Krościenko nad Dunajcem

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Krościenko nad Dunajcem
Herb
Herb Krościenka nad Dunajcem
Krościenko nad Dunajcem
Rodzaj miejscowości wieś[1]
Państwo  Polska
Województwo małopolskie
Powiat nowotarski
Gmina Krościenko nad Dunajcem
Liczba ludności (2011) 3520[2]
Strefa numeracyjna (+48) 18
Kod pocztowy 34-450
Tablice rejestracyjne KNT
SIMC 0436743
Położenie na mapie województwa małopolskiego
Mapa lokalizacyjna województwa małopolskiego
Krościenko nad Dunajcem
Krościenko nad Dunajcem
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Krościenko nad Dunajcem
Krościenko nad Dunajcem
Ziemia49°26′26″N 20°25′40″E/49,440556 20,427778
Strona internetowa miejscowości

Krościenko nad Dunajcemwieś o charakterze turystyczno-wypoczynkowym w dolinie Dunajca i Krośnicy położona u podnóża Pienin, Gorców i Beskidu Sądeckiego, w województwie małopolskim, w powiecie nowotarskim, siedziba gminy Krościenko nad Dunajcem[1].

Historia[edytuj]

Średniowiecze[edytuj]

Dokładna data założenia miejscowości nie jest znana. Jej powstanie związane jest prawdopodobnie z budową, w latach 1257–1287[3], Zamku Pienińskiego. Według Długosza Krościenko miało istnieć już w roku 1251, wymienione zostało przez niego (pod nazwą Troszczenko) w legendarnym testamencie Wydżgi[4]. Wzmianka o Krościenku pojawia się u Długosza również przy opisie ucieczki Świętej Kingi ze Starego Sącza do Zamku Pienińskiego w trakcie najazdu tatarskiego, w tym przypadku kronikarz posługuje się nazwą Kroszczyenko, a samą osadę nazywa miastem[5]. W przedlokacyjnym mieście był już kościół oraz miało ono własnego plebana, wskazuje na to pominięcie w akcie lokacyjnym rozporządzenia o wyznaczeniu łanu pod budowę kościoła oraz to, że już w latach 1350–1351 krościeński pleban figurował na liście duchownych uiszczających świętopietrze[6]. W roku 1340 parafia krościeńska, należąca wówczas do dekanatu długopolskiego, liczyła 210 osób[7].

W dniu 8 czerwca 1348 roku król Kazimierz III Wielki sprzedał wójtostwo w Krościenku niejakiemu Hadzudowi, a samo miasto lokował ponownie na prawie niemieckim, nadając mu szereg przywilejów i ulg. Miasto otrzymało m.in 20-letni okres wolnizny, a kupcy pochodzący z Krościenka – zwolnienie z opłat celnych w Czorsztynie, Rytrze, Starym Sączu oraz Czchowie[6][8]. W akcie lokacyjnym Krościenko wymienione jest pod nazwą Crosno, co może świadczyć o tym, że pierwotna nazwa osady brzmiała właśnie Krosno.

Lata 1770–1918[edytuj]

W roku 1770, na dwa lata przed I rozbiorem Austria dokonała aneksji trzech starostw położonych na terenie Podhala oraz Sądecczyzny (starostwa czorsztyńskie, nowotarskie oraz sądeckie). Dokonano tego pod pretekstem utworzenia i utrzymania kordonu sanitarnego mającego chronić Królestwo Węgier przed epidemią dżumy. Zajęte tereny włączono do Królestwa Węgier[9]. Po roku 1772 Krościenko zostało włączone do zaboru austriackiego i nowo utworzonego kraju koronnego Królestwa Galicji i Lodomerii znanego powszechnie pod nazwą Galicji.

Po śmierci wdowy po ostatnim staroście czorsztyńskim dobra starostwa zostały podzielone na tzw. dominia oraz wystawione na sprzedaż. Dominium krościeńskie w drodze licytacji nabyła rodzina Grossów[10][11]. W skład dominium wchodziły: Krościenko, Grywałd oraz Tylka.

W latach 1855-1867 istniał powiat krościeński z siedzibą w Krościenku. W skład powiatu wchodziły 33 miejscowości m.in.: Szczawnice, Czorsztyn, Kamienica (powiat limanowski) oraz Łącko (województwo małopolskie). W mieście utworzono urząd skarbowy, sąd (przetrwał do roku 1955) oraz urząd pocztowy. W roku 1867 powiat krościeński zlikwidowano, a wchodzące w jego skład miejscowości włączono do powiatów nowotarskiego, sądeckiego oraz limanowskiego[12].

