Howard Phillips Lovecraft

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Howard Phillips Lovecraft
Howard Phillips Lovecraft
Podpis Howard Phillips Lovecraft
Data i miejsce urodzenia 20 sierpnia 1890
Stany Zjednoczone Providence, Rhode Island
Data i miejsce śmierci 15 marca 1937
Stany Zjednoczone Providence, Rhode Island
Narodowość Amerykanin
Alma Mater Hope High School
Okres 1917–1936
Gatunki horror, fantasy, powieść gotycka, fantastyka naukowa
Ważne dzieła mitologia Cthulhu
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikicytaty Howard Phillips Lovecraft w Wikicytatach

Howard Phillips Lovecraft (ur. 20 sierpnia 1890 w Providence, zm. 15 marca 1937 w Providence) – pisarz amerykański, autor fantasy i opowieści grozy (weird fiction), składających się na tzw. mitologię Cthulhu. Jest jednym z prekursorów fantastyki naukowej, opowiadania utrzymane w tej konwencji wprowadzają znaczną część istot znanych z jego mitologii.

Biografia[edytuj | edytuj kod]

Na ufundowanym przez fanów nagrobku Lovecrafta widnieje napis: I am Providence (Jestem Opatrznością). Drugim znaczeniem jest Jam jest Providence – w odniesieniu do miasta; podkreśla wpływ pisarza na miejsce, w którym tworzył.

Młodość[edytuj | edytuj kod]

Lovecraft urodził się 20 sierpnia 1890 roku w Providence na 194 Angell Street[1]. Był jedynym potomkiem Winfielda Scotta Lovecrafta, komiwojażera, sprzedającego kamienie szlachetne i Sary Susan Phillips Lovecraft. Jego rodzice pobrali się, mając po trzydzieści lat.

Kiedy Lovecraft miał trzy lata, jego ojciec podczas spotkania służbowego w Chicagowskim hotelu popadł w głęboką psychozę. Po niedługim czasie, senior powrócił do Providence. Na miejscu został skierowany do lokalnego szpitala. Pozostał tam aż do swojej śmierci w 1898 roku[1]. Młody Lovecraft przez całe swoje życie podtrzymywał, że jego ojciec zmarł w wyniku powikłań po wycieńczeniu psychicznym. Naukowcy przypuszczają, że zgon Winfielda Scotta Lovecrafta był wynikiem paraliżu ciała po zarażeniu się kiłą[2]. Historycy zajmujący się badaniem przeszłości H.P. Lovecrafta, nie wiedzą czy młodzian kiedykolwiek miał pojęcie o rzeczywistych problemach zdrowotnych swojego ojca.

Po jego hospitalizacji, Lovecraft był wychowywany przez swoją matkę, dwie ciotki (Lillian Delora Phillips i Annie Emeline Phillips), oraz dziadka, Whipple'a Van Buren'a - amerykańskiego biznesmena. W piątkę zamieszkiwali rodzinny dom w Providence.

Lovecraft był genialnym dzieckiem. Mając trzy lata potrafił recytować poezję, w wieku sześciu lat zaczynał pisać wiersze. Dziadek zachęcał go do lektury, a ponadto wprowadził do świata grozy opowiadając mu własne historie.

W młodości, Lovecraft często chorował. Ze względu na jego niestabilny stan zdrowia, nie uczęszczał do szkoły aż do ukończenia ósmego roku życia. Rok później został wydalony z placówki edukacyjnej. W tym okresie intensywnie czytał, poznawał świat chemii i astronomii.

Po nawiązaniu współpracy z „The Scientific Gazette” w roku 1899, wydał kilka naukowych publikacji. Cztery lata później powrócił do szkoły. Dostał się do Hope High School w stanie Rhode Island.

Począwszy od wczesnych lat życia, Lovecraft uważał, że cierpiał parasomnię. W czasie drzemki myślał, że jest atakowany przez wychudzone zmory nocne. Wiele jego późniejszych prac było bezpośrednio inspirowanych problemami ze snem.

