie, a w kaplicy odbywały się nabożeństwa dla katolików (1923- 1928)[34].

W lesie położonym na wschód od Osowej Góry jeszcze w okresie zaboru pruskiego znajdowały się składy amunicyjne (Przetwórnia Materiałów Wybuchowych). 26 listopada 1924 roku doszło w niej do eksplozji, w której zginęły 4 osoby[36].

II wojna światowa[edytuj | edytuj kod]

W czasie II wojny światowej Niemcy fabrykę amunicji rozbudowali w zakład Luftmunitionanstalt 1/11 Bromberg z częściowo utajnionym programem produkcji. Wytwarzano tu m.in. elementy rakiet V-1[37]. W styczniu 1945 r. wysadziły ją w powietrze wycofujące się oddziały niemieckie, a następnie teren ten użytkowało Wojsko Polskie (JW 1433).

W okresie okupacji hitlerowskiej, w latach 1939–1945, niektóre gospodarstwa Polaków zostały przejęte przez Niemców, a gospodarzy wywieziono do obozów koncentracyjnych lub do Generalnego Gubernatorstwa.

Okres 1945-1959[edytuj | edytuj kod]

Po wyzwoleniu, w latach 1945–1947 wysiedlono Niemców, zaś majątki ziemiańskie rozparcelowano i przekazano polskim rolnikom, przybyłym głównie z Kresów Wschodnich[17]. Na niektórych działkach budowano sposobem gospodarczym domki jednorodzinne.

Osiedle Bydgoszczy (1959-1989)[edytuj | edytuj kod]

7 grudnia 1959 r. 512 ha obszaru wsi Osowagóra włączono do Bydgoszczy, na cele mieszkaniowe i składowo-magazynowe[38]. Wśród wytyczonych ulic, jedną nazwano Osowagóra (dziś ul. Św. Maksymiliana Kolbego) jako pamiątkę po nazewnictwie wioski[17].

W latach 60. na części dolnego tarasu rozpoczęto budowę dzielnicy składowo-przemysłowej, zgodnie z ówcześnie obowiązującą zasadą planistyczną translokowania zakładów przemysłowych z centrum Bydgoszczy do dzielnic i osiedli peryferyjnych. W latach 1965–1969 przeprowadzono uzbrojenie terenu: doprowadzono magistralę wodociągową z ujęcia na Czyżkówku, realizowano sieć kanalizacyjną oraz system bocznic kolejowych. Pierwszymi zakładami zlokalizowanymi w strefie były przeniesione ze Śródmieścia: Centrostal i Zakłady Mleczarskie[39].

Zabudowa jednorodzinna osiedla datuje się od 1961 r., kiedy bydgoska Miejska Rada Narodowa wyznaczyła na tym terenie działki budowlane pod budownictwo indywidualne, finansowane ze środków własnych ludności. W ślad za tym szły również przedsięwzięcia dotyczące uzbrojenia terenów i budownictwa usługowego, lecz w ograniczonym zakresie, jako że główny front robót dotyczył osiedli budownictwa wielorodzinnego realizowanych na Górnym i Dolnym Tarasie miasta, a następnie w dzielnicy Fordon[39]. Pod koniec lat 60. zniwelowano zabudowania folwarku na dolnym tarasie, a istniejący jeszcze wówczas stawek – zasypano. Jedyna pozostałość po dworku to dwa drzewa i kępa bzów. Na Górnym tarasie wzniesiono natomiast pierwsze osiedle bloków przy ul. Wielorybiej.

W styczniu 1966 r. oddano do użytku Szkołę Podstawową nr 40 przy ul. Kruszyńskiej 52. Otwarcia dokonał Józef Lewkowski – ówczesny sekretarz KM PZPR. Szkołę wzniesiono według projektu typowego autorstwa Józefa Pokrzywnickiego z adaptacją Jerzego Michałowskiego, z 10 izbami lekcyjnymi, zaś patronem ustanowiono Oskara Langego. Placówka należała do 11 oddanych w Bydgoszczy tzw. szkół tysiąclecia, budowanych na obchody Tysiąclecia Państwa Polskiego[40].

W 1976 r. na ogólnopolskiej konferencji pt. „Zagadnienia rozwoju komunikacji miejskiej na terenie miasta Bydgoszczy” powstały plany połączenia tramwajowego Osowej Góry z centrum miasta. Tory przewidywano wzdłuż ul. Grunwaldzkiej[41]. Plan ten został uznany za nieopłacalny. W tym samym roku oddano do użytku centralę telefoniczną[42].

Od 1989 r.[edytuj | edytuj kod]

W latach 90. XX w. zakończono zabudowę dolnego tarasu, intensywnie postępowała wówczas zabudowa na tarasie Górnym: zarówno domy jednorodzinne, jaki i bloki wielorodzinne[17]. Rozebrano wówczas modrzewiowy dworek folwarku na Górnym tarasie.

Przejęte po wojnie przez Wojsko Polskie tereny niemieckiej bazy amunicyjnej, w niewielkiej części znajdowały się w jego posiadaniu do 2018. W szczytowej fazie działalności obsługująca składy amunicyjne jednostka wojskowa JW 4224 zatrudniała 160 pracowników (w ostatniej fazie przed rozwiązaniem w końcu 2012 już tylko 70) i zajmowała się m.in. przedłużaniem resursów na amunicję i pociski rakietowe[43]. Zasadnicza część dawnego kompleksu (150 ha) została przejęta przez nadleśnictwo w Żołędowie i w latach 2013–2014 kosztem 500 tys. zł oczyszczona z zalegających materiałów wybuchowych (80 tys. pocisków, w tym niemieckich bomb kasetowych SD2 Sprengbombe Dickwandig 2 kg oraz 13 polskich bomb lotniczych wz. 27 – najstarszych bomb produkowanych w Polsce, w wersji ćwiczebnej (wypełniono je smołą))[44]. Ogółem saperzy odkryli i zabezpieczyli ponad 717 tys. przedmiotów niebezpiecznych, w tym m.in. 99 min przeciwpiechotnych i ponad 4 tys. bomb lotniczych[45]. W 2018 ostatni fragment terenu należący do WP (5 ha) przekazano Muzeum Wojsk Lądowych (będącemu od 2011 było jego dzierżawcą), które planuje w tym miejscu stworzenie stałej ekspozycji ciężkiego sprzętu wojskowego, budowę magazynów oraz warsztatów remontowych, a także stworzenie toru do prezentacji eksponatów[46]

Charakterystyka[edytuj | edytuj kod]

Położenie[edytuj | edytuj kod]

Osiedle Osowa Góra jest najdalej na zachód wysuniętym osiedlem Bydgoszczy, oddzieloną od strony centrum miasta pasem lasu sosnowego. Pod względem fizjograficznym położone jest na dwóch poziomach oddzielonych Zboczem Kruszyńskim. Część północna to Górny Taras otoczony lasem i w całości przeznaczony pod zabudowę mieszkaniową. Mieszczą się tu oczka wodne, utworzone w zagłębieniach wytopiskowych, które zaadaptowano w parku osiedlowym[47]. Taras dolny w części między Zboczem, a ul. Grunwaldzką oraz na wschód od ul. Podmiejskiej również zajmuje zabudowa mieszkaniowa jednorodzinna i wielorodzinna. Dzielnica składowo-przemysłowa Osowej Góry znajduje się na dolnym tarasie między ul. Grunwaldzką, a Kanałem Bydgoskim oraz ul. Podmiejską na wschodzie, a ul. Miedzianą na zachodzie. Zachodnie rubieże Osowej Góry, które przecina droga krajowa nr 10 zajmują natomiast łąki i torfowiska towarzyszące Kanałowi Bydgoskiemu. Jest to obszar chroniony typu Natura 2000.

Przez osiedle przebiegają drogi krajowe: nr 10, nr 80, droga powiatowa 1529C do Wojnowa oraz linia kolejowa nr 18 Bydgoszcz-Piła z przystankiem kolejowym Bydgoszcz Osowa Góra.

Budownictwo[edytuj | edytuj kod]

Budownictwo jednorodzinne stanowi 80% zabudowy, zaś pozostałe 20% to budynki kilkurodzinne oraz bloki. Od lat 80. XX w. bydgoskie spółdzielnie: SIM oraz „Zrzeszeni” wzniosły na terenie osiedla kilka osiedli mieszkaniowych. Osiedle wyodrębniono uchwałą Nr XXIII/238/92 Rady Miejskiej Bydgoszczy z dnia 30 marca 1992 r. w sprawie utworzenia Osiedla Osowa Góra jako jednostki pomocniczej Gminy Miejskiej Bydgoszczy. Dwie wewnętrzne ulice osiedlowe: Dolna Waleniowa i Atolowa, leżą poza granicami miasta Bydgoszczy na terenie gminy Sicienko[34] w osadzie Osowa Góra będącej częścią Osówca.

Infrastruktura[edytuj | edytuj kod]

Wśród infrastruktury osiedla znajdują się obiekty kulturalne (filia nr 39 Biblioteki Miejskiej), Dom Pomocy Społecznej (ul. Mińska), basen Sardynka przy SP 64, boisko Orlik, dwa zespoły szkół, trzy przedszkola, dwa urzędy pocztowe, dwie przychodnie zdrowia, jedna drogeria, trzy apteki, pięć dyskontów i trzy pawilony handlowe. Na zachodnich rubieżach osiedla, przy ul. Grunwaldzkiej 298 znajduje się Schronisko dla Zwierząt[34].

Przemysł[edytuj | edytuj kod]

Teren przeznaczony pod zabudowę przemysłową na Osowej Górze liczy 110 ha. Na Osowej Górze znajduje się ponad 200 większych firm, z czego większość powstała po 1989 r. Największe z nich to: Spółdzielnia Mleczarska Mlekpol-Osowa, Jutrzenka, Can-Pack – Fabryka Puszek Napojowych, Polmass – Zakład Preparatów Paszowych, Drozapol-Profil, Kotłorembud, Betor, Pilkington – produkujący szkła wielowarstwowe, Bałtyk-Gaz, Drabex, SPX, CGH – produkcja zbiorników, CMT – zakład produkcji odzieży, Helgesen, Graform – zakład produkcji form wtryskowych, Polwell, Aplex, Aspol, Bekpolmasz, Serigraph, Belledruk, Orkla Press, Drukplast, Sevisco, Browar Osowa Góra i wiele innych[34].

Najważniejsze przedsiębiorstwa w strefie składowo-przemysłowej osiedla Osowa Góra (cz. 1)
Can-Pack Fabryka Puszek Napojowych
Mlekpol – OSM Osowa
Pilkington
Drozapol-Profil
Zakład produkcji wyrobów z tworzyw sztucznych Aplex
Najważniejsze przedsiębiorstwa w strefie składowo-przemysłowej osiedla Osowa Góra (cz. 2)
Zakład Preparatów Paszowych Polmass
Przedsiębiorstwo Kotłorembud
Bałtyk-Gaz
Zakład Produkcji Form Wtryskowych Graform
Hurtownia Fryzjerska Polwell
Hurtownia wyrobów hutniczych Stalex
Najważniejsze przedsiębiorstwa w strefie składowo-przemysłowej osiedla Osowa Góra (cz.3)
Bekpolmasz
Zakład narzędziowy Eko-Plast
Zakład produkcji zbiorników CGH Polska
Zakład produkcji odzieży CMT Polska
Helgesen Polska
Agro-Perfect
Najważniejsze przedsiębiorstwa w strefie składowo-przemysłowej osiedla Osowa Góra (cz. 4)
SPX Flow Technology Polang

Sieć ciepłownicza[edytuj | edytuj kod]

Na początku lipca 2018 Komunalne Przedsiębiorstwo Energetyki Cieplnej (KPEC) podpisało z Przedsiębiorstwem Specjalistycznym Energoterm umowę na budowę sieci ciepłowniczej przy ulicach: Skośnej, Papuziej, Grunwaldzkiej, Filtrowej i Wyrzyskiej. Inwestycja wpisuje się w program spółki „Ciepło bez smogu”

W ramach zadania zbudowana zostanie sieć ciepłownicza w ul. Grunwaldzkiej (Droga Krajowa 80), Filtrowej od skrzyżowania z ul. Wyrzyską, Filtrową do skrzyżowania z ul. Kolbego oraz sieć ciepłownicza w ul. Grunwaldzkiej od skrzyżowania z ul. Kolbego do ul. Skośnej wraz z budową komory ciepłowniczej S3”. Wartość tego etapu wynosi 6 219 000,00 zł netto. Zakończenie robót zaplanowano na dzień 31.10.2018 r.

