Janina Miłosz

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Janina Miłosz
Janina Cękalska
Imię przy narodzeniu Janina Dłuska
Data i miejsce urodzenia 30 marca 1908
Zuzela, Imperium Rosyjskie
Data i miejsce śmierci 17 kwietnia 1986
Berkeley, Kalifornia
Narodowość polska
Alma Mater Uniwersytet Warszawski
Pracodawca Polskie Radio
Polska Agencja Prasowa
Małżeństwo Eugeniusz Cękalski
Czesław Miłosz
Dzieci Anthony Oscar Milosz
John Peter Milosz

Janina Miłosz, z domu Dłuska, primo voto Cękalska (ur. 30 marca 1909[1] w Zuzeli, Imperium Rosyjskie[2], zm. 17 kwietnia 1986[1] w Berkeley, Kalifornia) – pierwsza żona Czesława Miłosza i matka Anthony’ego Milosza.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Przedwojnie[edytuj | edytuj kod]

Janina Dłuska zamieszkała w podwarszawskim Wołominie i znalazła zatrudnienie w dziale kadr rozgłośni Polskiego Radia; jednocześnie studiowała na Wydziale Prawa Uniwersytetu Warszawskiego. Współtworzyła m. in. z Wandą Jakubowską kino alternatywne wobec nurtu komercyjnego. Działała w Stowarzyszeniu Miłośników Filmu „Start”, Spółdzielni Filmowej „Krąg” i Spółdzielni Autorów Filmowych (SAF)[3]. W 1934 roku została żoną reżysera Eugeniusza Cękalskiego. Była współautorką scenariusza do znanego filmu Strachy, który wyświetlono w październiku 1938 roku[4].

Pracując w rozgłośni Polskiego Radia poznała na przełomie 1937/38 roku Czesława Miłosza. Odeszła od Eugeniusza Cękalskiego i żyła z Czesławem Miłoszem w nieformalnym związku[5]. Zamieszkiwali razem na Dynasach do września 1939. W sierpniu 1939 przebywali razem w majątku Paulinowo na Polesiu. Czesława Miłosza poślubiła (po śmierci Cękalskiego) w 1956 roku w Paryżu[6].

Okres okupacji i 1945 rok[edytuj | edytuj kod]

Kiedy Czesław Miłosz powrócił w lipcu 1940 z Wilna przez Prusy Wschodnie do zajętej przez Wehrmacht Warszawy, zamieszkali najpierw w kamienicy na rogu ulic Mazowieckiej i Kredytowej. Podczas okupacji Janina Cękalska przygotowała jesienią 1940 roku z Jerzym Andrzejewskim podziemną edycję Wierszy Czesława Miłosza, wydaną w nakładzie 46 egzemplarzy pod pseudonimem „Jan Syruć”[7]. Jerzy Andrzejewski wspominał później:

Quote-alpha.png
Antoni Bohdziewicz przyszedł nam z pomocą. Rozporządzał powielaczem oraz papierem. (…) Miłosz przy pomocy zwyczajnego szydła dziurkował arkusze, ja ciąłem czarny papier, a Janina zszywała ozdobnym kordonkiem (…) egzemplarze. (…) Na stole, na tapczanie, na biurku i na podłodze, wszędzie bielały zdradzieckie stronice. Miłosz okropnie się męczył z ordynarnym szydłem, Janina kłuła sobie palce, a ja nie wszystkim arkuszom nadawałem przy pomocy żyletki odpowiedni wymiar. (…) Tworzyliśmy rzecz małą i skromną, za to własnymi rękoma i na przekór koszmarom rzeczywistości[8].

Latem 1941 przeprowadzili się do większego mieszkania przy alei Niepodległości 131, gdzie mieszkali w czwórkę z jej rodzicami. Czesław Miłosz i Janina pobierali lekcje języka angielskiego u Jerzego Toeplitza i Angielki Mary Skarżalin. Janina pomagała w szukaniu kryjówek i organizowniu opieki dla pięciu wileńskich Żydów w Warszawie, za co w lipcu 1989 Czesław Miłosz z bratem Andrzejem otrzymali od Instytutu Jad Waszem tytuły Sprawiedliwy wśród Narodów Świata[9]. Po 1942 Janina i Czesław razem z Stanisławem Dygatem brali udział w seminarium filozoficznym prowadzonym przez Władysława Tatarkiewicza oraz w spotkaniach recytatorskich w mieszkaniu Marii i Edmunda Wiercińskich.

