Wysoki Jesionik

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Wysoki Jesionik
cz. Hrubý Jeseník
Ilustracja
Pasmo górskie Wysokiego Jesionika
Mapa regionu
Zasięg regionu w obrębie państwa czeskiego z mapą pasma Wysokiego Jesionika
Megaregion Pozaalpejska Europa Środkowa
Prowincja Masyw Czeski
Podprowincja Sudety z Przedgórzem Sudeckim
Makroregion Sudety Wschodnie
Mezoregion Wysoki Jesionik
cz. Hrubý Jeseník
Mikroregion(y) Masyw Pradziada i Wysokiej Holi
cz. Pradědská hornatina,
Masyw Orlíka
cz. Medvědská hornatina,
Masyw Keprníka
cz. Keprnická hornatina
Zajmowane
jednostki
administracyjne

 Czechy

Wysoki Jesionik (cz. Hrubý Jeseník, niem. Altvatergebirge, także Hohes Gesenke) – według podziału fizycznogeograficznego profesorów: Jerzego Kondrackiego i Wojciecha Walczaka mezoregion wchodzący w skład Sudetów Wschodnich oraz pasma Jesioników (cz. Jeseníky) o powierzchni 523,35 km², średniej wysokości 887,6 m n.p.m., z najwyższym szczytem Pradziad (cz. Praděd) – 1491,3 m n.p.m., na którym znajduje się wieża telewizyjna Praděd o wysokości 145,5 m[1]. Znajduje się całkowicie w północno-wschodnich Czechach – na pograniczu Moraw i Śląska, w kraju ołomunieckim i morawsko-śląskim[1]. Graniczy od północnego zachodu z Górami Złotymi (cz. Rychlebské hory), od północy i północnego wschodu z Górami Opawskimi (cz. Zlatohorská vrchovina), od wschodu i południowego wschodu z Niskim Jesionikiem (cz. Nízký Jeseník) a od zachodu i południowego zachodu z Hanušovicką vrchoviną[1]. Ze względu na wysokość względną pasmo Wysokiego Jesionika zaliczamy do gór średnich, natomiast ze względu na sposób powstania do gór zrębowych.

Budowa geologiczna[edytuj | edytuj kod]

Pod względem geologicznym Wysoki Jesionik zalicza się do jednostki geologicznej: Sudetów Wschodnich (silesikum)[2]. Wyróżnia się tu: jednostkę Velkého Vrbna, jednostką Brannej, kopułę Keprníka i kopułę Desny[2]. Zbudowany jest ze skał metamorficznych, głównie gnejsów, różnych odmian łupków łyszczykowych, amfibolitów, kwarcytów, marmurów i in. Skrajnie wschodnia część zbudowana jest ze słabo zmetamorfizowanych skał osadowych należących do strefy śląsko-morawskiej[3] (formacja andelskohorska), głównie fyllitów, metamułowców, metałupków ilastych, podrzędnie piaskowców drobnoziarnistych[4].

Rzeźba terenu[edytuj | edytuj kod]

Wysoki Jesionik składa się z trzech części (mikroregionów) oddzielonych przełęczamiČervenohorskim sedlem oraz Videlskim sedlem[4][5]:

Szczyty[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Szczyty Wysokiego Jesionika.
Skały na szczycie góry Keprník
Widok na szczyt Velký Děd
Widok ze stoku góry Mravenečník na szczyty gór Velký Jezerník i Malý Děd
Szczytowe skalisko na górze Pecný
Widok na górę Červená hora
Widok na górę Medvědí vrch

W Wysokim Jesioniku znajduje się ponad 340 szczytów, w tym 133 o wysokości ponad 1000 m n.p.m.[6][7][8]:

Mountain icon (Noun Project).svg Szczyty Wysokiego Jesionika o wysokości ponad 1000 m n.p.m.
L.p. Szczyt Wysokość
m n.p.m.
1 Pradziad (cz. Praděd') 1491
2 Vysoká hole 1465
3 Vysoká hole – JZ 1465
4 Petrovy kameny 1446
5 Keprník 1423
6 Kamzičník 1420
7 Velký Děd 1408
8 Velký Máj 1386
9 Vozka 1377
10 Malý Děd 1368
11 Jelení hřbet 1367
12 Břidličná hora 1358
13 Praděd – V 1356
14 Dlouhé stráně 1353
15 Žalostná 1352
16 Šerák 1351
17 Mravenečník 1343
18 Vřesník 1342
19 Pecný 1334
20 Červená hora 1333
21 Zámčisko 1323
22 Spálený vrch 1313
23 Spálený vrch – SV 1313
24 Pec 1311
25 Červená hora – S 1310
26 Velký Jezerník 1309
27 Velký Jezerník – JZ 1297
28 Mračná hora – V 1288
29 Divoký kámen 1285
30 Keprník – JV 1283
31 Mračná hora 1272
32 Malá Jezerná 1271
33 Zámčisko – S 1264
34 Temná 1263
35 Medvědí hřbet 1261
36 Nad Vodopádem 1255
37 Kamenec (1) 1250
38 Ztracené kameny 1250
39 Velká Jezerná 1248
40 Velká Jezerná – JV 1238
41 Černá stráň 1237
42 Ostrý vrch 1228
43 Medvědí vrch 1216
44 Jelenka 1214
45 Homole 1209
46 Malý Jezerník 1208
47 Homole – SV 1206
48 Jelení loučky 1205
49 Orlík 1204
50 Černý vrch 1201
51 Hubertka 1197
52 Medvědí vrch – JV 1194
53 Černá stráň – ZSZ 1192
54 Sokol 1187
55 Ostružná 1184
56 Malý Máj – SZ 1182
57 Klínová hora 1180
58 Zelené kameny 1179
59 Velký Klín 1178
60 Kamzičí vrch 1173
61 Sokolí skála (1) 1170
62 Výrovka 1167
63 Velký Klínovec 1166
64 Černá stráň – SZ 1166
65 Medvědí hora 1163
66 Prostřední vrch 1153
67 Ztracené skály 1151
L.p. Szczyt Wysokość
m n.p.m.
68 Točník 1146
69 Orlík – JV 1133
70 Lysý vrch 1128
71 Polom 1127
72 Šindelná hora 1125
73 Tupý vrch 1123
74 Medvědí louka 1111
75 Černá stráň – SV 1110
76 Červená hora – V 1109
77 Lyra 1103
78 Černava 1103
79 Žárový vrch 1101
80 Děrná – JV 1101
81 Malý Klín 1099
82 Děrná 1099
83 Lyra – J 1097
84 Lysý vrch – JV 1095
85 Velký Klín – JZ 1092
86 Obří skály 1082
87 Karliny kameny 1079
88 Osikový vrch 1078
89 Jeřáb 1077
90 Jelení loučky – Z 1076
91 Čertova stěna 1075
92 Šumný 1073
93 Malý Máj 1070
94 Sokolí skála (2) 1064
95 Slatina 1060
96 Šindelná hora – JZ 1058
97 Hřbety 1058
98 Nad soutokem 1057
99 Hradečná 1057
100 Orlík – SZ 1055
101 Nad Petrovkou 1051
102 Orlík – Z 1051
103 Velké Bradlo 1050
104 Troják 1049
105 Černá stráň – S 1048
106 Žárový vrch – SZ 1047
107 Malé Bradlo 1044
108 Troják – SZ 1044
109 Stará hora 1043
110 Velké Bradlo – Z 1043
111 Žárový vrch – SV 1043
112 Pytlák 1040
113 Kozí hřbet 1040
114 Zámčisko – SZ 1039
115 Jelenec 1038
116 Ráztoka 1032
117 Vysoká hora 1031
118 Srnčí vrch 1027
119 Soukenná 1026
120 Čepel 1024
121 Ostruha 1023
122 Kamenec (2) 1023
123 Ostruha – JV 1022
124 Loupežník 1020
125 Suchá hora 1020
126 Kopřivná 1019
127 Plošina 1017
128 Černá stráň – SSZ 1016
129 Kopřivná – SZ 1016
130 Zaječí hora 1012
131 Ucháč 1009
132 Ucháč – JZ 1009
133 Žárový vrch – JZ 1008

Przełęcze[edytuj | edytuj kod]

Najwyżej położoną przełęczą w Wysokim Jesioniku jest mało wybitna (4 m) przełęcz pomiędzy szczytem głównym i drugorzędnym góry Vysoká hole o wysokości 1461 m n.p.m., natomiast drogową (szosową) Sedlo Barborka pomiędzy szczytami gór Pradziad i Petrovy kameny, o ograniczonym ruchu pojazdów mechanicznych.