Zadanie to jest pierwszym etapem dużej inwestycji obejmującej budowę sieci ciepłowniczej łączącej miejski system ciepłowniczy G 1.1 miasta Bydgoszczy z siecią ciepłowniczą ciepłowni Osowa Góra w ramach projektu pn. „Budowa sieci ciepłowniczej na terenie miasta Bydgoszczy umożliwiającej wykorzystanie energii cieplnej wytworzonej w warunkach wysokosprawnej kogeneracji”. Celem przedsięwzięcia jest eliminacja zanieczyszczenia powietrza, co wpisuje się w misję rozpoczętego w tym roku programu KPEC „Ciepło bez smogu”. Inwestycja pozwoli także na przyłączenie nowych odbiorców oraz docelowo złączenie wyspowego systemu ciepłowniczego Osowej Góry z miejskim systemem ciepłowniczym. Budowa całego odcinka sieci planowana jest w latach 2018–2022, a długość sieci łączącej Elektrociepłownię przy ul. Żeglarskiej z siecią na Osowej Górze wyniesie około 8,5 kilometra.

Cały Projekt pozwoli na wybudowanie nowych odcinków sieci ciepłowniczych o łącznej długości ponad 18 km oraz 106 przyłączy i nowoczesnych węzłów ciepłowniczych w budynkach odbiorców.

Całkowita wartość tego projektu wynosi 73 366 162,29 PLN, zaś kwota dofinansowania z Unii Europejskiej wynosi 29 800 883,90 PLN[48]

Ludność[edytuj | edytuj kod]

W 1970 r. Osową Górę zamieszkiwało 2,1 tys. osób, 20 lat później – 6,6 tys.[49] W kolejnych latach liczba mieszkańców rosła: w 1998 r. wynosiła 11,4 tys. osób, w 2007 – 13,8 tys., w 2010 – 14 tys., w 2012 – 14 030 osób, a w 2014 roku na tym osiedlu mieszkało 13 970 os.[50] (p. tabela).

Ludność Osowej Góry
Dolny Taras Górny Taras Łącznie
1970 r. Brak danych 2100 os.
1990 r. 6600 os.
1998 r. 11 400 os.
2007 r. 13 800 os.
2010 r. 14 000 os.
2012 r. 14 030 os.
2014 r. 13 970 os.

Zmiany ludności Osowej Góry na przestrzeni lat

Transport i ulice[edytuj | edytuj kod]

Transport drogowy[edytuj | edytuj kod]

Przez Osową Górę przechodziła dawniej droga krajowa nr 10, która łączyła Warszawę i Szczecin. Jednak na początku XXI wieku „dziesiątkę” skierowano na obwodnicę, a ulicy Grunwaldzkiej nadano status drogi krajowej numer 80. Obecnie przez osiedle przechodzi także droga powiatowa nr 1539C.

Transport kolejowy[edytuj | edytuj kod]

Linia kolejowa nr 18[edytuj | edytuj kod]

Linia kolejowa nr 18 jest pierwszorzędną, prawie w całości dwutorową, zelektryfikowaną linią kolejową znaczenia państwowego[51], łączącą stację Kutno ze stacją Piła Główna[52][53][54]. Przebiega przez obszar województwa łódzkiego, województwa kujawsko-pomorskiego i województwa wielkopolskiego.

Linia rozpoczyna bieg na stacji Kutno. W obrębie danej stacji biegnie równolegle między linią kolejową Warszawa Zachodnia – Kunowice oraz linią kolejową Kutno – Brodnica. Linia biegnie w kierunku północno-zachodnim do Włocławka. Następnie linia biegnie ponownie w kierunku północno-zachodnim w bliskim sąsiedztwie Wisły przez Aleksandrów Kujawski do Torunia, gdzie spotyka się z linią kolejową Poznań Wschód – Skandawa. Linia przebiega przez stację Toruń Główny, skąd odgałęzia się poboczna linia kolejowa, a następnie kieruje się w stronę zachodnią i przechodzi przez Solec Kujawski do wschodniej części Bydgoszczy. Odtąd biegnie równolegle do Brdy. Linia przebiega przez stację Bydgoszcz Wschód, gdzie styka się z linią kolejową Kowalewo Pomorskie – Bydgoszcz Wschód. Dalej biegnie przez Bydgoszcz Główną, skąd odchodzi od niej linia kolejowa Bydgoszcz Główna – Czyżkówko, biegnąca niemalże równolegle. Linia kieruje się w stronę zachodnią, w sąsiedztwie najpierw Kanału Bydgoskiego, później Noteci. Przechodzi przez Nakło nad Notecią, gdzie krzyżuje się z linią kolejową Oleśnica – Chojnice do Piły. Przed stacją Piła Główna spotyka się z innymi liniami kolejowymi, przechodzi przez Gwdę i kończy bieg na stacji Piła Główna, gdzie spotyka się z linią kolejową do Kostrzyna. Linia jest podzielona na 7 odcinków[52]: Kutno – Włocławek (do 54 km), Włocławek – Włocławek Brzezie (54 do 59 km), Włocławek Brzezie – Toruń Główny (59 do 109 km), Toruń Główny – Bydgoszcz Wschód (109 do 152 km), Bydgoszcz Wschód – Bydgoszcz Główna (152 do 160 km), Bydgoszcz Główna – Czyżkówko (160 do 162 km) i Czyżkówko – Piła Główna (162 do 247 km).

Odcinek linii kolejowej Piła GłównaNakło nad NoteciąBydgoszcz Główna jest jednym z najstarszych na ziemiach polskich. Powstał już w 1851 roku jako część Pruskiej Kolei Wschodniej KrzyżPiłaBydgoszczTczew, której celem było połączenie Berlina z Prusami Wschodnimi. W 1989 roku zakończono elektryfikację odcinka BydgoszczPiła. 2 października 2020 roku doszło do rozmycia nasypu, w wyniku czego ruch pociągów między Zielonczynem a Nakłem nad Notecią został wstrzymany[55]. Ruch po jednym torze został przywrócony 25 października 2020 w godzinach wieczornych (22.30)[56].

Linia, w zależności od odcinka, jest dostosowana do maksymalnej prędkości od 100 do 140 km/h, a minimalna odległość między odbierakami prądu wynosi 20 m. Linia wyposażona jest w elektromagnesy samoczynnego hamowania pociągów[57]. Na linii zostały wprowadzone ograniczenia w związku z niezachowaną skrajnią budowli linii kolejowej – nieodpowiednia odległość parkanów, poręczy, filaru wiaduktu, semaforów, żurawi wodnych, peronów oraz tarcz Tm od osi toru[58].

Bydgoszcz Osowa Góra[edytuj | edytuj kod]

W części przemysłowej osiedla na linii kolejowej nr 18 (Kutno-Piła) jest usytuowany przystanek kolejowy Bydgoszcz Osowa Góra, będący ostatnią stacją na terenie Bydgoszczy przed wyjazdem z miasta na zachód w kierunku Piły. Na stacji zatrzymują się tylko pociągi osobowe (REGIO) do/z Nakła nad Notecią, Wyrzyska i Piły. Przystanek ma 2 perony i 2 tory oraz przejście na poziomie szyn. Znajduje się przy ul. Perliczej.

Komunikacja miejska[edytuj | edytuj kod]

Obsługę transportu zbiorowego w Bydgoszczy, na zlecenie ZDMiKP, świadczy kilka firm. Wiodącym przewoźnikiem są Miejskie Zakłady Komunikacyjne MZK Bydgoszcz. Linie miejskie obsługuje również KDD Trans spółka z o.o. Pozostali przewoźnicy uruchamiają kilka linii miejskich (mikrobusy) oraz kilkanaście podmiejskich. W Bydgoszczy w ramach komunikacji miejskiej funkcjonuje 44 linii autobusowych oraz 10 tramwajowych, a także Bydgoski Tramwaj Wodny.

Władze miasta stawiają na rozwój połączeń tramwajowych. W latach 2010–2012 wybudowano linię do Dworca PKP, natomiast od stycznia 2016 funkcjonuje linia do Fordonu. W marcu 2007 z bydgoskich ulic zniknęły autobusy marki Ikarus, zaś w 2008 pojawiły się dwa nowe tramwaje niskopodłogowe z bydgoskich zakładów Pesa.

Pierwszą linią komunikacji miejskiej, łączącą Osową Górę z pozostałą częścią miasta, powstałą już pod koniec lat 60. XX wieku była linia nr 60. Niecałe dziesięć lat później funkcjonowanie rozpoczęłą również linia 60 bis, a w latach 80. uruchomiono – początkowo z Ronda Grunwaldzkiego, a następnie z ulicy Morskiej – linię 71 do ul. Rekinowej. Od 1 maja 2009 na osiedle można było dostać się dwiema dziennymi liniami autobusowymi (71 z pętli autobusowej przy ul. Morskiej lub Dworca Głównego PKP i 77 z węzła Garbary)[59] oraz nocną linią 35N z Placu Kościeleckich. Obie linie dzienne włączono do systemu przesiadkowego A+T (autobus + tramwaj)[60]. Do września 2008 PKS Bydgoszcz obsługiwał linię autobusową 301, którym w różnym okresie można było dojechać do Dworca PKS, osiedla Bartodzieje, Bydgoszcz Wschód i w ostatnim okresie ponownie na Bartodzieje. 16 stycznia 2016 wraz ze zmianami rozkładu jazdy (tzw. „Sieć na pięć”) oddano do użytku przystanek Kolbego-Dzięciołowa, uruchomiono dodatkową linię 61 do pętli Kapuściska, linię 77 wydłużono do ul. Morskiej, a linię 35N skrócono do ul. Rekinowej, zapewniając zarazem całodobową dwukierunkową obsługę osiedla Flisy. Po ukończeniu przebudowy ulicy Grunwaldzkiej na terenie osiedla otwarto przystanek Grunwaldzka - Schronisko.

Przystanki MZK na Osowej Górzea)[61]
nazwa rejon kierunek dzienne linie autobusowe nocne linie autobusowe uwagi
Grunwaldzka - Kolbego 2 zachodni - - 35N Przystanek posiada zatokę autobusową,

elektroniczny rozkład jazdy, wiatę oraz ławkę

Grunwaldzka - Kolbego 1 wschodni 61, 61E, 61M, 61R, 71 - - Przystanek posiada zatokę autobusową,

elektroniczny rozkład jazdy, wiatę oraz ławkę

Grunwaldzka - Przejście 1 zachodni 61, 61E, 61M, 61R, 71 - - Przystanek posiada zatokę autobusową,

elektroniczny rozkład jazdy, wiatę oraz ławkę

Grunwaldzka - Schronisko 2 zachodni - - - - Przystanek posiada zatokę autobusową,

elektroniczny rozkład jazdy, wiatę oraz ławkę

Grunwaldzka - Schronisko 1 wschodni - - - - Przystanek posiada zatokę autobusową,

elektroniczny rozkład jazdy, wiatę oraz ławkę

Kolbego - Dzięciołowa 2 północny 61, 61E, 61M, 61R, 71 35N
Kolbego - Dzięciołowa 2 południowy 61, 61E, 61M, 61R, 71 35N Przystanek posiada ławkę
Kolbego - Grunwaldzka 2 północny 61, 61E, 61M, 61R, 71 35N Przystanek posiada zatokę autobusową,

elektroniczny rozkład jazdy, wiatę oraz ławkę

Kolbego - Kogucia 2 północny 61, 61E, 61M, 61R, 71 35N Przystanek tymczasowy
Kolbego - Kogucia 2 południowy 61, 61E, 61M, 61R, 71 35N Przystanek tymczasowy
Kolbego - Wielorybia 3 północny 61, 61E, 61M, 61R, 71 35N Przystanek posiada zatokę autobusową
Kolbego - Wielorybia 3 południowy 61, 61E, 61M, 61R, 71 35N Przystanek posiada zatokę autobusową,

wiatę oraz ławkę

Kruszyńska - Krańcowa 1 zachodni 77 35N Przystanek posiada ławkę
Kruszyńska - Krańcowa 1 wschodni 77 35N
Kruszyńska - Sowia 1 zachodni 77 35N Przystanek posiada ławkę
Kruszyńska - Sowia 1 wschodni 77 35N
Niklowa 1 pętla, południowy 77 - - Przystanek posiada wiatę oraz ławkę
Podmiejska - Kruszyńska 1 północny 77 - - Przystanek posiada wiatę oraz ławkę
Podmiejska - Kruszyńska 1 południowy 77 - -
Rekinowa 3 pętla 61, 61E, 61M, 61R, 71 35N Przystanek posiada zatokę autobusową,

wiatę oraz ławkę

Spiżowa - Ołowiana 1 północny 77 - -
Spiżowa - Srebrna 1 północny 77 - -
Srebrna - Spiżowa 1 wschodni 77 - - Przystanek posiada zatokę autobusową

oraz ławkę

Srebrna - Stalowa 1 zachodni 77 - -
Srebrna - Stalowa 1 wschodni 77 - - Przystanek posiada wiatę oraz ławkę

a) Stan: 1 stycznia 2020

Komunikacja dalekobieżna[edytuj | edytuj kod]

Przez osiedle kursują głównie regionalne linie autobusowe 404 do Mroczy ulicą Grunwaldzką i Kolbego, 407 do Mrozowa i Kraczek ulicą Grunwaldzką Sobieszczańskiego oraz linie PKS do Nakła Nad Notecią oraz Piły. Linie ekspresowe (np. KomfortBus do Szczecina) nie zatrzymują się na osiedlu.