W 1944 roku Janina Cękalska ps. Joanna weszła w skład Referatu Filmowego BIP KG Armii Krajowej przy Biurze Informacji i Propagandy (BIP KG ZWZ – AK), gdzie prowadziła m.in. konspiracyjny kurs dla operatorów filmowych. Po wybuchu powstania warszawskiego była od 5 sierpnia członkiem redakcji Biuletynu Podokręgu Nr 2 Armii Krajowej na Żoliborzu. Działała także, ps. Janina, w sekcji oświatowej sztabu Armii Ludowej.

Po upadku powstania warszawskiego i wypędzeniu ludności Warszawy Miłosz, Janina i jej matka trafili najpierw do punktu zbornego „tartak-stolarnia” na Okęciu, następnie znaleźli schronienie w Janisławicach, później w dworku na posiadłości Jerzego Turowicza w Goszycach[10]. Po zdobyciu Krakowa 18 stycznia 1945 przez Armię Czerwoną, Czesław Miłosz z Janiną zamieszkali w drugiej połowie stycznia w Domu Literatów przy ulicy Krupniczej 22. Następnie przeprowadzili się na ulicę św. Tomasza 26, gdzie mieszkali razem z Zofią i Tadeuszem Brezami.

Kiedy Czesław Miłosz, jako absolwent Wydziału Prawa Uniwersytetu Stefana Batorego, został pracownikiem Ministerstwa Spraw Zagranicznych PRL, udali się 4 grudnia 1945 samolotem do Londynu, gdzie czekali na statek mający zawieźć ich do Nowego Jorku.

Na emigracji[edytuj | edytuj kod]

Pod koniec stycznia 1946 mały statek towarowy z Czesławem i Janką na pokładzie zawinął do portu w Nowym Jorku, gdzie przywitał ich Aleksander Hertz. Miłosz podjął pracę najpierw w konsulacie polskim w Nowym Jorku, po roku został awansowany i przeniesiony na stanowisko attaché kulturalnego i II. sekretarza do ambasady w Waszyngtonie. Janina podjęła pracę w oddziale Polskiej Agencji Prasowej w Waszyngtonie[11].

Dla Janiny po przyjściu na świat w marcu 1947 roku ich pierwszego syna Anthony’ego priorytetem stało się bezpieczeństwo i przyszłość rodziny. Jednak jesienią 1950 roku Czesław Miłosz został skierowany na stanowisko I. sekretarza ambasady PRL do Paryża z poleceniem przyjazdu do Warszawy. Wyjechał zostawiając w Waszyngtonie spodziewającą się drugiego dziecka Jankę. W Warszawie władze PRL odebrały mu w grudniu 1950 paszport i zatrzymały go w stolicy. Po uporczywych staraniach i wstawiennictwu ówczesnego ministra MSZ Zygmunta Modzelewskiego mógł wyjechać 15 stycznia 1951 roku do Paryża. Nie był już dyplomatą PRL, zamieszkał w Maisons-Laffitte i złożył w lutym 1951 wniosek o azyl polityczny we Francji. W Waszyngtonie Janina urodziła 22 stycznia 1951 pod jego nieobecność drugiego syna Johna Petera. W Paryżu ambasada amerykańska odmówiła Miłoszowi, w związku z ustawą McCarran Act i przy donosach polskich emigrantów zarzucających mu kryptokomunizm, wydania wizy wjazdowej[12]. Między nim a Janiną z synami zamknęła się na ponad dwa lata żelazna kurtyna[11]. Janina z dwójką małych dzieci przeprowadziła się Waszyngtonu do Pensylwanii i zamieszkała u Hanny i Ignacego Święcickich w Yorku[13].