Śmierć dziadka w 1904 roku, odcisnęła na Lovecrafcie ogromne piętno. Niewłaściwe zarządzanie spuścizną Whipple'a Van Buren'a, doprowadziło jego rodzinę do bankructwa, która zmuszona została do zamieszkania w mniejszym domu znajdującym się na 598 Angell Street w Providence.

W 1908 roku tuż przed egzaminem dojrzałości, Lovecraft stwierdził, że przeszedł załamanie nerwowe, w wyniku którego nie mógł stawić się na testach maturalnych. Wiele wskazuje na to, że młodzieniec nie potrafił opanować trudnych zagadnień matematycznych, które musiał przyswoić, aby dostać się na wymarzony uniwersytet, dlatego nie pojawił się w wyznaczonym terminie w szkole.

Za młodu Lovecraft napisał kilka powieści, jednakże od 1908 do 1913 roku zajmował się głównie pisaniem poezji. W tym czasie prowadził pustelnicze życie. Nie utrzymywał kontaktu z nikim, prócz matki. Wszystko zmieniło się w chwili gdy napisał list do redakcji gazety „The Argosy”, w którym wyraził swoją dezaprobatę dla pozbawionej smaku historii miłosnej Freda Jacksona[3]. Debatą pisarzy zainteresował się ówczesny prezydent Amateur Press Association, Edward F. Daas, który osobiście zaprosił Lovecrafta do swojej organizacji w 1914 roku. Organizacja literacka UAPA, zapoczątkowała nowy rozdział w życiu młodego pisarza. W 1917 roku w odpowiedzi na korespondencję czytelników, Lovecraft postanowił wznowić pisanie dzieł fantastycznych. Dopracował powieści Grobowiec i Dagon. Ta ostatnia była jego pierwszą, w pełni profesjonalną pracą, która została opublikowana w gazetach „The Vagrant” i „Weird Tales”.

Samotnik z Providence czynnie korespondował ze swoimi czytelnikami i poważanymi ludźmi sztuki ze sceny krajowej. Wśród korespondentów Lovecrafta można wyróżnić Roberta Blocha, Clarka Ashtona Smitha, czy Roberta E. Howarda.

W 1919 roku matka Lovecrafta, została wysłana do szpitala w Providence, z którego korespondowała z synem, aż do swojej śmierci, 24 maja 1921 roku, na skutek powikłań po operacji pęcherzyka żółciowego.[4]

Małżeństwo i epizodyczne życie w Nowym Jorku[edytuj | edytuj kod]

Kilka tygodni po śmierci matki, Lovecraft uczestniczył w konwencji dziennikarzy-amatorów, która odbywała się w Bostonie, (Massachusetts). Tam spotkał Sonię Greene, swoją przyszłą żonę. Sonia urodziła się w 1883 roku w żydowskiej rodzinie na Ukrainie. Pobrali się w 1924 roku. Tuż po zaręczynach, Lovecraft wprowadził się do jej domu w Brooklynie. Ciotki pisarza mogły być niezadowolone z faktu, że związał się handlarką (Greene specjalizowała się w sprzedawaniu kapeluszy).

Początkowo Lovecraft był zadowolony z życia w Nowym Jorku, jednak niedługo potem małżeństwo zaczęło popadać w problemy finansowe. Greene straciła sklep i zachorowała. Howard Phillips nie mógł znaleźć pracy w celu wyciągnięcia rodziny z dołka. Wcześniej odrzucił propozycję objęcia stanowiska redaktora naczelnego magazynu „Weird Tales”.

Wyprowadził się od żony i zamieszkał samotnie w kawalerce w Red Hook, jednej z dzielnic Brooklynu. Lovecraft nie mógł pogodzić się z tym, że dzieli mieszkanie z bezrobotnymi imigrantami. Podczas pobytu w Nowym Jorku, zaostrzyła się jego nienawiść do obcokrajowców. Swoje dotychczasowe zmagania w ubogiej dzielnicy opisał w powieści Horror w Red Hook.