Nazewnictwo ulic osiedla[edytuj | edytuj kod]

Ulice na Górnym tarasie Osowej Góry noszą nazwy pochodzące od ryb (np. Rekinowa, Sardynkowa, Piskorzowa, Skalarowa itp.), ssaków morskich (np. Wielorybia, Delfinowa, Waleniowa itp.), roślin wodnych (np. Szuwarowa, Trzcinowa, Tatarakowa itp.), części statku (np. Masztowa, Pokładowa, Kotwicowa) nazw geograficznych związanych z morzem (np. Wyspowa, Jeziorna, Oceaniczna, Lagunowa itp.), przedmiotów i ludzi związanych z wędkarstwem (np. Więcierzowa, Sieciowa, Wędkarska, Kilowa, Przewoźników, Łowiskowa itp.) lub rzeczy z wodą związanych (np. Muszlowa, Planktonowa, Przystaniowa, Kawiorowa itp.). Ulice na dolnym tarasie oraz w południowej części osiedla noszą z kolei nazwy utworzone od nazw gatunkowych ptaków (np. Czapla, Dzięciołowa, Pelikanowa itp.), rzadziej ssaków (np. Sarnia, Wiewiórcza, Borsucza itp.), te w części przemysłowej od nazw metali (np. Ołowiana, Niklowa, Srebrna, Złota itp.) oraz miast (Kruszyńska, Mińska). Wyjątkami od reguł są np. Kolbego, Przejście, Krańcowa, Skośna, Podmiejska, Biedronkowa, czy Grunwaldzka.

Utwardzanie ulic[edytuj | edytuj kod]

W roku 2017 zaplanowano budowę ul. Gawroniej o długości 662 m[62], którą kosztem 2,3 mln zł zrealizowano w l. 2018-2019[63]. Ponadto, w ramach Programu Utwardzania Ulic Gruntowych, twardą nawierzchnie otrzymały ulice Ptasia i Pingwinowa[64], oddane do użytku 8 maja 2017, a w ramach partycypacji mieszkańców – ulica Lipieniowa[65] i Delfinowa[66]. W 2017 dzięki deklaracji współfinansowania inwestycji przez mieszkańców w wysokości 15% kosztów inwestycji (677 tys. zł), podjęto ponadto decyzję o utwardzeniu latem 2018 ulicy Ciernikowej[67][68], którą kosztem ponad 715,7 tys. zł oddano do użytku 16 października 2018[69]. W 2018 przeprowadzono też utwardzenie ażurowymi płytami betonowymi ulic Pelikanowej i Karasiowej[70], a w 2019 dodatkowo sięgacza pierwszej z nich. Kolejnymi wybudowanymi dzięki współfinansowaniu mieszkańców ulicami są ulice Homarowa, Krabowa (realizacja w l. 2018-2019)[71], Dorszowa (2019) i Leszczowa (2020); przy czym ul. Homarowa została sfinansowana również ze środków 2 kolejnych edycji budżetu obywatelskiego. W 2020 przystąpiono do budowy ul. Ziębiej[72] oraz podpisano umowę na wykonanie dokumentacji projektowej ulic Sowiej, Koguciej i Strusiej[73].

W 2018 przy ul. Kolbego 58 na Osowej Górze w ramach Bite-Art Festival powstał mural, przedstawiający sceny z życia osiedla[74].

Budowa ulic[edytuj | edytuj kod]

Droga S5[edytuj | edytuj kod]

Główną drogą budowaną częściowo na terenie Osowej Góry jest droga ekspresowa S5. W przetargu 1 lipca 2015 wyłoniono wykonawcę na odcinek Bydgoszcz Pólnoc – Białe Błota. Zostało nim konsorcjum polskich firm Intercor i Trakcja, które miało wykonać drogę w cenie od 369 do 491 mln zł. Aktualny termin realizacji odcinka to połowa czerwca 2020, pomimo że wykonawca deklarował zakończenie prac w końcu 2019[75][76]. Ostatecznie doszło wtedy tylko do przełożenia ruchu między Białymi Błotami a Lisim Ogonem na nowo wybudowaną zachodnią jezdnię przyszłej drogi S5[77].

Droga S10[edytuj | edytuj kod]

Budowa odcinka drogi ekspresowej S10 Białe Błota - Pawłówek realizowana jest w ramach budowy drogi ekspresowej S5 w województwie kujawsko-pomorskim (odcinek 4: TryszczynBiałe Błota).

Rozbudowa ulic[edytuj | edytuj kod]

Przebudowa ulicy Kolbego[edytuj | edytuj kod]

Ruch komunikacji miejskiej mają usprawnić buspasy, budowane kosztem 11 mln zł po zachodniej stronie drogi na Odcinku od ulicy Kormoranów do ulicy Grunwaldzkiej. Realizacja inwestycji rozpoczęła się w kwietniu 2020[78], pierwotnym terminem zakończenia był czerwiec 2021, obecnie grudzień ww. roku[79][80][81].

Przebudowa ulicy Grunwaldzkiej[edytuj | edytuj kod]

Do przedsięwzięć ujętych w „Planie Rozwoju Bydgoszczy na lata 2009–2014” dotyczących Osowej Góry należała przebudowa ul. Grunwaldzkiej od Węzła Zachodniego do granic miasta[82]. Ulica Grunwaldzka jest jedną z dwóch ulic, którymi mieszkańcy osiedla mogą dotrzeć do centrum miasta, co było przyczyną licznych korków, które tworzyły się na skrzyżowaniu ulic Grunwaldzkiej ze św. Maksymiliana Kolbego, dlatego też właśnie to skrzyżowanie zostało rozbudowane jako pierwsze podczas pełnej rozbudowy ul. Grunwaldzkiej. W połowie maja 2020 roku zakończyła się przebudowa ulicy Grunwaldzkiej na odcinku Węzeł Zachodni – granica miasta (4,6 km) na drogę dwujezdniową z dwoma pasami ruchu dla każdego kierunku. Dodatkowo, na 3-kilometrowym odcinku od ul. Skośnej do Flisackiej zbudowany został pas wyłącznie dla autobusów. W ramach inwestycji powstały równoległe drogi serwisowe i rowerowe, nowe chodniki, a ponadto przebudowano most na Flisie, wszystkie skrzyżowania z drogami poprzecznymi, a także fragmenty ulic Czaplej, Łowiskowej, Zimorodkowej, Wroniej, Perliczej, Skośnej, Kolbego, Papuziej, Przejście, Filtrowej, Okopowej, Zielonej i Flisackiej. Na skutek protestów społecznych zrezygnowano z projektów budowy bezkolizyjnych przejść dla pieszych na wysokości ulic Kukułczej, Kolbego, Filtrowej i Flisackiej. Na niektórych odcinkach pojawiły się ekrany akustyczne. Koszt modernizacji szacowano pierwotnie na około 150 mln zł. Przetarg na przebudowę ulicy ogłoszono 15 kwietnia 2016. W 2017 projekt został uznany za kluczowy i w związku z tym uzyskał dofinansowanie z funduszy europejskich w wysokości 85% wartości inwestycji (113 mln zł). W lipcu 2017 wyłoniono wykonawcę inwestycji, którym został Budimex za kwotę 75,8 mln zł, zwiększoną ostatecznie do około 90 mln zł. Umowę na realizację inwestycji podpisano 28 listopada 2017, po czym niezwłocznie rozpoczęto prace budowlane. W celu poszerzenia ulicy konieczne było wyburzenie 41 budynków, m.in. przy ul. Koronowskiej 1. Cała inwestycja miała zakończyć się w drugiej połowie 2019 r., jednakże ze względu na trudności z wywłaszczeniem wszystkich działek zakończenie inwestycji przesunięto na I połowę 2020. Niemniej już w końcu listopada 2018 oddano do użytku nową, południową jezdnię między Osową Górą a Czyżkówkiem (tymczasowo dla ruchu dwukierunkowego), w połowie grudnia 2018 północną jezdnię między ul. Kormoranów a granicą miasta, 12 grudnia 2019 obie jezdnie z buspasem na odcinku leśnym, 20 grudnia 2019 odcinek od lasu do Lidla na Osowej Górze, 20 marca 2020 południową jezdnię od Skośnej do granicy miasta, a 24 kwietnia 2020 jezdnię północną między ul. Flisacką a Filtrową. Po realizacji inwestycji przy skrzyżowaniu z Kolbego i Skośną oraz na odcinku od Czaplej do stacji benzynowej posadzonych zostało ok. 270 lip, klonów, oliwników i grabów, a postawione ekrany akustyczne zostaną obsadzone winobluszczem. W obrębie całej przebudowanej trasy nasadzono ogółem ponad 10 tys. drzew i krzewów.

Spis ulic[edytuj | edytuj kod]

Spis ulic na terenie osiedla Osowa Góra
Nazwa ulicy Nawierzchnia[83]a) Linie MZKa) Rejon osiedla[84] Numer drogi Rodzaj zabudowy Klasyfikacja drogib) Zdjęcie Uwagi[85][86]
Albatrosowa gruntowa 2 domy jednorodzinne lokalna
Amurowa gruntowa 2 domy jednorodzinne,

domy wielorodzinne

lokalna
Bażancia gruntowa 1 domy jednorodzinne
Biedronkowa gruntowa 2 domy jednorodzinne,

domy wielorodzinne

czwartorzędna
Boleniowa gruntowa 3 domy jednorodzinne lokalna
Borsucza gruntowa 2 domy jednorodzinne lokalna
Certowa kostka brukowa 3 domy jednorodzinne lokalna W strefie zamieszkania
Ciernikowa kostka brukowa 2 domy jednorodzinne lokalna Utwardzona w 2018 roku
Cietrzewia kostka brukowa 1 domy jednorodzinne
Czapla asfalt + gruntowa 1 domy jednorodzinne lokalna Asfaltowa na odcinku od ulicy Grunwaldzkiej

do ulicy Przy Karczmie; gruntowa na odcinku

od ulicy Przy Karczmie do ulicy Miedzianej;

zachodnia granica osiedla oraz miasta

Bydgoszczy

Czyżykowa kostka brukowa 1 domy jednorodzinne
Delfinowa kostka brukowa 3 domy jednorodzinne lokalna Utwardzona w 2017 roku
Dorszowa kostka brukowa 3 domy jednorodzinne lokalna Utwardzona w 2019 roku
Drozdów gruntowa 1 domy jednorodzinne
Dzięciołowa kostka brukowa 2 domy jednorodzinne,

domy wielorodzinne

trzeciorzędna Zbiorcza droga osiedlowa Dolnego Tarasu
Gawronia kostka brukowa 2 domy jednorodzinne czwartorzędna,

lokalna

W strefie zamieszkania; utwardzona w 2018 roku
Gęsia gruntowa 1 domy jednorodzinne
Głębinowa kostka brukowa 3 domy jednorodzinne czwartorzędna W strefie zamieszkania
Głuszcowa gruntowa 2 domy jednorodzinne lokalna
Grunwaldzka asfalt 61 + 71 + 35N 1, 2 DK 80 domy jednorodzinne,

domy wielorodzinne,

pawilony handlowe

pierwszorzędna
Ul. Grunwaldzka - panoramio.jpg
Odcinek od ul. Przejście na zachód; główna

droga dojazdowa do centrum miasta i wylotowa

w kierunku Nakła nad Notecią, Piły i

Szczecina; objazd remontowanej

ulicy Kolbego dla pojazdów poniżej 3,5 T

od ulicy Ławickiej do ulicy Kolbego;

od ul. Przejście do ul. Kolbego

północna granica osiedla oraz

miasta Bydgoszczy; linie autobusowe

61 oraz 71 kursują od ulicy Przejście

do ulicy Kolbego; linia autobusowa

nocna 35N kursuje od ulicy Kolbego

do ulicy Skośnej; w rejonie pierwszym

strona południowa; w rejonie drugim

strona północna

Halibutowa kostka brukowa 3 domy jednorodzinne czwartorzędna
Homarowa gruntowa 3 domy jednorodzinne lokalna
Ibisowa gruntowa 1 domy jednorodzinne
Indycza gruntowa 1 domy jednorodzinne
Jarząbkowa gruntowa 2 domy jednorodzinne lokalna
Jazgarzowa gruntowa 2 domy jednorodzinne lokalna
Jesiotrowa gruntowa 3 domy jednorodzinne lokalna
Jeziorna gruntowa 2 domy jednorodzinne lokalna
Kacza kostka brukowa 1 domy jednorodzinne
Kanarkowa gruntowa 1 domy jednorodzinne
Karasiowa gruntowa 3 domy jednorodzinne lokalna
Karmazynowa beton + bruk 2 domy jednorodzinne,