Góra Vysoká hole z widoczną z lewej u góry przełęczą Sedlo u Petrových kamenů
Widok na przełęcz drogową (szosową): Červenohorské sedlo
Saddleroute3.JPG Ważniejsze przełęcze Wysokiego Jesionika[9]
L.p. Przełęcz Wysokość
m n.p.m.
1 Sedlo u Petrových kamenů 1432
2 Sedlo nad Malým kotlem 1327
3 Sedlo Barborka 1315
4 Pláň 1311
5 Sedlo Trojmezí 1302
6 Sedlo Velký Jezerník 1298
7 Sedlo pod Keprníkem 1282
8 Sedlo pod Jelení studánkou 1203
9 Sedlo pod Vřesovkou 1203
10 Sedlo pod Májem 1154
11 Hřebenová 1120
12 Sedlo pod Malým Jezerníkem 1113
13 Mravenčí sedlo 1100
14 Orlík 1098
15 Kristovo loučení 1043
16 Petrovka 1038
17 Sedlo pod Polomem 1026
18 Červenohorské sedlo 1013
19 Volská louka 1003
L.p. Przełęcz Wysokość
m n.p.m.
20 Sedlo nad Karlovou Studánkou (Kóta) 1003
21 U ztraceného 1002
22 Zvuk 992
23 Na rozhraní 987
24 Videlské sedlo (Sedlo Videlský Kříž) 930
25 Branka 921
26 Zadní Jestřábi 899
27 Mravencovka 892
28 Skřítek 864
29 Hvězda 859
30 Malá hvězda 852
31 Obrázek 820
32 Vlčí sedlo 789
33 Sedlo pod Zámeckou horou 786
34 Ranná 779
35 Rejvíz 769
36 Přemyslovské sedlo 765
37 Przełęcz Ramzovska
(cz. Ramzovské sedlo)
759
38 Sedlo pod Javoříkem 704

Kotliny[edytuj | edytuj kod]

Legenda wawoz.svg Ważniejsze kotliny Wysokiego Jesionika[9]
L.p. Kotlina Masyw (cz. hornatina)
1 Jezevčí kotel Medvědská
2 Klenutá kotlina Pradědská / Medvědská
3 Malý kotel Pradědská
4 Sněžná kotlina Keprnická
5 Velká kotlina Pradědská

Wody[edytuj | edytuj kod]

Głównym grzbietem Wysokiego Jesionika od Przełęczy Ramzovskiej po przełęcz Skřítek biegnie Wielki Europejski Dział Wodny pomiędzy zlewiskami Morza Bałtyckiego i Czarnego[1]. Część północno-wschodnią odwadniają Biała Głuchołaska (cz. Bělá) i Opawa (cz. Opava)[4]. Część południowo zachodnią Branná i Desná. Wszystkie one mają tu swoje źródła. Biała Głuchołaska jest dopływem Nysy Kłodzkiej (cz. Kladská Nisa), która, tak jak Opawa wpada do Odry. Branná i Desná są dopływami Morawy (cz. Morava), która wpada do Dunaju[6].

Na rzece Divoká Desná zbudowano zaporę, której zbiornik wodny jest dolnym zbiornikiem elektrowni szczytowo-pompowej Dlouhé Stráně. Górny zbiornik utworzono na górze Dlouhé stráně[6].

Natomiast w rezerwacie przyrody Vysoký vodopád na potoku Studený p. (1)[a], płynącym pomiędzy stokami gór Velký Jezerník i Malý Děd znajduje się największy w Wysokim Jesioniku wodospad o nazwie Vysoký vodopád.

Roślinność[edytuj | edytuj kod]

Roślinność na górze Keprnik w obszarze Narodowego rezerwatu przyrody Šerák–Keprník

Na obszarze Wysokiego Jesionika, z uwagi na jego wysokość, występują piętra roślinne, podobnie jak w Karkonoszach.