Pomimo upływu lat, Lovecraft wraz z żoną żył w ciągłej separacji. Zgodził się na rozwód, który nigdy nie został oficjalnie zatwierdzony na drodze sądowej. Powrócił do Providence, gdzie towarzyszył ciotkom w ich ostatnich latach życia.

Od powrotu do rodzinnego miasta zaczął się właściwie najlepszy okres w twórczości pisarza, powstały wtedy najbardziej znane dzieła. Pomimo dobrej passy twórczej, stan finansów Lovecrafta ulegał ciągłemu pogorszeniu, musiał zmieniać mieszkania na mniejsze. Kolejnym tragicznym wydarzeniem, jakie go spotkało, była samobójcza śmierć jego przyjaciela Roberta E. Howarda. W roku 1936 wykryto u Lovecrafta raka jelita i objawy niedożywienia. Niestety, na leczenie było już za późno. Długo zmagał się z bólem, ostatecznie w 1937 r. trafił do szpitala i zmarł po pięciu dniach. Został pochowany 18 marca na cmentarzu Swan Point.

Obok pisania fantastyki Lovecraft zajmował się też publicystyką. Poglądy polityczne pisarza były bardzo wyraziste. Był on rasistą, autorytarystą i ateistą. Uważał kulturę anglosaską za najwyższą w świecie, do innych odnosił się z pogardą. Pod koniec życia złagodził jednak swoje poglądy pod wpływem odbytych podróży, podczas których poznał ludzi reprezentujących różne kultury[5].

Twórczość[edytuj | edytuj kod]

Opowiadania[edytuj | edytuj kod]

Przeważająca większość twórczości Lovecrafta odnosi się do stworzonej przez niego „mitologii Cthulhu” (termin ten wprowadził już po jego śmierci pisarz August Derleth) – panteonu niewyobrażalnych bóstw z innych światów. Sam Lovecraft mówił o kosmicznym horrorze – w którym strach wykracza poza racjonalne czynniki, gdy człowiek spotyka się z rzeczami, których nie jest w stanie objąć umysłem. Powracającym motywem jest bluźniercza księga Necronomicon napisana przez szalonego Araba Abdula Alhazreda (prawdopodobnie jest to pseudonim, który Lovecraft sam sobie nadał w młodości). Zawarte są tam tajemnice o pradawnych bóstwach, które kiedyś rządziły Ziemią i teraz czekają na moment, aby wrócić. Jednym z Wielkich Przedwiecznych jest Cthulhu – bóstwo śpiące na dnie oceanu.

Akcja opowiadań dzieje się zazwyczaj w Nowej Anglii – północno-wschodnim krańcu Stanów Zjednoczonych, który u Lovecrafta jest miejscem wciąż dzikim i niezbadanym, przesiąkniętym tajemnicą, i domem dla pradawnych kultów, których nie zniszczyły procesy czarownic. Pełno jest opisów wiktoriańskich, niszczejących domów w starych dzielnicach Providence i niezamieszkanych wzgórz za miastem. Lovecraft stworzył fikcyjne miasto w stanie MassachusettsArkham, gdzie na Uniwersytecie Miskatonic snuje się wiele szalonych, nowych teorii.

Listy[edytuj | edytuj kod]

Lovecraft oprócz opowiadań pisał wiele listów, prowadził korespondencję z grupą przyjaciół, którzy dzielili się własnymi pomysłami na nowe utwory rozszerzające „mitologię Cthulhu” i oceniali je, lub po prostu dyskutowali o sprawach bieżących. Ocenia się, że od roku 1912 do śmierci napisał około 87 000 listów. Zebrana korespondencja Lovecrafta została wydana przez kilka wydawnictw w Stanach Zjednoczonych.