domy wielorodzinne

lokalna Betonowy sięgacz, wybrukowana główna część
Karpia gruntowa 3 domy jednorodzinne lokalna
Kawiorowa gruntowa 3 domy jednorodzinne lokalna
Kiełbikowa kostka brukowa 3 domy jednorodzinne lokalna
Kilowa gruntowa 2 domy jednorodzinne lokalna
Kleniowa beton + bruk 2 domy jednorodzinne,

domy wielorodzinne

czwartorzędna,

lokalna

Betonowa na odcinku od ulicy Kolbego

do ulicy Tuńczykowej, wybrukowana na odcinku

od ulicy Tuńczykowej na zachód

Kobaltowa gruntowa 1 zakłady przemysłowe
Kogucia gruntowa 2 domy jednorodzinne czwartorzędna,

lokalna

Kolibrowa gruntowa 2 domy jednorodzinne czwartorzędna
Kormoranów asfalt 2 domy jednorodzinne,

bloki mieszkalne,

pawilony handlowe

trzeciorzędna,

lokalna

Objazd remontowanej ulicy Kolbego dla

pojazdów poniżej 3,5 T od ulicy Kolbego

do ulicy Zimorodkowej; zbiorcza droga osiedlowa

Dolnego Tarasu; tymczasowa droga

powiatowa nr 1529C na odcinku od ulicy

Kolbego do ulicy Zimorodkowej

Kotwicowa gruntowa 3 domy jednorodzinne lokalna
Krabowa kostka brukowa 3 domy jednorodzinne lokalna W strefie zamieszkania; utwardzona w 2018 roku
Krańcowa gruntowa 1 domy jednorodzinne
Kraskowa kostka brukowa 1 domy jednorodzinne
Krogulcza gruntowa 1 zakłady przemysłowe
Kruszyńska asfalt 77 + 35N 1 domy jednorodzinne trzeciorzędna,

lokalna

Od ulicy Przejście do ulicy Mińskiej

wschodnia granica osiedla; zbiorcza

droga osiedlowa przemysłowej części

osiedla

Krylowa Istnieje tylko na mapach
Kukułcza kostka brukowa 2 domy jednorodzinne,

domy wielorodzinne

lokalna W strefie zamieszkania
Kutrowa kostka brukowa 3 domy jednorodzinne lokalna
Lagunowa gruntowa 3 domy jednorodzinne lokalna
Leszczowa gruntowa 3 domy jednorodzinne lokalna
Linowa beton 3 domy jednorodzinne lokalna
Lipieniowa kostka brukowa 2 domy jednorodzinne lokalna Utwardzona w 2017 roku
Łabędzia gruntowa 1 domy jednorodzinne
Ławicka Istnieje tylko na mapach
Łososiowa kostka brukowa 3 domy jednorodzinne czwartorzędna Na odcinku od ulicy Wielorybiej

do ulicy Kutrowej w strefie zamieszkania

Łowiskowa gruntowa 2 domy jednorodzinne lokalna Objazd remontowanej ulicy Kolbego dla

pojazdów poniżej 3,5 T od ulicy Zimorodkowej

do ulicy Grunwaldzkiej; tymczasowa droga

powiatowa nr 1529C na odcinku od ulicy

Zimorodkowej do ulicy Grunwaldzkiej

Makrelowa Istnieje tylko na mapach
Małżowa gruntowa 3 domy jednorodzinne lokalna
Masztowa gruntowa 3 domy jednorodzinne lokalna
Mewia gruntowa 1 domy jednorodzinne
Mieczykowa kostka brukowa 3 domy jednorodzinne,

domy wielorodzinne

lokalna W strefie zamieszkania
Miedziana gruntowa 1 zakłady przemysłowe
Bdg OsowaGora zbKrusz 5-2015.jpg
Miętusowa asfalt 3 domy jednorodzinne czwartorzędna
Mińska gruntowa 1 domy jednorodzinne Odcinek od ul. Kruszyńskiej na zachód
Morszczukowa gruntowa 3 domy jednorodzinne lokalna
Motylowa gruntowa 2 domy jednorodzinne,

domy wielorodzinne

lokalna
Mrotecka as., bet., br., gr. 3 domy jednorodzinne,

domy wielorodzinne

lokalna
Osowa Góra, Bydgoszcz, Poland - panoramio (3).jpg
Asfaltowa na odcinku od ulicy Sardynkowej

do ulicy Wielorybiej (z sięgaczami);

wybrukowana na odcinku od ulicy Kutrowej

na wschód; betonowy sięgacz (parking);

gruntowa na odcinku od ulicy Łososiowej

na północ; w strefie zamieszkania;

przy ulicy znajduje się przychodnia

ogólna i klinika lekarska

Muszlowa kostka brukowa 3 domy jednorodzinne czwartorzędna
Niklowa asfalt 77 1 zakłady przemysłowe trzeciorzędna Linia autobusowa nr 77 kursuje jednokierunkowo
Oceaniczna gruntowa 3 domy jednorodzinne lokalna
Okoniowa kostka brukowa 3 domy jednorodzinne lokalna
Ołowiana asfalt 77 1 zakłady przemysłowe trzeciorzędna,

lokalna

Linia autobusowa nr 77 kursuje

jednokierunkowo na odcinku

od ulicy Niklowej do ulicy Spiżowej;

przy ulicy znajduje się urząd

pocztowy

Ostrygowa gruntowa 3 domy jednorodzinne lokalna
Papuzia kostka brukowa 1 domy jednorodzinne lokalna
Pelikanowa kostka brukowa 1 domy jednorodzinne lokalna
Perkozowa kostka brukowa 2 domy jednorodzinne lokalna
Perlicza asfalt 1 domy jednorodzinne czwartorzędna
Pingwinowa kostka brukowa 1 domy jednorodzinne Utwardzona w 2017 roku
Piskorzowa gruntowa 2 domy jednorodzinne lokalna
Planktonowa bruk + gruntowa 3 domy jednorodzinne lokalna Wybrukowana główna część, betonowy sięgacz
Płociowa gruntowa 3 domy jednorodzinne lokalna
Podmiejska asfalt 77 + 35N 1 domy jednorodzinne trzeciorzędna Linia autobusowa 77 kursuje od ulicy Skośnej

do ulicy Kruszyńskiej; linia autobusowa

nocna 35N kursuje od ulicy Grunwaldzkiej

do ulicy Kruszyńskiej

Pokładowa gruntowa 3 domy jednorodzinne lokalna
Przejście asfalt 1 trzeciorzędna Wschodnia granica osiedla
Przepiórcza gruntowa 1 domy jednorodzinne
Przewoźników kostka brukowa 2 domy jednorodzinne lokalna W strefie zamieszkania
Przyczółek gruntowa 2 domy jednorodzinne lokalna
Przystaniowa gruntowa 2 domy jednorodzinne lokalna
Pstrągowa gruntowa 3 domy jednorodzinne lokalna
Ptasia kostka brukowa 1 domy jednorodzinne W strefie zamieszkania; utwardzona w 2017 roku
Puszczykowa kostka brukowa 1 domy jednorodzinne Przy ulicy znajduje się Zespół Szkół

nr 24

Rekinowa asfalt + bruk 3 domy jednorodzinne,

domy wielorodzinne,

pawilony handlowe

trzeciorzędna,

lokalna

Odcinek od ul. Przewoźników

na południe istnieje tylko na mapach;

zbiorcza droga osiedlowa Górnego Tarasu;

asfaltowa na odcinku od ulicy Kolbego

do ulicy Wielorybiej; wybrukowana na odcinku

od ulicy Kolbego do ulicy Przewoźników

Rudzikowa gruntowa 2 domy jednorodzinne lokalna
Sandaczowa gruntowa 3 domy jednorodzinne lokalna
Sardynkowa asfalt 3 domy jednorodzinne,

domy wielorodzinne

czwartorzędna Przy ulicy znajduje się Szkoła Podstawowa

nr 64, basen pływacki i posterunek policji

Sarnia gruntowa 2 domy jednorodzinne lokalna
Sazanowa gruntowa 2 domy jednorodzinne lokalna
Sępia gruntowa 2 domy jednorodzinne,

domy wielorodzinne

lokalna
Sieciowa gruntowa 3 domy jednorodzinne lokalna
Sielawowa as. + bruk + gr. 3 czwartorzędna,

lokalna

Asfaltowa na odcinku od ulicy Sardynkowej

do ulicy Kiełbikowej; wybrukowana na odcinku

od ulicy Kiełbikowej do ulicy Mieczykowej;

gruntowa na odcinku od ulicy Mieczykowej

na zachód; odcinek od ulicy Kiełbikowej

na zachód w strefie zamieszkania;

przy ulicy znajduje się klinika

lekarska

Skalarowa kostka brukowa 2 domy jednorodzinne,

domy wielorodzinne

lokalna
Skośna asfalt + bruk 35N 1 domy jednorodzinne,

bloki mieszkalne

trzeciorzędna,

lokalna

Od ulicy Grunwaldzkiej do ulicy Podmiejskiej

zbiorcza droga osiedlowa przemysłowej części

osiedla, linia autobusowa nocna 35N kursuje

od ulicy Grunwaldzkiej do ulicy Podmiejskiej;

asfaltowa na odcinku od ulicy Grunwaldzkiej

do ulicy Podmiejskiej; wybrukowana na odcinku

od ulicy Podmiejskie do ulicy Kruszyńskiej

Skowronków gruntowa 1 domy jednorodzinne
Słowicza kostka brukowa 1 zakłady przemysłowe
Sowia gruntowa 1 domy jednorodzinne,

bloki mieszkalne

Przy ulicy znajduje się przedszkole
Spiżowa asfalt 77 1 zakłady przemysłowe Linia autobusowa nr 77 kursuje jednokierunkowo
Spławikowa gruntowa 3 domy jednorodzinne lokalna
Srebrna asfalt + bruk 1 zakłady przemysłowe trzeciorzędna,

czwartorzędna

Linia autobusowa nr 77 kursuje

jednokierunkowo na odcinku

od ulicy Spiżowej do ulicy Niklowej;

asfaltowa na odcinku od ulicy Podmiejskiej

do ulicy Niklowej; wybrukowana na odcinku

od ulicy Niklowej do ulicy Kobaltowej

Stalowa asfalt 1 zakłady przemysłowe czwartorzędna
Strusia gruntowa 1 domy jednorodzinne
Sumowa gruntowa 2 domy jednorodzinne lokalna
Szczupakowa gruntowa 3 domy jednorodzinne lokalna
Szczygła kostka brukowa 1 domy jednorodzinne
Szosa Obwodowa asfalt - - DK 10 główna W przebudowie do końca 2021 roku;

przyszła trasa dróg S5 oraz S10

Szpakowa gruntowa 2 domy jednorodzinne
Świętego Ojca

Maksymiliana

Marii Kolbego

asfalt 61 + 71 + 35N 2, 3 1529C domy jednorodzinne,

pawilony handlowe

drugorzędna
Bydgoszcz - Osowa góra. - panoramio.jpg
W przebudowie; odcinek od ulicy Kormoranów

do ulicy Grunwaldzkiej zamknięty dla pojazdów

poniżej 3,5 T; główna droga wylotowa do

Osówca, Sicienka i Mroczy; od ulicy

Grunwaldzkiej do ulicy Sępiej wschodnia

granica osiedla oraz miasta Bydgoszczy;

w rejonie drugim od ulicy Wielorybiej

na zachód; w rejonie pierwszym

od ul. Wielorybiej na południe;

od ulicy Rekinowej do ulicy Szuwarowej

zachodnia granica osiedla oraz miasta

Bydgoszczy; przy ulicy znajduje się

przedszkole i urząd pocztowy

Tatarakowa kostka brukowa 3 domy jednorodzinne lokalna W strefie zamieszkania
Tranowa gruntowa 3 domy jednorodzinne lokalna
Trociowa gruntowa 3 domy jednorodzinne lokalna
Trzcinowa gruntowa 3 domy jednorodzinne lokalna
Tukanowa gruntowa 1 domy jednorodzinne
Tuńczykowa kostka brukowa 2 domy jednorodzinne,

domy wielorodzinne

czwartorzędna
Uklejowa gruntowa 2 domy jednorodzinne lokalna
Waleniowa beton 3 domy wielorodzinne lokalna
Wędkarska gruntowa 3 domy jednorodzinne lokalna
Węgorzowa gruntowa 3 domy jednorodzinne lokalna
Wielorybia as. + bruk + gr. 3 domy jednorodzinne,

bloki mieszkalne,

pawilony handlowe

trzeciorzędna,

czwartorzędna,

lokalna

Czerwone dachy - panoramio.jpg
Zbiorcza droga osiedlowa Górnego Tarasu;

asfaltowa na odcinku od ulicy Kolbego

do ulicy Rekinowej (z większością sięgaczy);

wybrukowana na odcinku od ulicy Rekinowej

do ulicy Halibutowej; gruntowy sięgacz;

przy ulicy znajduje się przedszkole,

urząd pocztowy i biblioteka publiczna

Wiewiórcza gruntowa 2 domy jednorodzinne lokalna
Więcierzowa gruntowa 3 domy jednorodzinne lokalna
Woziwody Istnieje tylko na mapach
Wronia asfalt 1 domy jednorodzinne lokalna
Wróblowa gruntowa 1 domy jednorodzinne lokalna
Wyspowa kostka brukowa 3 domy jednorodzinne lokalna W strefie zamieszkania
Zalew Istnieje tylko na mapach
Zatokowa gruntowa 3 domy jednorodzinne lokalna
Ziębia gruntowa 2 domy jednorodzinne lokalna
Zimorodkowa kostka brukowa 2 domy jednorodzinne,

domy wielorodzinne

trzeciorzędna Objazd remontowanego odcinka ulicy Kolbego

dla pojazdów poniżej 3,5 T;

tymczasowa droga powiatowa nr 1529C

Złota gruntowa 1 domy jednorodzinne

a) Stan: 1 stycznia 2020

b) Według OpenStreetMap

Służby publiczne[edytuj | edytuj kod]

Opieka zdrowotna[edytuj | edytuj kod]

Przychodnie[edytuj | edytuj kod]

Na Górnym Tarasie Osowej Góry, przy ulicy Wielorybiej 106 znajduje się przychodnia ogólna nie świadcząca Nocnej i Świątecznej Opieki Zdrowotnej.