Piętro podgórskie zostało praktycznie w całości zamienione w łąki i pola uprawne, niewielkie płaty lasów zachowały się w dolinach rzek lub na bardziej stromych stokach.

Piętro regla dolnego dawniej stanowiły lasy mieszane, z przewagą buka, które zostały w większości zastąpione borami świerkowymi. Miejscami zachowały się fragmenty pierwotnego regla dolnego w postaci buczyn.

Piętro regla górnego stanowiły zwarte lasy świerkowe, obecnie w znacznej mierze zastąpione świerkami sadzonymi przez człowieka, często z odmian nizinnych, a więc niedostosowanych do tutejszych warunków. W pobliżu górnej granicy regla świerki przyjmują postać karłowatą, kształtowaną przez wiejące tu wiatry. Towarzyszą im gatunki typowo górskie, na przykład brzoza karpacka, wierzba śląska, czy jarzębina.

W najwyższym piętrze subalpejskim dominują gatunki zielne i porosty naskalne. Zresztą właśnie roślinność zielna i krzewiasta jest tu gatunkowo najbogatsza i wśród niej występuje najwięcej typowo górskich, chronionych, a czasem nawet endemicznych odmian.

Pierwotnie w Jesionikach nie występowało piętro kosodrzewiny. Szeroko na grzbiecie rozprzestrzenione łany kosodrzewiny są pozostałością gospodarki leśnej z przełomu XIX i XX w., kiedy to po zakończeniu wypasów na obszarze hal i lasów wysadzono tu setki tysięcy sadzonek tego krzewu.

Ochrona przyrody[edytuj | edytuj kod]

W 1969 roku, w Jesionikach wydzielono obszar objęty ochroną o nazwie Obszar Chronionego Krajobrazu Jesioniki (cz. Chráněná krajinná oblast (CHKO) Jeseníky), na którym w granicach Wysokiego Jesionika utworzono 4 narodowe rezerwaty przyrody, 15 rezerwatów przyrody i 4 pomniki przyrody, w celu ochrony utworów skalnych, ziemnych i roślinnych oraz rzadkich gatunków zwierząt[6][4].

Narodowe rezerwaty przyrody[edytuj | edytuj kod]

Miejscowości[edytuj | edytuj kod]

Bezpośrednio na obszarze Wysokiego Jesionika znajdują się następujące miejscowości[6][5]:

Karlova Studánka-Bad Karlsbrunn2.JPG Miejscowości Wysokiego Jesionika
L.p. Miejscowość
1 Andělská Hora
2 Dětřichov (część miejscowości Jesionik (czes. Jeseník))
3 Dolní Moravice
4 Filipovice (część miejscowości Bělá pod Pradědem)
5 Karlova Studánka
6 Kouty nad Desnou (część miejscowości Loučná nad Desnou)
7 Loučná nad Desnou
8 Ludvíkov
9 Malá Morávka
10 Nové Losiny (część miejscowości Jindřichov)
11 Ramzová (część miejscowości Ostružná)
12 Rudná pod Pradědem
13 Stará Ves
14 Vernířovice
15 Vrbno pod Pradědem

Turystyka[edytuj | edytuj kod]

W Wysokim Jesioniku istnieje możliwość korzystania z następujących form turystyki:

Jeden z drogowskazów w paśmie Wysokiego Jesionika na skrzyżowaniu szlaków (Nad Ovčárnou - stok góry Vysoká hole)
  • Turystyka piesza:
    • Szlaki turystyczne[10] oznakowane są czterema kolorami: Szlak czerwony - dalekobieżne, Szlak niebieski - główne, Szlak zielony - lokalne, Szlak żółty - krótkie, wytyczone na całym obszarze, różniące się długością (od kilku do kilkudziesięciu kilometrów) oraz trudnością (profilem). Oznaczone są charakterystycznymi drogowskazami: z podaniem na białej tabliczce informacyjnej nazwy przystanku lub skrzyżowania i wysokości, oraz umieszczonymi poniżej białymi tabliczkami: z napisem PĚŠÍ TRASA KČT, strzałkami z kolorem szlaku i odległością do charakterystycznego punktu lub miejscowości. Pomiędzy nimi, na szlakach umieszczono symbole koloru szlaku na słupkach lub pniach drzew. Niezależnie od tego zaleca się korzystanie z dostępnych map (podanych w bibliografii), smartfonowych aplikacji GPS lub szczegółowych wydruków obszaru np. ze stron Mapy.cz czy Maps.google.pl, szczególnie wtedy, gdy odbijamy od wytyczonych szlaków na ścieżki nieoznakowane[b];
    • Szlaki spacerowe. Parokilometrowe ścieżki o charakterze lokalnym oznakowane są czterema kolorami: Stripe-marked localtrail red.svg, Stripe-marked localtrail blue.svg, Stripe-marked localtrail green.svg, Stripe-marked localtrail yellow.svg;
    • Ścieżki dydaktyczne. Wytyczone w miejscach atrakcji krajobrazowych w celu ochrony przyrody i oznakowane następującym symbolem: Ścieżka edukacyjna zielona.svg[11] lub białymi tabliczkami z napisem NAUČNÁ STEZKA i umieszczonymi na nich zielonymi strzałkami z odległością do charakterystycznego punktu. Ponadto umieszczono przy ścieżkach specjalne tablice informacyjne o ich charakterystyce. Na trasach, w punktach charakterystycznych lub widokowych zlokalizowano tzw. stanowiska obserwacyjne (dydaktyczne),
  • Turystyka rowerowa. Szlaki rowerowe oznakowane są czterema kolorami: Stripe-marked biketrail red.svg, Stripe-marked biketrail blue.svg, Stripe-marked biketrail green.svg, Stripe-marked biketrail white.svg[12] i oznaczone dwoma sposobami. Pierwszy sposób: prostokątnymi żółtymi tabliczkami z podaniem numeru trasy z naniesionym czarnym symbolem roweru i kierunkiem szlaku CZ-IS21b Směrová tabulka pro cyklisty.jpg oraz drugi sposób: charakterystycznymi drogowskazami z podaniem na żółtej tabliczce informacyjnej nazwy przystanku lub skrzyżowania i wysokości oraz umieszczonymi poniżej żółtymi tabliczkami: z napisem CYKLOTRASA KČT i numerem trasy, strzałkami z kolorem szlaku i odległością do charakterystycznego punktu lub miejscowości. Pomiędzy nimi, przy szlakach umieszczono symbole koloru szlaku na słupkach lub pniach drzew. Przebiegają różnymi rodzajami dróg (szosa, droga utwardzona, droga szutrowa lub droga gruntowa). Szlaki różnią się trudnością (profilem). Nachylenia podjazdów (zjazdów) od kilku do kilkunastu procent,
  • Turystyka narciarska:
    • Narciarstwo zjazdowe. Większość tras zjazdowych[13] zlokalizowana jest w pobliżu ośrodków narciarskich. Trasy różnią się długością, nachyleniem i stopniem trudności. Oznaczone są tablicami w trzech kolorach (trasy trudne: Pictogram Ski Slope black.svg - dla doświadczonych narciarzy, trasy średnie: Pictogram Ski Slope red.svg - dla średniozaawansowanych i trasy łatwe: Pictogram Ski Slope blue.svg - dla początkujących). Trasy wyposażone są w wyciągi orczykowe lub krzesełkowe, niektóre po zmroku są oświetlone;
    • Narciarstwo biegowe. Trasy narciarstwa biegowego[14] oznakowane trzema kolorami: SkiTrailRedČR.png, SkiTrailBlueČR.png, SkiTrailGreenČR.png i oznaczone dwoma sposobami. Pierwszy sposób: charakterystycznymi drogowskazami z podaniem na pomarańczowej tabliczce informacyjnej nazwy przystanku lub skrzyżowania i wysokości oraz umieszczonymi poniżej pomarańczowymi tabliczkami: z napisem BĚŽKAŘSKÁ TRASA KČT, strzałkami z kolorem trasy i odległością do charakterystycznego punktu lub miejscowości. Pomiędzy nimi, na trasach umieszczono symbole koloru trasy na słupkach lub pniach drzew. Drugi sposób: pomarańczowymi strzałkami z napisem LYŽAŘSKÁ TRASA oraz dodatkowym napisem Jeseníky na grocie strzałki. Dodatkowo na drogowskazach szlaków turystycznych oraz rowerowych umieszczone są kwadratowe znaczki koloru pomarańczowego z naniesionym czarnym emblematem sylwetki narciarza biegowego. Trasy narciarstwa biegowego zlokalizowane są również wzdłuż szlaków pieszych lub rowerowych,
  • Inna. Poza wymienionymi turyści mogą korzystać w Wysokim Jesioniku z wielu innych form turystyki, m.in. motocyklowej, konnej czy sportowej (lotnie, paralotnie).