Prace krytyczne[edytuj | edytuj kod]

Lovecraft pisał też dużo prac krytycznych, z których najbardziej znaną jest Nadnaturalny horror w literaturze. Pisarz zawarł tam charakterystykę i historię powieści grozy w literaturze angielskiej i amerykańskiej.

Wpływ na kulturę[edytuj | edytuj kod]

Literatura[edytuj | edytuj kod]

Drogą korespondencyjną Lovecraft utrzymywał kontakt z wieloma pisarzami i pomagał młodym twórcom, którzy rozwijali mitologię Cthulhu. Wśród nich można wymienić wielkiego przyjaciela Lovecrafta, Roberta E. Howarda, Augusta Derletha, Fritza Leibera, Roberta Blocha i Donalda Wandrei. W dalszym ciągu mity Cthulhu inspirują pisarzy i ciągle pojawiają się nowe utwory rozwijające pomysły Samotnika z Providence.

Po jego śmierci popularyzacją jego twórczości zajął się jego przyjaciel, August Derleth, który założył wydawnictwo Arkham House, zebrał i miejscami uzupełniał utwory swojego mistrza. Istnieją też inne wydawnictwa koncentrujące się na jego twórczości – jak np. Necronomicon Press.

Niektóre z opowiadań Lovecrafta miały być tłumaczone na język polski już w latach 30. XX wieku przez nieznanego autora podpisującego się pseudonimem Żalny[a]. Wspomina o tym Antoni Słonimski w swoich felietonach.

Lovecrafta uważa się za twórcę horroru science fiction (przez współczesnych zwanego horrorem kosmicznym), gdzie zamiast wampirów, strzyg czy innych potworów czytelnika straszyły istoty z innych wymiarów (Zew Cthulhu) czy efekty doświadczeń szalonych naukowców (Reanimator).

W powieści Klucz do otchłani José Carlos Somoza ukazuje świat, w którym dzieła Lovecrafta pełnią rolę Biblii.

Do postaci Cthulhu nawiązał także Andrzej Pilipiuk w opowiadaniach Jakub na tropach yeti oraz Staw. Obraz Cthulhu wykorzystał też Eugeniusz Dębski w cyklu Mocherfucker ("Hell-P", "Mocherfucker", "Russian impossible mocherfucker").

Film[edytuj | edytuj kod]

Nakręcono kilka ekranizacji opowiadań Lovecrafta, ale większość z nich jest mało znana.

Muzyka[edytuj | edytuj kod]

Zespół metalowy Metallica umieściła na swej płycie Ride the Lightning instrumentalny utwór pt. „The Call of Ktulu”, ilustrujący opowiadanie Zew Cthulhu i utwory nawiązujące do tej tematyki: „Trapped Under Ice” (również z Ride The Lightning), a także „The Thing That Should Not Be” oraz „Orion” z płyty Master of Puppets. Również Cradle of Filth nagrali dwa utwory nawiązujące do mitologii Cthulhu – „Cthulhu Dawn” z Midian i „Mother of Abominations” z Nymphetamine.

Iron Maiden, zespół heavymetalowy umieścił na okładce płyty Live After Death słynny cytat z prozy Lovecrafta. Jego twórczością inspirowały się również doommetalowe grupy Thergothon, Colosseum i Electric Wizard.

Grecki zespół Septic Flesh nagrał piosenkę „Lovecraft's Death”. Również duński heavymetalowy zespół Mercyful Fate odniósł się do Lovecrafta. Na płycie Time został nagrany utwór „The Mad Arab” opowiadający o Abdulu Alhazredzie, a na płycie Into The Unknown „Kutulu (The Mad Arab Pt. II)”. Pierwszy opisuje wizje Araba, a drugi samo pojawienie się Cthulhu. W późnych latach 60. popularność zyskał zespół grający rocka psychodelicznego, H.P. Lovecraft z Chicago, który przyjął nazwę po pisarzu. Również francuski zespół blackmetalowy The Great Old Ones nagrał w 2012 roku album Al Azif poświęcony tematyce lovecraftowskiego świata[6].