Przy ulicy Sielawowej 4, również na górnym tarasie osiedla mieści się zbudowana w 2017 roku klinika lekarska, większościowo przeniesiona z nadal czynnej placówki przy ulicy Mroteckiej 9.

Apteki[edytuj | edytuj kod]

Na osiedlu znajduje się 3 apteki: Apteka Alba VI, Apteka Prima oraz Euro Apteka.

Oświata[edytuj | edytuj kod]

Zespół szkół nr 24[edytuj | edytuj kod]

W przemysłowej części osiedla funkcjonuje Zespół Szkół nr 24 im. Mariana Rejewskiego.

W pierwszej połowie lat 90. XX w. funkcjonująca od 1911 roku Szkoła Podstawowa nr 40 została przeniesiona ze starego, małego budynku przy ul. Kruszyńskiej 52 do nowego budynku z dużą salą gimnastyczną przy ul. Puszczykowej 11. Zespół Szkół nr 24 im. Mariana Rejewskiego powstał wskutek utworzenia Gimnazjum nr 31 obok Szkoły Podstawowej nr 40 reformy edukacji obowiązującej od 1 września 1999 roku. Dnia 1 września 2011 roku do Zespołu Szkół nr 24 dołączyło XII Liceum Ogólnokształcące, które wcześniej mieściło się na ulicy Kijowskiej. 1 września 2017 roku z powodu reformy edukacyjnej w 2017 roku, Gimnazjum nr 31 zostało zlikwidowane.

Szkoła podstawowa nr 64[edytuj | edytuj kod]

1 września 1990 roku przy ulicy Sardynkowej 7, w sąsiedztwie Parku Osowa Góra, z powodu dużego przyrostu ludności na Górnym Tarasie osiedla, oddano do użytku Szkołę Podstawową nr 64. W wyniku reformy edukacji dokładnie 9 lat później przy szkole utworzono Gimnazjum nr 32 tworząc Zespół Szkół nr 27. W związku z reformą edukacji, 1 września 2017 roku Gimnazjum nr 32 zostało zlikwidowane, a szkoła nie mogła być już nazywana Zespołem Szkół nr 27, lecz tylko Szkołą Podstawową nr 64.

Bezpieczeństwo publiczne[edytuj | edytuj kod]

Policja[edytuj | edytuj kod]

W Bydgoszczy znajduje się Wojewódzka Komenda Policji, której podlega m.in. Oddział Prewencji oraz 19 miejskich i powiatowych komend policji w województwie kujawsko-pomorskim. Zasięg terytorialny Komendy Miejskiej Policji w Bydgoszczy obejmuje miasto Bydgoszcz oraz powiat bydgoski. W 2015 r. jednostkami terytorialnymi KMP były:

  1. Komisariat Policji Bydgoszcz-Śródmieście – obejmuje północną część miasta oraz gminę Osielsko;
  2. Komisariat Policji Bydgoszcz-Szwederowo – obejmuje centralną i południową część miasta;
  3. Komisariat Policji Bydgoszcz-Błonie – obejmuje zachodnią część miasta;
  4. Komisariat Policji Bydgoszcz-Wyżyny – obejmuje południowo-wschodnią Bydgoszcz i gminę Nowa Wieś Wielka;
  5. Komisariat Policji Bydgoszcz-Fordon – obejmuje dzielnicę Fordon i gminę Dąbrowa Chełmińska;
  6. Komisariat Policji w Koronowie – obejmuje gminy: Koronowo, Dobrcz i Sicienko;
  7. Komisariat Policji w Solcu Kujawskim – obejmuje miasto i gminę Solec Kujawski;
  8. Komisariat Policji w Białych Błotach – obejmuje gminę Białe Błota.

Stan etatowy Komendy Miejskiej Policji w Bydgoszczy w 2014 r. wynosił 1039 policjantów.

Na Górnym Tarasie osiedla, przy ulicy Sardynkowej 7 mieści się wybudowany w latach 2019–2020 posterunek policji należący do komisariatu Błonie[87], w którym pracuje 13 policjantów[88].

Straż pożarna[edytuj | edytuj kod]

Osiedle nie posiada remizy strażackiej. Geneza Ochotniczej Straży Pożarnej w Bydgoszczy sięga 1864, a służby zawodowej 1872. Do 1911 główna remiza mieściła się w kościele Klarysek, a potem w budynku przy ul. Pomorskiej 16. W 2014 Komenda Miejska PSP w Bydgoszczy zatrudniała łącznie 221 funkcjonariuszy. Zabezpieczenie operacyjne miasta i powiatu bydgoskiego stanowi 5 jednostek ratowniczo-gaśniczych (JRG), które posiadają własne specjalizacje, m.in. wodno-nurkową, chemiczną, wysokościową. Osowa góra należy do jednostki ratowniczo-gaśniczej Miedzyń. Działania ratownicze wspomaga 6 zakładowych ochotniczych straży pożarnych (Kable, Lucent, BFM, Unilever, Sklejka, Pasamon), wojewódzka delegatura Wojskowej Ochrony Pożarowej oraz służby ratowniczo-gaśnicze przy porcie lotniczym Bydgoszcz. Od 1992 r. funkcjonuje w Bydgoszczy Szkoła Podoficerska Państwowej Straży Pożarnej (jedna z 5 szkół PSP w kraju), która kształci strażaków – ratowników z terenu całego kraju. W 2014 r. straż pożarna odnotowała na terenie Bydgoszczy 2463 zdarzeń, w tym 907 pożarów.

Straż miejska[edytuj | edytuj kod]

Protoplastą Straży Miejskiej w Bydgoszczy byli obserwatorzy pełniący służbę na wieży ratuszowej, oddział piechoty miejskiej (1636), a w XIX wieku tzw. stróżowie nocni. Od 1991 r. przy urzędzie miejskim działa komenda Straży Miejskiej Miasta Bydgoszczy, której podlegają 4 referaty dzielnicowe. W 2014 r. jednostki te zatrudniały 248 osób, w tym 180 strażników i 27 osób przy obsłudze wideomonitoringu. W 2014 r. ukarano mandatami karnymi 17,5 tys. osób na łączną kwotę 2 mln zł oraz wylegitymowano 39,4 tys. osób ujawniając 41 tys. wykroczeń. Osowa góra należy do referatu dzielnicowego Błonie.

Monitoring miejski[edytuj | edytuj kod]

Osiedle nie posiada monitoringu miejskiego. W BBO 2018 była propozycja zamontowania kamer w okolicy Szkoły Podstawowej nr 64.

Administracja[edytuj | edytuj kod]

Rada Osiedla[edytuj | edytuj kod]

Organem uchwałodawczym osiedla jest Rada Osiedla Osowa Góra o liczbie radnych 15, gdyż na jego obszarze zamieszkuje do 20 tys. mieszkańców. Jej siedziba znajduje się przy ul. Dolnej Waleniowej 1b, w osadzie Osowa Góra będącej częścią Osówca[1]

Do jej zadań należą m.in.: prowadzenie gospodarki finansowej danej jednostki pomocniczej, wybór i odwoływanie organu wykonawczego dzielnicyorazwa o samorządzie gminnym, statut miasta i statut danej dzielnicy.

Organem wykonawczym w dzielnicy jest zarząd. Na czele zarządu stoi przewodniczący (obecnie Radosław Ginther).

Rada gminy może ustalić diety dla przewodniczącego lub wszystkich radnych (np. Warszawa i Kraków). W pozostałych przypadkach funkcje te sprawowane są społecznie (np. Częstochowa, Gdynia). W Radzie Osiedla Osowa Góra radni pełnią funkcje społeczne. Jej przewodniczącym w okresie od 5 kwietnia 2017 do 5 kwietnia 2021 jest Radosław Ginther[89]. Został on po raz pierwszy wybrany w roku 2013.

Przewodniczący rady osiedla Osowa Góra od 2005 roku do dziśa)[90]
kadencja 2005-2009 kadencja 2009-2013 kadencja 2013-2017 kadencja 2017-2021
imię Kazimierz Ewa Radosław Radosław
nazwisko Oziębłowski Wiśniewska Ginther Ginther
płeć mężczyzna kobieta mężczyzna mężczyzna

a) Stan: 1 stycznia 2020

Schronisko dla zwierząt[edytuj | edytuj kod]

Na zachodnich rubieżach osiedla przy ulicy Grunwaldzkiej 293 znajduje się schronisko dla zwierząt należące do bydgoskiego oddziału OTOZ Animals. W 2020 roku przy schronisku uruchomiono przystanek autobusowy Grunwaldzka - Schronisko.

Religia[edytuj | edytuj kod]

Parafie i kościoły ewangelickie[edytuj | edytuj kod]

Do 1911[edytuj | edytuj kod]

Do roku 1911 cały obszar Działów był częścią parafii ewangelicko-augsburskiej w Bydgoszczy z siedzibą w Kościele Zbawiciela przy ulicy Wały Jagiellońskie 14. Kościół jest częścią diecezji pomorsko-wielkopolskiej.

Kościół został zbudowany na miejscu starego ewangelickiego cmentarza dawnego folwarku Bocianowo. Miejsce to zostało specjalnie przeznaczone pod świątynię już w momencie planowania nowej, dużej dzielnicy tzw. kolejowej w 1853. Zabudowa dzielnicy, która trwała w latach 1870-1900, oraz jej zasiedlenie głównie ludnością narodowości niemieckiej i wyznania ewangelickiego, stworzyły potrzebę budowy kościoła.

Projektantem świątyni był architekt Heinrich Seeling z Berlina, autor bydgoskiego Teatru Miejskiego (niezachowany) i później neogotyckiego ewangelickiego kościoła farnego (obecnie kościoła jezuitów). Projekt kościoła datowany jest na 21 marca 1894. Planowane koszty budowy wynosiły 120 000 marek niemieckich. W trakcie budowy projekt został nieznacznie zmieniony, a koszty budowy przekroczone o 20 tys. marek.

Poświęcenie kamienia węgielnego pod ewangelicko-unijny kościół Chrystusa (niem. Christuskirche) nastąpiło 28 marca 1896, a konsekracja świątyni 27 października 1897. W 1901 wokół budowli założono skwer.

Do lat 30. XX wieku świątynia służyła niemieckiej gminie kościoła ewangelicko-unijnego, później polskiej parafii ewangelicko-augsburskiej.

W czasie walk w 1945 został zburzony hełm wieży. Po wojnie kościół zajęli katolicy, jednak został zwrócony parafii ewangelicko-augsburskiej i ponownie poświęcony 9 grudnia 1945 jako kościół Zbawiciela. Wieżę odbudowano według projektu architekta Jana Kossowskiego, który zaprojektował na niej niski dwuspadowy daszek, zwieńczony ozdobną neobarokową sygnaturką. Wnętrze wyremontowano w latach 1946-1947.

W 1947 przed świątynią - pierwotnie z boku, od 1959 od frontu - ustawiono figurę Chrystusa, kopię dzieła Thorvaldsena z Kopenhagi, pochodzącą z grobowca rodziny Blumwe na likwidowanym cmentarzu przy ul. Jagiellońskiej. Plac wtedy otrzymał nazwę pl. Zbawiciela. Kościół był remontowany m.in. w 1983, a w latach 90. zlikwidowano sygnaturkę na wieży.