Po 1945 roku[edytuj]

W latach 1973–1982 było częścią, wraz z pobliską Szczawnicą, administracyjnie utworzonego miasta Szczawnica-Krościenko.

W latach 1975-1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa nowosądeckiego.

Współcześnie miejscowość jest siedzibą gminy Krościenko nad Dunajcem – składa się z trzech sołectw: Krościenko-Centrum, Krościenko-Zawodzie i Kąty-Niwki.

Atrakcje turystyczne[edytuj]

Krościenko jest miejscowością turystyczną, doskonałą bazą wypadową do wycieczek w Pieniny, Gorce i Beskid Sądecki. W miasteczku znajduje się także jedna z końcowych przystani spływu Dunajcem.

Piesze szlaki turystyczne[edytuj]

szlak turystyczny czerwony czerwony: RadziejowaPrzehybaDzwonkówka – Krościenko nad Dunajcem – LubańPrzełęcz KnurowskaTurbacz (Główny Szlak Beskidzki)
szlak turystyczny żółtyszlak turystyczny niebieski żółty: Krościenko nad Dunajcem – Przełęcz Szopka (dalej niebieskim szlakiem na Trzy Korony) – Schronisko PTTK „Trzy Korony”Sromowce Niżne
szlak turystyczny zielonyszlak turystyczny niebieski zielony: Krościenko nad Dunajcem (przez ulicę Trzech Koron) – Czertezik, dalej niebieskim szlakiem Sokolej Perci
szlak turystyczny zielonyszlak turystyczny niebieski zielony: Krościenko nad Dunajcem (przez ulicę św. Kingi) – przełęcz Sosnów, dalej niebieskim szlakiem Sokolą Percią na Czertezik albo na Sokolicę.

Religia[edytuj]

 Z tym tematem związana jest kategoria: Obiekty sakralne w Krościenku nad Dunajcem.
 Z tym tematem związana jest kategoria: Religia w Krościenku nad Dunajcem.

Związani z Krościenkiem[edytuj]

 Z tym tematem związana jest kategoria: Ludzie związani z Krościenkiem nad Dunajcem.

Ciekawostki[edytuj]

  • Dnia 7 sierpnia 2009 roku z krościeńskiego Rynku startował szósty etap 66. edycji wyścigu kolarskiego Tour de Pologne z metą w Zakopanem. Zaś w 2008 roku, podczas szóstego etapu 65. edycji Tour de Pologne Krościenko nad Dunajcem znajdowało się na trasie przejazdu wyścigu.

Zobacz też[edytuj]

Przypisy[edytuj]

  1. a b Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części. „Dziennik Ustaw”. Nr 29, poz. 200, s. 1004, 13 lutego 2013. Ministerstwo Administracji i Cyfryzacji. [dostęp 29 czerwca 2015]. 
  2. woj. małopolskie >> pow. nowotarski >> gmina Krościenko nad Dunajcem. Wszystkie dane dla miejscowości Krośnienko nad Dunajcem. W: Bank Danych Lokalnych [on-line]. Główny Urząd Statystyczny. [dostęp 29 czerwca 2015].
  3. J. Nyka, Pieniny. Przewodnik, Wyd. XI Latchorzew 2010, s. 205
  4. Krzan 1988 ↓, s. 16.
  5. Krzan 1988 ↓, s. 17.
  6. a b S. Kołodziejski, A. Siwek, Pieniny- Przyroda i Człowiek, t.9 2006, s. 164
  7. Krzan 1988 ↓, s. 301-302.
  8. Krzan 1988 ↓, s. 67.
  9. Krzan 1988 ↓, s. 122.
  10. Gorce – przewodnik dla prawdziwego turysty. Pruszków: Oficyna Wydawnicza „Rewasz”, 2011. ISBN 978-83-62460-00-7.
  11. Krzan 1988 ↓, s. 134.
  12. Krzan 1988 ↓, s. 140.
  13. Dane według raportów wyszukiwarki zborów (www.jw.org) z 2 stycznia 2015.
  14. Kronika. „Nowa Reforma”, s. 3, Nr 198 z 30 sierpnia 1895. 

Bibliografia[edytuj]

Linki zewnętrzne[edytuj]

Zdjęcie panoramiczne Krościenka nad Dunajcem
Zdjęcie panoramiczne Krościenka nad Dunajcem