Do połączenia rodziny doszło dopiero latem 1953 we Francji, kiedy statek z Janiną i synami zawinął do Hawru, gdzie czekał na nich Czesław Miłosz. Najpierw zamieszkali w Bons-en-Chablais nad Jeziorem Genewskim, by wkrótce przenieść się do Brie-Comte-Robert. 13 stycznia 1956 roku wzięli ślub w kościele Notre Dame de l'Assomption w Paryżu oraz w tym samym roku kupili domek jednorodzinny w Montgeron, gdzie synowie mogli rozpocząć edukację. W 1960 roku Uniwersytet Kalifornijski w Berkeley zaproponował Miłoszowi wykłady, poeta uzyskał amerykańską wizę „green card” i w październiku 1960 roku wraz z rodziną zamieszkał w Berkeley na Zachodnim Wybrzeżu. Później zakupili dom na Grizzly Peak w Berkeley Hills[11]. W 1970 roku profesor Czesław Miłosz otrzymał obywatelstwo Stanów Zjednoczonych.

Starszy syn Anthony studiował na Uniwersytecie Kalifornijskim w Berkeley i na Uniwersytecie Kalifornijskim w San Francisco. Jest programistą, kompozytorem muzyki elektronicznej i tłumaczem poezji ojca[14].

Około 1976 roku lekarze błędnie zdiagnozowali u niej śmiertelną chorobę stwardnienie zanikowe boczne (ALS). Później dopiero rozpoznali nowotwór kręgosłupa, który można było wcześniej wyleczyć. Zmarła sparaliżowana w wieku 77 lat w Berkeley. Uroczystość pogrzebowa odbyła się w kwietniu 1986 roku na Sunset View Cemetery[15]. Po jej śmierci Czesław Miłosz napisał tren Na pożegnanie mojej żony Janiny[16]. Utwór ten wszedł w skład tomiku wierszy Kroniki[17].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b Andrzej Franaszek: Miłosz. Biografia. Kraków: Znak, 2011, s. 795. ISBN 978-83-240-1614-3.
  2. Andrzej Franaszek: Miłosz. Biografia. Kraków: Znak, 2011, s. 272. ISBN 978-83-240-1614-3.
  3. Eliza Szybowicz: Bezwstyd Miłosza. Czas Kultury, 2014-03-20. [dostęp 2018-10-22].
  4. (ang.) Janina Cękalska – film „Strachy”.
  5. Sławomir Koper: Janina Miłosz. Cierpliwie znosiła zdrady męża. Ciekawostki -abc-rodziny.pl. [dostęp 2017-11-21].
  6. Olga Długołęcka: Nieznane żony znanych mężów. Gazeta.pl, 2015-11-04. [dostęp 2017-11-16].
  7. Aneta Pierzchała, Monika Kuc: Czesław Miłosz 1911–2004. Kalendarium życia. wyborcza.pl, 2004-03-24. [dostęp 2018-01-03].
  8. J. Andrzejewski, Gra z cieniem, Warszawa 1987, s. 145.
  9. Miłosz Czesław (1911–2004) (ang.). Jad Waszem. [dostęp 2017-11-19].
  10. Goszyce – Czesław Miłosz.
  11. a b c Andrzej Franaszek: Wieczne światło zatrzymanego czasu. Tygodnik Powszechny. [dostęp 2017-11-21].
  12. Sławomir Koper: Nieznane żony znanych mężów (fragmenty książki). Gazeta.pl. [dostęp 2017-11-21].
  13. Donata Subbotko: Tony, syn Miłosza. Gazeta Wyborcza, 2011-06-30. [dostęp 2018-10-28].
  14. Anthony Milosz (ang.). Claermont McKenna College. [dostęp 2017-11-19].
  15. Sławomir Koper: Janina Miłosz. Cierpliwie znosiła zdrady męża. Ciekawostki – abc-rodziny.pl. [dostęp 2017-11-21].
  16. Na pożegnanie mojej żony Janiny.
  17. Czesław Miłosz: Kroniki. Kraków: Znak, 1987, s. 17–18. ISBN 83-7006-188-5.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]