Osowogórska parafia ewangelicka[edytuj | edytuj kod]

W latach 1911–1912 przy ulicy Kruszyńskiej 52 ze składek ludności niemieckiej zbudowany został trzykondygnacyjny budynek szkolny z czerwonej cegły, który spełniał trzy funkcje: szkoły (dwie sale na parterze), kaplicy ewangelickiej (trzecia sala na parterze z witrażami) oraz salki parafialnej i sali zebrań mieszkańców. W kaplicy mieściła się siedziba osowogórskiej parafii ewangelickiej obejmującej także sąsiednie wsie (Pawłówek, Osówiec i Prądy[34]).

Cmentarze ewangelickie[edytuj | edytuj kod]

Do 1911[edytuj | edytuj kod]

Do 1911 obszar Osowej Góry należał do Cmentarza Ewangelickiej Gminy Zjednoczonej przy ul. Jagiellońskiej 31-33. Był to najstarszy cmentarz ewangelicki w Bydgoszczy otwarty w roku 1778, zwany później Staroewangelickim. Zlikwidowano go w latach 1955-1956. W jego miejscu urządzono park Ludowy im. Wincentego Witosa.

Osowogórski cmentarz ewangelicki[edytuj | edytuj kod]

W pobliżu kościoła przy ul. Kruszyńskiej 52 (około 300 m) wykupiono działkę, którą przeznaczono na cmentarz ewangelicki. Znajduje się tam tablica pamiątkowa z inskrypcją "Miejsce byłego cmentarza ewangelickiego. Ku pamięci spoczywających. Mieszkańcy". Oddanie tego budynku upamiętniono tablicą pamiątkową, którą umieszczono na frontonie, a którą zdemontowano w 1945 roku. Od lat 60. XX w. funkcjonuje w nim przedszkole (obecnie o nazwie „Sówka”). Budynek został wpisany do Miejskiej Ewidencji Zabytków; jest jednym z najstarszych obiektów na osiedlu[35].

Parafie i kościoły katolickie[edytuj | edytuj kod]

Do 1933[edytuj | edytuj kod]

Do roku 1933 cały obszar Osowej Góry należał do parafii św. Jakuba Młodszego Apostoła w Dąbrówce Nowej.

Parafię we wsi erygowano w 1428. W 1590 wzniesiono kościół drewniany (była to już druga świątynia w tym miejscu, gdyż wcześniejsza uległa ruinie). Fundatorem był lokalny dziedzic - Sebastian Rudnicki. W 1729 kolejną świątynię drewnianą ufundował hrabia Wojciech Bniński. Od tego czasu nosi on obecne wezwanie. W ołtarzu wisiał wówczas uznawany za słynący łaskami obraz Matki Boskiej. Świątynia ta spłonęła 24 marca 1883. Obecną wzniesiono w latach 1888-1889. Poświęcił ją ks. prałat Łukowski 23 grudnia 1889. We wrześniu 1939 kościół uległ uszkodzeniom wojennym. Msze odprawiano na plebanii. Odbudowę rozpoczęto w 1947. Poświęcenia odbudowanego kościoła dokonał biskup Lucjan Bernacki w dniu 23 grudnia 1949, a jego konsekracji - biskup Jan Czerniak w dniu 12 sierpnia 1962 (upamiętnia to stosowna tablica w kruchcie).

Lata 1933-1981[edytuj | edytuj kod]

Starania o budowę kościoła katolickiego na Czyżkówku sięgają okresu międzywojennego, kiedy gmina została włączona w obręb miasta Bydgoszczy. W latach 20. XX w., Czyżkówko należało do wydzielonego z parafii bydgoskiej okręgu duszpasterskiego parafii św. Trójcy. Jednak dość duża odległość do kościoła parafialnego i wzrost zaludnienia dzielnicy stworzył potrzebę budowy własnej świątyni, która zaspokoiłaby rosnące potrzeby duszpasterskie. W tym kontekście został założony Komitet Budowy Kościoła (początek 1923) oraz zakupiona nieruchomość przy ul. Koronowskiej (obecnie nr 5) z zamiarem zamiany znajdującej się tam sali tanecznej na kaplicę (listopad 1923) Kaplica została poświęcona 24 lutego 1924 przez ks. Tadeusza Malczewskiego. Odtąd odbywały się w niej nabożeństwa w niedziele i święta oraz procesje, m.in. Bożego Ciała.

W 1929 Komitet Budowy Kościoła poprosił Kurię Arcybiskupią o utworzenie na Czyżkówku nowej parafii. Prośba ta została spełniona przez ks. prymasa Augusta Hlonda, który 1 lipca 1933 erygował nową parafię pod wezwaniem św. Antoniego z Padwy, wydzielając ją z parafii św. Trójcy. Liczba wiernych wynosiła wtedy ok. 6,5 tys. osób, a parafia obejmowała osiedla położone na zachodzie miasta: Czyżkówko i Miedzyń oraz wsie podmiejskie: Prądy, Drzewce, Łochowo, Łochowice, Lisi Ogon, Osową Górę, Opławiec i Smukałę. Obecnie parafia obejmuje swoim zasięgiem osiedle Czyżkówko. Administratorem parafii został ks. Jan Baranowski.

Kolejnym etapem rozwoju parafii była budowa kościoła, którą rozpoczęto w 1936 po zakupie terenu przy ul. Głuchej. Projekt świątyni, sfinansowany przez arcybiskupa gnieźnieńskiego Antoniego Laubitza, wykonał w 1935 poznański architekt Stefan Cybichowski. Architekt zrezygnował ze stylizacji historycznej elewacji kościoła, co pozwoliło obniżyć koszty budowy o 25%. 5 sierpnia 1936 wydano pozwolenie na budowę, a prace murarskie i ciesielskie przy wznoszeniu obiektu prowadziła firma Juliana Jarockiego. Do września 1939 świątynia stała w stanie surowym, z niedokończonym stropem i dachem. Podczas okupacji Niemcy urządzili w niej magazyn narzędzi budowlanych, natomiast nabożeństwa odprawiano w kaplicy.

Po zakończeniu wojny zdewastowany, ostrzelany pociskami kościół został przeznaczony do użytku przez nowego proboszcza ks. Czesława Spychalskiego. Uroczystej konsekracji nowej świątyni dokonał 1 grudnia 1945. prymas Polski kardynał August Hlond, który ofiarował również relikwie św. Franciszka z Asyżu. Prace wykończeniowe świątyni oraz upiększanie wnętrza trwało przez cały okres powojenny.

Po przyłączeniu osiedla do Bydgoszczy aż do roku 1981 jego teren należał w całości do parafii św. Antoniego w Czyżkówku. Obecnie obie parafie Osowej Góry należą do dekanatu I diecezji bydgoskiej.

Parafia św. Maksymiliana Kolbego[edytuj | edytuj kod]

W 1972 na osiedlu powstała kaplica pw. bł. Maksymiliana Marii Kolbego, jednak już w następnym roku została zamknięta przez władze komunistyczne (proboszcz za próby rozbudowy kaplicy został nawet skazany). Dopiero w 1981 parafia otrzymała pozwolenie na budowę kościoła i tego samego roku kard. Stefan Wyszyński erygował parafię. Konsekracji kościoła dokonał dziesięć lat później prymas kard. Józef Glemp.

Parafia Wniebowstąpienia Pańskiego[edytuj | edytuj kod]

Wychodząc naprzeciw rozrastającemu się osiedlu i rosnącej liczby mieszkańców, 25 grudnia 1998 powstał ośrodek duszpasterski, kiedy to w pasterkę odbyła się pierwsza Msza św. w tymczasowej kaplicy poświęconej przez biskupa Stanisława Gądeckiego. Parafia Wniebowstąpienia Pańskiego została erygowana przez arcybiskupa Henryka Muszyńskiego 25 marca 1999 w Uroczystość Zwiastowania Pańskiego. Powstała w wyniku podzielenia parafii św. Maksymiliana Kolbego. Nowa parafia obejmowała tzw. „Górny Taras” osiedla Osowa Góra. Przed pierwszym proboszczem Andrzejem Dawidkiem postawiono cel zbudowania kościoła, który powstał w 2010 roku na skrzyżowaniu ulic św. Maksymiliana Kolbego i Rekinowej.

Cmentarze katolickie[edytuj | edytuj kod]

Do 1935[edytuj | edytuj kod]

Do roku 1933 mieszkańców Osowej Góry chowano na cmentarzu św. Jakuba Mniejszego Apostoła w Dąbrówce Nowej.

Lata 1935-1987[edytuj | edytuj kod]

W 1935 roku, na skrzyżowaniu ulic Chojnickiej oraz Podniebnej, powstał cmentarz katolicki św. Antoniego z Padwy. W 1996 roku na cmentarzu, na powierzchni ok. 2 ha, pochowane było ok. 7500 osób.

Cmentarz św. Maksymiliana Kolbego[edytuj | edytuj kod]

Powstanie cmentarza wiąże się z erygowaniem w 1981 r. parafii św. Maksymiliana Kolbego na Osowej Górze. Ks. proboszcz Kazimierz Kamiński w 1985 r. wybrał lokalizację dla cmentarza parafialnego na terenie położonym w gminie Sicienko, tuż za granicą administracyjną Bydgoszczy. 15 listopada 1987 r. poświęcono krzyż na cmentarzu i rozpoczęto pochówki, a w 1990 r. wzniesiono dom przedpogrzebowy (kostnicę).

W marcu 2004 r. północną część cmentarza wydzielono dla potrzeb drugiej parafii katolickiej na Osowej Górze pw. Wniebowstąpienia Pańskiego.

Cmentarz Wniebowstąpienia Pańskiego[edytuj | edytuj kod]

Cmentarz znajduje się ok. 1,3 km na zachód od granic administracyjnych Bydgoszczy, w miejscowości Osówiec, w gminie Sicienko. Powstanie cmentarza wiąże się z wydzieleniem w marcu 2004 r. północnej części cmentarza z parafii św. Maksymiliana Kolbego. Cmentarz posiada powierzchnię ok. 5 ha.

Ludzie związani z Osową Górą[edytuj | edytuj kod]

Samorządowcy[edytuj | edytuj kod]

Żołnierze[edytuj | edytuj kod]

Lekarze[edytuj | edytuj kod]

Rozrywka, rekreacja i turystyka[edytuj | edytuj kod]

Osowa Góra na tle Bydgoszczy[edytuj | edytuj kod]

Bydgoszcz jest miastem o historycznej metryce, której specyfika wyraża się przede wszystkim w symbiozie Starówki z rzeką oraz powszechności XIX-wiecznej zabudowy z okresu „belle epoque”. Spuściznę architektury staropolskiej stanowią trzy gotyckie kościoły, byłe kolegium jezuickie, kilka szachulcowych spichlerzy z XVIII w. oraz kilkanaście budynków i kamienic z XVII-XVIII w. Bogata jest natomiast zabudowa architektoniczna z okresu 1850–1914. Podstawowym i oryginalnym walorem Bydgoszczy jest jednak woda: rzeki, kanały, budowle hydrotechniczne, bulwary, nabrzeża, kaskady oraz elewacja zabudowy miasta od strony rzeki.

Na uwagę zasługuje Stare Miasto położone w meandrach rzeki Brdy (drugim obszarem staromiejskim jest Stary Fordon nad Wisłą), Wyspa Młyńska, Wenecja Bydgoska oraz Śródmieście z wielkomiejską zabudową secesyjną. Unikatowym zabytkiem jest najstarsza, czynna w Polsce sztuczna droga wodna – Kanał Bydgoski (1774 r.) z systemem śluz.

Produktem turystycznym jest Stare Miasto i Śródmieście ze swym historycznym rozplanowaniem i zabytkami architektury: kościołami, spichrzami, gmachami użyteczności publicznej, ulicami zabudowanymi zdobionymi kamienicami. W wojewódzkim rejestrze zabytków znajduje się 245 obiektów z Bydgoszczy, w tym przestrzenny zespół Starego Miasta, pozostałości murów miejskich, Wyspa Młyńska (w całości), Stary Kanał Bydgoski (w całości wraz ze śluzami i jazami), Śluza Miejska, 16 kościołów, synagoga, 7 cmentarzy, 10 starych spichlerzy, dawna wieża ciśnień, ok. 35 obiektów użyteczności publicznej, ponad 100 kamienic i willi. Gminna ewidencja zabytków obejmuje natomiast około 2800 obiektów, z czego ponad 2 tys. (75%) znajduje się w obszarze zwartej zabudowy Śródmieścia wraz z Bocianowem, Bielawami, Okolem i Wilczakiem.