Schroniska i hotele górskie[edytuj | edytuj kod]

Schronisko Švýcárna
Hotel Ovčárna

W Masywie Pradziada i Wysokiej Holi są hotele i schroniska turystyczne:

W Masywie Keprníka znajduje się tylko jedno czynne schronisko na górze Šerák: Chata Jiřího oraz na przełęczy Červenohorské sedlo hotel górski Červenohorské Sedlo z bazą pensjonatów.

Natomiast w rejonie Vřesovej studánki znajdują się pozostałości schroniska, poniżej którego znajduje się obecnie kapliczka, gdzie według tradycji płynie cudowna woda. Podobne pozostałości schroniska można spotkać również koło skrzyżowania Alfrédka[6].

W miejscowościach zlokalizowane są wyłącznie pensjonaty i hotele[15].

Poza tym w górach znajduje się kilkadziesiąt chat rozsianych na ich stokach, jednak nie mają one charakteru typowych schronisk[16].

Miejsca pielgrzymkowe[edytuj | edytuj kod]

Ołtarz przed jaskinią z figurą Matki Bożej nad źródłem Mariin pramen

W Wysokim Jesioniku jest kilka miejsc pielgrzymkowych, gdzie na niektórych z nich (w niektóre dni) sprawowana jest polowa msza święta. Najważniejsze z nich to:

Eglise icone 2.svg Górskie miejsca pielgrzymkowe
L.p. Miejsce pielgrzymkowe Góra/Szczyt Wysokość m n.p.m.
1 Droga krzyżowa przy alei na Anenský vrch Anenský vrch 775–835
2 Mariin pramen Jeřáb 713
3 Rolandův kámen Rolandův kámen 936
4 Vřesová studánka Červená hora 1274

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. Oznaczenie indeksowane w odróżnieniu od znajdującego się w tym samym paśmie potoku Studený p. (2), płynącym ze stoku góry Dlouhé stráně.
  2. Niektóre ścieżki poza szlakami turystycznymi oznakowane są dwoma poziomymi białymi paskami widocznymi na pniach drzew (dla orientacji i zachowania kierunku marszu).

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d HRUBÝ JESENÍK (cz.). geomorfologicka-ceskoslovenska.bluefile.cz. [dostęp 2019-04-19].
  2. a b Cymerman 1998 ↓.
  3. Żelaźniewicz 2011 ↓, s. 12, 20.
  4. a b c d Otakar Brandos: Jeseníky - turistika a přírodní poměry (cz.). treking.cz, 2007-03-21. [dostęp 2019-04-19].
  5. a b Hrubý Jeseník. tisicovky.cz ↓.
  6. a b c d e f Hrubý Jeseník. mapy.cz ↓.
  7. Chráněná Krajinná Oblast Jeseníky jih. Turistická a cykloturistická mapa ↓.
  8. Chráněná Krajinná Oblast Jeseníky sever. Turistická a cykloturistická mapa ↓.
  9. a b Základní mapa (ČÚZK). geoportal.cuzk.cz ↓.
  10. Trasy turystyczne (cz.). jeseniky.net. [dostęp 2019-04-19].
  11. Ścieżki naukowe (cz.). jeseniky.net. [dostęp 2019-04-19].
  12. Trasy rowerowe (cz.). jeseniky.net. [dostęp 2019-04-19].
  13. Nartostrady (cz.). jeseniky.net. [dostęp 2019-04-19].
  14. Trasy biegowe (cz.). jeseniky.net. [dostęp 2019-04-19].
  15. Noclegi. jeseniky.net. [dostęp 2019-04-19].
  16. Zdeňka Jordanová: Lovecké chaty v Jeseníkách (cz.). lovecke-chaty-v-jesenikach.webnode.cz. [dostęp 2019-04-19].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]