W Polsce, obok Vadera, również takie zespoły jak Empheris oraz Hellish odwołują się do twórczości Lovecrafta w swoich utworach „Lovecraft” (Empheris) oraz „The Call Of Azathoth” (Hellish). Także raper Słoń na wyprodukowanym przez Miksera albumie Demonologia 2 zawarł utwór „Lovecraft”, będący hołdem dla pisarza, w którym porównuje swoją twórczość do przełomowych opowiadań o Cthulhu.

Gry komputerowe[edytuj | edytuj kod]

Gry komputerowe również odwoływały się do dorobku Lovecrafta, bezpośrednio lub nie wprost. Z pierwszej grupy można wymienić Necronomicon: The Gateway to Beyond, Prisoner of Ice, Shadow of the Comet, Call of Cthulhu: Mroczne zakątki świata oraz serię Alone in the Dark. Do drugiego przypadku można natomiast zaliczyć gry: Quake, Blood, Penumbra[7] oraz Amnesia: Mroczny obłęd.

Gry planszowe[edytuj | edytuj kod]

W świecie mitologii Cthulhu osadzona jest znana na świecie planszowa gra kooperacyjna Arkham Horror, gdzie gracze wspólnymi siłami walczą z potworami przybywającymi do tytułowego miasteczka i starają się zapobiec pojawieniu się jednego z Przedwiecznych (lub stoczyć z nim rozstrzygającą walkę, jeśli do tego pojawienia jednak dojdzie). Gra doczekała się licznych dodatków i cieszy się na świecie dużą popularnością wśród miłośników planszówek. W 2009 r., nakładem wydawnictwa Galakta, ukazała się polska edycja gry o tytule Horror w Arkham. Natomiast w 2008 roku ukazała się gra Die Sterne Stehen Richtig humorystycznie podchodząca do mitologii Cthulhu. W 2011 roku wydawnictwo Fantasy Flight Games wydało kolejną grę inspirowaną twórczością Lovecrafta Mansions of Madness. Jeden z graczy wciela się w strażnika tajemnic, który kieruje siłami z mitologii Cthulhu w celu wypełnienia sekretnego planu. Pozostali gracze przejmują rolę badaczy starających się zniweczyć niecne machinacje strażnika. Nowością w tej rozgrywce jest zastosowanie plastikowych figurek przedstawiających badaczy i potwory.

Gry karciane[edytuj | edytuj kod]

Na podstawie mitologii Cthulhu została stworzona kolekcjonerska gra karciana Mythos CCG przez firmę Chaosium, następnie zaś Call of Cthulhu CCG wydawana przez Fantasy Flight Games, która z czasem zmieniła formułę i przekształciła się w Call of Cthulhu LCG.

Gry fabularne[edytuj | edytuj kod]

W Stanach Zjednoczonych powstała gra fabularna Zew Cthulhu, która została wydana także w języku polskim.

Komiks[edytuj | edytuj kod]

W polskim komiksie do twórczości Lovecrafta odwołuje się m.in. w sposób humorystyczny komiks Jana Platy-Przechlewskiego Wampiurs Wars. W komiksie światowym twórczość Lovecrafta była inspiracją np. dla Mike'a Mignoli twórcy komiksów o Hellboyu. Mignola napisał też inspirując się Zagładą Sarnath komiks z cyklu Elseworlds pod tytułem Zagłada Gotham, w którym w rzeczywistości z powieści Lovecrafta osadzony zostaje Batman.

Necronomicon[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Necronomicon.