W mieście warto zobaczyć zabytkowe kościoły, zwłaszcza katedrę – sanktuarium maryjne Matki Bożej Pięknej Miłości, bazylikę św. Wincentego à Paulo oraz pozostałe trzy miejskie sanktuaria. W mieście znajduje się kilkanaście muzeów oraz obiekty kulturalne, które przyciągają publiczność ze względu na swój repertuar, jak również z powodu imprez i festiwali. W mieście tworzony jest również kulturowy Szlak Wody, Przemysłu i Rzemiosła TeH2O, na którym ustanowiono 16 przystanków oraz Bydgoski Szlak Kulinarny.

Wielkim atutem Bydgoszczy jest również przyroda. Miasto rozczłonkowane jest dolinami trzech wielkich cieków wodnych. W związku z tym istnieje w Bydgoszczy wiele miejsc, skąd można zobaczyć panoramę miasta. Kolejne dzielnice, z zachodu na wschód można podziwiać idąc ścieżką spacerową wzdłuż Zbocza Bydgoskiego – krawędzi górnego tarasu Bydgoszczy o wysokości względnej 20–40 m.

W mieście nie brakuje parków, w tym wielu założonych w wieku XIX. Godne polecenia są przede wszystkim: Leśny Park Kultury i Wypoczynku, Planty nad Kanałem Bydgoskim oraz szereg parków w obrębie Śródmieścia.

Obiekty rozrywkowe[edytuj | edytuj kod]

W 2020 r. na terenie osiedla znajdowały się następujące obiekty sportowe i rekreacyjne[20]:

  • zespół typu Orlik 2012 (w tym kort tenisowy) – ul. Sardynkowa 7
  • basen „Sardynka” – ul. Sardynkowa 7
  • siłownia na powietrzu – ul. Linowa
  • place zabaw – ul. Wielorybia 99-101; 103-105; 107-109; 100-102; 104-106; 108-110, Sardynkowa 7, Puszczykowa 11
  • orliki – ul. Kormoranów, Wielorybia

W 2020 rozpisano przetarg na budowę w 2021 minitężni solankowej – obiektu z drewna sosnowego długości około 12 m i wysokości niemal 4 metrów w północnej częsći Parku Osowa Góra przy ul. Wielorybiej[93].

Osiedle posiada ścieżkę rowerową biegnącą wzdłuż ul. Rekinowej. Studium transportowe Bydgoszczy przewiduje realizację m.in. dróg rowerowych wzdłuż ulicy Grunwaldzkiej, Kolbego, Skośnej/ Podmiejskiej, Kanału Bydgoskiego oraz przez las do Czyżkówka[20].

Szlaki turystyczne[edytuj | edytuj kod]

Przez Osową Górę prowadzi szlak turystyczny żółty szlak turystyczny pieszy im. Leona Wyczółkowskiego do Pruszcza przez Janowo, Gościeradz, Samociążek, Nowy Jasiniec i Sokole-Kuźnica o długości ok. 68 km. Szlak łączy Bydgoszcz z północnymi okolicami Jeziora Koronowskiego prowadząc wzdłuż wschodniego brzegu Brdy przez miejsca związane z patronem szlaku Leonem Wyczółkowskim, który w ostatnich latach życia mieszkał w Gościeradzu[94].

Nowszym szlakiem turystycznym rozpoczynającym się na Osowej Górze jest szlak turystyczny zielony szlak turystyczny pieszy Pól Malowanych do Wierzchucinka przez Osówiec, Mochle, Chmielewo i Trzemiętówko długi na ok. 15,5 km. Szlak prowadzi przez typowe, urokliwe wiejskie ścieżki i dróżki polne[95].

Oba szlaki rozpoczynają się przy pętli autobusowej Rekinowa.

Okolica[edytuj | edytuj kod]

Osowa Góra stanowi także teren wypadowy w okoliczne tereny wypoczynkowe. Spacerem ok. 2,75 km przez las można dojść do Brdy na osiedlu Czyżkówko, zaś w kierunku zachodnim atrakcyjnym utworem natury jest Zbocze Kruszyńskie. Osiedle od wschodu, zachodu i północy otaczają lasy o charakterze boru świeżego. Miejscami występuje las mieszany i siedliska grądowe. Szczególnie rozległy i urozmaicony teren leśny znajduje się na wschodzie i w obszarze Przedmościa Bydgoskiego, mieszcząc dawne niemieckie schrony oraz zamaskowane obiekty wojskowe. Przez las przebiega zbocze oddzielające Dolinę Sandrową Brdy od Terasy Bydgoskiej, z systemem dolinek denudacyjnych.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. Data wycięcia na jednej z belek w wielkiej sieni istniejącej jeszcze w latach 60., przed rozbiórką.
  2. Znajduje się tam tablica pamiątkowa z inskrypcją Miejsce byłego cmentarza ewangelickiego. Ku pamięci spoczywających. Mieszkańcy.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b Biuletyn Informacji Publicznej Miasta Bydgoszczy – Rady Osiedli, bip.um.bydgoszcz.pl [dostęp 2017-11-25] (pol.).
  2. Oficjalny Serwis Bydgoszczy – Liczba ludności w jednostkach urbanistycznych.
  3. Index of /m/German_maps, maps.mapywig.org [dostęp 2017-10-22].
  4. Jastrzębski i inni, Encyklopedia Bydgoszczy, wyd. Wydanie I, Bydgoszcz, ISBN 978-83-926423-6-7, OCLC 837388344 [dostęp 2020-11-15].url
  5. Jastrzębski i inni, Encyklopedia Bydgoszczy, wyd. Wydanie I, Bydgoszcz, ISBN 978-83-926423-6-7, OCLC 837388344 [dostęp 2020-11-15].url
  6. Jastrzębski i inni, Encyklopedia Bydgoszczy, wyd. Wydanie I, Bydgoszcz, ISBN 978-83-926423-6-7, OCLC 837388344 [dostęp 2020-11-15].url
  7. Jastrzębski i inni, Encyklopedia Bydgoszczy, wyd. Wydanie I, Bydgoszcz, ISBN 978-83-926423-6-7, OCLC 837388344 [dostęp 2020-11-15].url
  8. Jastrzębski i inni, Encyklopedia Bydgoszczy, wyd. Wydanie I, Bydgoszcz, ISBN 978-83-926423-6-7, OCLC 837388344 [dostęp 2020-11-15].url
  9. Jastrzębski i inni, Encyklopedia Bydgoszczy, wyd. Wydanie I, Bydgoszcz, ISBN 978-83-926423-6-7, OCLC 837388344 [dostęp 2020-11-15].url
  10. Jastrzębski i inni, Encyklopedia Bydgoszczy, wyd. Wydanie I, Bydgoszcz, ISBN 978-83-926423-6-7, OCLC 837388344 [dostęp 2020-11-15].url
  11. Jastrzębski i inni, Encyklopedia Bydgoszczy, wyd. Wydanie I, Bydgoszcz, ISBN 978-83-926423-6-7, OCLC 837388344 [dostęp 2020-11-15].url
  12. Jastrzębski i inni, Encyklopedia Bydgoszczy, wyd. Wydanie I, Bydgoszcz, ISBN 978-83-926423-6-7, OCLC 837388344 [dostęp 2020-11-15].url
  13. Biskup, Marian., Bydgoskie Towarzystwo Naukowe., Historia Bydgoszczy, wyd. Wyd. 1, Warszawa: Państwowe Wydawn. Nauk, 1991, ISBN 83-01-06666-0, OCLC 27641385 [dostęp 2020-11-15].url
  14. Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego miasta Bydgoszczy. Miejska Pracownia Urbanistyczna w Bydgoszczy – załącznik nr 1 do uchwały nr L/756/09 Rady Miasta Bydgoszczy z dnia 15 lipca 2009 r.
  15. Program ochrony środowiska dla Miasta Bydgoszczy na lata 2005–2012.
  16. Renata Kaja, Bydgoskie pomniki przyrody, Bydgoszcz: Instytut Wydawniczy „Świadectwo”, 1995, ISBN 83-85860-32-0, OCLC 749523197.
  17. a b c d e f g h Wdowicki Maciej: Osowa Góra. [w:] Kalendarz Bydgoski 2004.
  18. Kilkusetletni dąb na Osowej Górze złamał się jak zapałka.
  19. Użytki ekologiczne, Czysta Bydgoszcz - odpady komunalne, czystość, zieleń, energia [dostęp 2020-09-16] (pol.).
  20. a b c d Tereny wypoczynku i rekreacji w Bydgoszczy – diagnoza stanu istniejącego i kierunku rozwoju. Miejska Pracownia Urbanistyczna w Bydgoszczy. Załącznik do Uchwały nr XXXV/731/12 Rady Miasta Bydgoszczy z dnia 28 listopada 2012 roku.
  21. a b c d e f Krzysztof Dudek, Monografia mostów województwa kujawsko-pomorskiego: Brda i Kanał Bydgoski, Grudziądz: Związek Mostowców Rzeczypospolitej Polskiej. Oddział Pomorsko-Kujawski, 2012, ISBN 978-83-934160-2-8, OCLC 838782376 [dostęp 2020-09-05].
  22. Roman Zamyślewski, Bydgoski Węzeł Wodny. Brda skanalizowana, Kanał Bydgoski, Brda spławna, Bydgoski Stary Kanał. Album map dla wodniaków. Przewodnik po polskich drogach wodnych, Stowarzyszenie na Rzecz Turystyki, Aktywnej Rekreacji i Wypoczynku „Szkoła Przygody”, 2012, ISBN 978-83-63482-01-5, OCLC 812725885 [dostęp 2020-09-05].
  23. a b Sobecki Włodzimierz: Lisi Ogon, Łochowo – najdawniejsze ślady osadnicze. [w:] Kalendarz Bydgoski 2013.
  24. a b Łbik Lech. Zagadkowe wały i rowy i wały ziemne na bydgoskim Czyżkówku i Osowej Górze. Materiały do dziejów kultury i sztuki Bydgoszczy i regionu. zeszyt 2, Bydgoszcz 1997.
  25. Bartowski Krzysztof: Udział starostwa i wójtostwa bydgoskiego w kolonizacji holenderskiej. [w:] Materiały do dziejów kultury i sztuki Bydgoszczy i regionu. zeszyt 1.
  26. Guldon Romana, Guldon Zenon: Inwentarz wójtostwa bydgoskiego z 1744 roku. [w:] Bydgoskie Towarzystwo Naukowe. Prace Wydziału Nauk Humanistycznych. Seria C. Nr 10. Prace Komisji Historii VII. Bydgoszcz 1970.
  27. a b Żmidziński Franciszek: Przemiany w gospodarce wiejskiej starostwa bydgoskiego w latach 1661–1772. [w:] Bydgoskie Towarzystwo Naukowe. Prace Wydziału Nauk Humanistycznych. Seria C. Nr 13. Prace Komisji Historii IX. Warszawa-Poznań 1973.
  28. Kabaciński Ryszard: Inwentarze starostwa i wójtostwa bydgoskiego z lat 1753–1766 roku. [w:] Bydgoskie Towarzystwo Naukowe. Źródła do dziejów Bydgoszczy. Nr 9. Warszawa-Poznań 1977.
  29. Przy obecnej ulicy Kruszyńskiej między ulicami Kaczą i Puszczykową.
  30. a b Verzeichniss aller Ortschaften des Bromberger Regierungs-Bezirks mit einer geographisch-statistischen Uebersicht. Bromberg 1833.
  31. Jan Nepomucen Bobrowicz: Opisanie historyczno-statystyczne Wielkiego Księstwa Poznańskiego. Lipsk: Księgarnia Zagraniczna (Librairie Étrangère), 1846, s. 424.
  32. Verzeichniss sämmtlicher Ortschaften des Regierungs-Bezirks Bromberg. Bromberg 1860.
  33. http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_VII/649 dostęp 2014-09-18.
  34. a b c d e f Wdowicki Maciej: Osowa Góra. [w:] Kalendarz Bydgoski 2005.
  35. a b Maluchy z „Sówki” na Osowej Górze będą miały nowy dach.
  36. Eksplozja na Osowej Górze. Ta tragedia zdarzyła się przed laty.
  37. Express Bydgoski – Tajemnice naszych piwnic.
  38. Licznerski Alfons: Rozwój terytorialny Bydgoszczy. [w:] Kronika Bydgoska II.
  39. a b Bałachowska Maria, Gołębiewski Janusz: Rozwój gospodarczy i przestrzenny Bydgoszcz w latach 1945–1970. [w:] Kronika Bydgoska IV.
  40. Szmańda Edward: Szkoły tysiąclecia w Bydgoszczy. [w:] Kronika Bydgoska III.
  41. Sitarek Stanisław, Walczak Dariusz: Bydgoskie tramwaje w latach 1888–2012. Eurosprinter 2012.
  42. Kalendarium „Expressu”: „Ósemka” pędziła z góry, bo „wysiadły” jej hamulce.
  43. Zniknęła jednostka wojskowa przy ul. Grunwaldzkiej. Co tam będzie?
  44. „Na żadną minę nie powinniśmy trafić”, Express Bydgoski 2 lipca 2014.
  45. Saperzy na Osowej Górze.
  46. Muzeum wojskowe ma teren na Osowej Górze. Pod rozbudowę.
  47. Gorączko Marcin: Zbiorniki wodne na obszarze Bydgoszczy w ujęciu historycznym. [w:] Kronika Bydgoska XXV.
  48. Nowa sieć ciepłownicza na Osowej Górze, www.bydgoszcz.pl [dostęp 2020-09-06] (pol.).
  49. Rogalski Bogumił: Charakterystyka i niektóre uwagi do miejscowego planu ogólnego zagospodarowania przestrzennego miasta Bydgoszczy. [w:] Kronika Bydgoska XVI.
  50. Lokalny Program Rewitalizacji dla miasta Bydgoszczy na lata 2007–2015.
  51. Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 17 kwietnia 2013 r. w sprawie wykazu linii kolejowych o znaczeniu państwowym (Dz.U. z 2019 r. poz. 552)
  52. a b Wykaz linii Id-12 (D-29), plk-sa.pl.
  53. Regulamin sieci, Załącznik 2.6. Wykaz posterunków ruchu i punktów ekspedycyjnych, plk-sa.pl.
  54. Linia kolejowa nr 18 Kutno - Piła Główna, semaforek.kolej.org.pl.
  55. Podmyte tory kolejowe koło Bydgoszczy. Naprawa będzie trwała tygodniami. 2020-10-02. [dostęp 2020-10-04].
  56. Pociągi wróciły na trasę po podmyciu torowiska. Na razie jadą po jednym torze
  57. Regulamin sieci, Załączniki 2.2, 2.3, 2.4, 2.12 i 2.13, plk-sa.pl.
  58. Regulamin sieci, Załącznik 2.11. Wykaz ograniczeń wynikających z niezachowania skrajni budowli linii kolejowej, plk-sa.pl.
  59. Schemat komunikacji zbiorowej obsługującej Osową Górę https://web.archive.org/web/20111118052558/http://www.zdmikp.bydgoszcz.pl/ufiles/osowa_gora_broszura.png.
  60. Schemat systemu przesiadkowego A+T http://www.zdmikp.bydgoszcz.pl/ufiles/aplust.pdf.
  61. Wybór linii komunikacyjnej, zdmikp.bydgoszcz.pl [dostęp 2020-09-19].
  62. Ulica w budowie. Na kolejne dwie są już przetargi.
  63. Gawronia już z kostką betonową. Skończy się jazda w błocie.
  64. Anna Stankiewicz Pierwsze uliczki z miejskiego programu są gotowe. Co dalej?
  65. Obywatele się skrzyknęli. Mają ulicę jak z obrazka.
  66. Delfinowa doczekała się kostki. Dzięki swoim mieszkańcom.
  67. Zrzutka na dwie nowe ulice. Na Osowej Górze i Glinkach.
  68. Remont kolejnej ulicy na Osowej Górze. Mieszkańcy dokładają.
  69. Tę uliczkę współfinansowali mieszkańcy. Ciernikowa już gotowa.
  70. Marta Leszczyńska Zamiast po dziurach i błocie pojadą po ażurze.
  71. Nowa ulica na Osowej Górze. Miasto zbudowało ją na spółkę z mieszkańcami.
  72. Ruszyła budowa ul. Ziębiej na Osowej Górze.
  73. Kolejne bydgoskie ulice zyskają nową nawierzchnię.
  74. Nowy mural na Osowej Górze. Historie z życia osiedla.
  75. Wyborcza.pl, bydgoszcz.wyborcza.pl [dostęp 2020-09-05].
  76. Wyborcza.pl, bydgoszcz.wyborcza.pl [dostęp 2020-09-05].
  77. Środowisko przyrodnicze Bydgoszczy. Praca zbiorowa pod red. Józefa Banaszaka, Wydawnictwo Tanan. Bydgoszcz 1996.
  78. Zaczynają budować zbiornik retencyjny przy ul. Kolbego. I buspas też.
  79. Miliony na buspasy.
  80. Buspas na Kolbego daleko w polu. Tu też będzie opóźnienie.
  81. Buspas na Osowej Górze tonie w zbiorniku retencyjnym.
  82. Plan Rozwoju Bydgoszczy na lata 2009–2015. Miejski Plan Operacyjny. Załącznik do Uchwały XLV/632/09 Rady Miasta Bydgoszczy z dnia 1 kwietnia 2009 roku.
  83. Profilowanie dróg gruntowych, zdmikp.bydgoszcz.pl [dostęp 2020-09-04].
  84. Oficjalny Serwis Bydgoszczy – Osowa Góra, www.bydgoszcz.pl [dostęp 2020-08-31] (pol.).
  85. Duże zmiany na ulicy M. Kolbego, www.bydgoszcz.pl [dostęp 2020-09-01] (pol.).
  86. http://www.zdmikp.bydgoszcz.pl/attachments/article/4044/1.%20Pe%C5%82ny%20wykaz%20ulic.pdf.goły link w tytule
  87. Nowy posterunek policji powstaje na Osowej Górze. Na jakim etapie są prace? [ZDJĘCIA] | Metropolia Bydgoska, metropoliabydgoska.pl [dostęp 2020-09-01] (pol.).
  88. Wyborcza.pl, bydgoszcz.wyborcza.pl [dostęp 2020-11-16].
  89. Oficjalny Serwis Bydgoszczy – Osowa Góra, www.bydgoszcz.pl [dostęp 2020-08-30] (pol.).
  90. Wayback Machine, web.archive.org [dostęp 2020-09-20].
  91. Oficjalny Serwis Bydgoszczy - Strona główna, www.bydgoszcz.pl [dostęp 2020-11-14] (pol.).
  92. Józef Naumowicz, Kalendarz w "Konstytucjach apostolskich", „Vox Patrum”, 50, 2007, s. 319–330, DOI10.31743/vp.6722, ISSN 0860-9411 [dostęp 2020-11-14].url
  93. Budowa bydgoskich tężni coraz bliżej. Powstaną w trzech miejscach.
  94. 🚶 Bydgoszcz Osowa Góra – Pruszcz, szlak im. L. Wyczółkowskiego (pieszy, żółty), Wirtualne Szlaki [dostęp 2020-09-04] (pol.).
  95. 🚶 Bydgoszcz Osowa Góra – Wierzchucinek (Pól Malowanych, szlak pieszy, zielony), Wirtualne Szlaki [dostęp 2020-09-04] (pol.).