Wymyślona przez Lovecrafta i powracająca często w jego pracach bluźniercza księga o tytule Necronomicon przez długi czas była przez wielu uznawana za prawdziwą. Nawet w listach do znajomych pisarzy Lovecraft starał się nie negować tego mitu. W ten sposób wytwarzał wokół swojej osoby i twórczości aurę tajemnicy, która czyniła jego opowiadania ciekawszymi. Pogłoskom jednak sam położył kres, w jednym z listów przyznając się do tego, jak naprawdę powstał Necronomicon. Powstało wiele drukowanych wersji Necronomiconu, część napisana przez znanych twórców, część przez fanów twórczości H. P. Lovecrafta.

Motyw Necronomiconu w popkulturze jest często wykorzystywany do dziś w filmie, muzyce i literaturze.

Dorobek artystyczny[edytuj | edytuj kod]

(tylko najważniejsze pozycje)

Powieści[edytuj | edytuj kod]

  • Przypadek Charlesa Dextera Warda (The Case of Charles Dexter Ward)
  • Zagłada Sarnath (The Doom That Came to Sarnath, 1919)
  • W Górach Szaleństwa (At the Mountains of Madness, 1931)
  • W poszukiwaniu nieznanego Kadath (The Quest of Unknown Kadath) – mikropowieść
  • Czyhający w progu (The Lurker at the Threshold) – Howard Phillips Lovecraft i August Derleth

Opowiadania[edytuj | edytuj kod]

Zbiór Zew Cthulhu – Wyd. Czytelnik, Warszawa 1983 r.[8]

Zbiór Coś na progu – Wyd. Zysk i S-ka, Poznań 1999 r.

Zbiór W górach szaleństwa – Wydawnictwo Zysk i S-ka, Poznań, 1999, ISBN 83-7150-583-3:

  • Uwięziony wśród faraonów (Imprisoned with the Pharaohs)
  • Zapomniane miasto (The Nameless City)
  • W murach Eryksu (In The Walls of Eryx)
  • Cień spoza czasu (The Shadow out of Time)
  • Pełzający Chaos (The Crawling Chaos)
  • W górach szaleństwa (At the Mountains of Madness)

Zbiór Zgroza w Dunwich i inne przerażające opowieści – Wydawnictwo Vesper, Poznań 2012 r.

Inne zbiory:

  • Model Pickmana (Pickman's Model, 1927)
  • Reanimator (Herbert West – Reanimator)
  • Szczury w murach (The Rats in the Walls)
  • Dagon (Dagon)
  • Elektryczny Kat
  • Droga do szaleństwa (The Transition of H.P. Lovecraft: The Road to Madness)

Wiersze[edytuj | edytuj kod]

  • Grzyby z Yuggoth (Fungi from Yuggoth)

Dostępność w Polsce[edytuj | edytuj kod]

Pierwszym wydaniem opowiadań Lovecrafta w Polsce był zbiór Zew Cthulhu nakładem Czytelnika w 1983 r. Przetłumaczony przez Ryszardę Grzybowską zawierał wybór najistotniejszych utworów. Nowe wydanie tego zbioru pojawiło się w 2004 roku (wydawnictwo C&T). Na początku lat 90. XX wieku wyszły trudno obecnie dostępne książki wydawnictw: As-Editor i S.R. Obecnie, wraz z nowymi pozycjami wydawnictw: Zysk i S-ka i Copernicus Corporation, dużo łatwiej jest kupić książkę tego pisarza. W 2007 roku pojawiło się polskie tłumaczenie książki Michela Houellebecqa: H. P. Lovecraft: Przeciw światu, przeciw życiu – długi esej ze wstępem Stephena Kinga (wydawnictwo W.A.B.). Pierwsza biografia pisarza w języku polskim, przekład dzieła S.T. Joshiego, ukazała się w 2010 roku nakładem wydawnictwa Zysk i S-ka.

Wybrane filmy nakręcone na podstawie twórczości Lovecrafta[edytuj | edytuj kod]

Uwagi

Przypisy

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • S. T. Joshi, David E. Schultz: An H.P. Lovecraft Encyclopedia. Greenwood Publishing Group, 2001.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]