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  1. Jastrzębski i inni, Encyklopedia Bydgoszczy, wyd. Wydanie I, Bydgoszcz,ISBN 978-83-926423-6-7, OCLC 837388344.
  2. Biskup, Marian., Bydgoskie Towarzystwo Naukowe., Historia Bydgoszczy, wyd. Wyd. 1, Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1991, ISBN 83-01-06666-0, OCLC 27641385.
  3. Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego miasta Bydgoszczy. Miejska Pracownia Urbanistyczna w Bydgoszczy – załącznik nr 1 do uchwały nr L/756/09 Rady Miasta Bydgoszczy z dnia 15 lipca 2009 r.
  4. Program ochrony środowiska dla Miasta Bydgoszczy na lata 2005–2012.
  5. Renata Kaja, Bydgoskie pomniki przyrody, Bydgoszcz: Instytut Wydawniczy „Świadectwo”, 1995, ISBN 83-85860-32-0, OCLC 749523197.
  6. Wdowicki Maciej: Osowa Góra. [w:] Kalendarz Bydgoski 2004.
  7. Tereny wypoczynku i rekreacji w Bydgoszczy – diagnoza stanu istniejącego i kierunku rozwoju. Miejska Pracownia Urbanistyczna w Bydgoszczy. Załącznik do Uchwały nr XXXV/731/12 Rady Miasta Bydgoszczy z dnia 28 listopada 2012 roku.
  8. Krzysztof Dudek, Monografia mostów województwa kujawsko-pomorskiego: Brda i Kanał Bydgoski, Grudziądz: Związek Mostowców Rzeczypospolitej Polskiej. Oddział Pomorsko-Kujawski, 2012, ISBN 978-83-934160-2-8, OCLC 838782376.
  9. Roman Zamyślewski, Bydgoski Węzeł Wodny. Brda skanalizowana, Kanał Bydgoski, Brda spławna, Bydgoski Stary Kanał. Album map dla wodniaków. Przewodnik po polskich drogach wodnych, Stowarzyszenie na Rzecz Turystyki, Aktywnej Rekreacji i Wypoczynku „Szkoła Przygody”, 2012, ISBN 978-83-63482-01-5, OCLC 812725885.
  10. Sobecki Włodzimierz: Lisi Ogon, Łochowo – najdawniejsze ślady osadnicze. [w:] Kalendarz Bydgoski 2013.
  11. Łbik Lech. Zagadkowe wały i rowy i wały ziemne na bydgoskim Czyżkówku i Osowej Górze. Materiały do dziejów kultury i sztuki Bydgoszczy i regionu. zeszyt 2, Bydgoszcz 1997.
  12. Bartowski Krzysztof: Udział starostwa i wójtostwa bydgoskiego w kolonizacji holenderskiej. [w:] Materiały do dziejów kultury i sztuki Bydgoszczy i regionu. zeszyt 1.
  13. Guldon Romana, Guldon Zenon: Inwentarz wójtostwa bydgoskiego z 1744 roku. [w:] Bydgoskie Towarzystwo Naukowe. Prace Wydziału Nauk Humanistycznych. Seria C. Nr 10. Prace Komisji Historii VII. Bydgoszcz 1970.
  14. Żmidziński Franciszek: Przemiany w gospodarce wiejskiej starostwa bydgoskiego w latach 1661–1772. [w:] Bydgoskie Towarzystwo Naukowe. Prace Wydziału Nauk Humanistycznych. Seria C. Nr 13. Prace Komisji Historii IX. Warszawa-Poznań 1973.
  15. Kabaciński Ryszard: Inwentarze starostwa i wójtostwa bydgoskiego z lat 1753–1766 roku. [w:] Bydgoskie Towarzystwo Naukowe. Źródła do dziejów Bydgoszczy. Nr 9. Warszawa-Poznań 1977.
  16. Verzeichniss aller Ortschaften des Bromberger Regierungs-Bezirks mit einer geographisch-statistischen Uebersicht. Bromberg 1833 (niem.).
  17. Jan Nepomucen Bobrowicz: Opisanie historyczno-statystyczne Wielkiego Księstwa Poznańskiego. Lipsk: Księgarnia Zagraniczna (Librairie Étrangère), 1846, s. 424.
  18. Verzeichniss sämmtlicher Ortschaften des Regierungs-Bezirks Bromberg. Bromberg 1860 (niem.).
  19. Wdowicki Maciej: Osowa Góra. [w:] Kalendarz Bydgoski 2005.
  20. Licznerski Alfons: Rozwój terytorialny Bydgoszczy. [w:] Kronika Bydgoska II.
  21. Bałachowska Maria, Gołębiewski Janusz: Rozwój gospodarczy i przestrzenny Bydgoszcz w latach 1945–1970. [w:] Kronika Bydgoska IV.
  22. Szmańda Edward: Szkoły tysiąclecia w Bydgoszczy. [w:] Kronika Bydgoska III.
  23. Sitarek Stanisław, Walczak Dariusz: Bydgoskie tramwaje w latach 1888–2012. Eurosprinter 2012.
  24. „Na żadną minę nie powinniśmy trafić”, Express Bydgoski 2 lipca 2014.
  25. Gorączko Marcin: Zbiorniki wodne na obszarze Bydgoszczy w ujęciu historycznym. [w:] Kronika Bydgoska XXV.
  26. Rogalski Bogumił: Charakterystyka i niektóre uwagi do miejscowego planu ogólnego zagospodarowania przestrzennego miasta Bydgoszczy. [w:] Kronika Bydgoska XVI.
  27. Lokalny Program Rewitalizacji dla miasta Bydgoszczy na lata 2007–2015.
  28. Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 17 kwietnia 2013 r. w sprawie wykazu linii kolejowych o znaczeniu państwowym (Dz.U. z 2019 r. poz. 552)
  29. Środowisko przyrodnicze Bydgoszczy. Praca zbiorowa pod red. Józefa Banaszaka, Wydawnictwo Tanan. Bydgoszcz 1996.
  30. Plan Rozwoju Bydgoszczy na lata 2009–2015. Miejski Plan Operacyjny. Załącznik do Uchwały XLV/632/09 Rady Miasta Bydgoszczy z dnia 1 kwietnia 2009 roku.
  31. Józef Naumowicz, Kalendarz w "Konstytucjach apostolskich", „Vox Patrum”, 50, 2007, s. 319–330, DOI: 10.31743/vp.6722.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]