Jerzy Wilhelm legnicki

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z Jerzy Wilhelm Legnicki)
Skocz do: nawigacja, szukaj
Jerzy IV Wilhelm
Książę legnicko-wołowsko-brzeski
ilustracja
Książę legnicko-wołowsko-brzeski
Okres panowania od 1672
do 1675
Poprzednik Chrystian
Dane biograficzne
Dynastia Piastowie
Data i miejsce urodzenia 29 września 1660
Oława
Data i miejsce śmierci 21 listopada 1675
Brzeg
Ojciec Chrystian
Matka Ludwika Anhalcka

Jerzy IV Wilhelm, niem. Georg Wilhelm I (ur. 29 września 1660 w Oławie, zm. 21 listopada 1675 w Brzegu) – książę legnicko-wołowsko-brzeski. Był ostatnim księciem ze śląskiej linii Piastów i całej dynastii, synem księcia Chrystiana i jego żony Ludwiki Anhalckiej.

Życiorys[edytuj]

Jerzy Wilhelm urodził się na zamku[1] Oławie 29 września 1660. Jego ojciec, który spędził wiele lat na emigracji w Rzeczypospolitej podczas wojny trzydziestoletniej, a po abdykacji Jana Kazimierza myślał o ubieganiu się o tron Polski, chciał początkowo nadać synowi imię Piast, jednak sprzeciwiło się temu duchowieństwo kalwińskie utrzymując, że odczytano by to jako nawrót do pogaństwa. Ojciec jednak dbał o to, aby syn mówił po polsku i nosił polskie szaty.

Jerzy Wilhelm wobec śmierci w 1663 i 1664 swoich stryjów Jerzego III Brzeskiego i Ludwika IV Legnickiego został jedynym spadkobiercą ojca w rozległym w dalszym ciągu księstwie legnicko-brzeskim. W związku z czym od młodych lat odbierać zaczął staranne wykształcenie. Nad jego wychowaniem czuwali marszałek legnickiego dworu Fryderyk Bohme, oraz lekarz Henryk Martini. Młody książę wyniósł z tego pierwszego okresu edukacji doskonałą znajomość języków: niemieckiego, francuskiego i łaciny (potrafił jednak porozumieć się także po włosku, hiszpańsku i po polsku), próbowano też zainteresować ostatniego Piasta teologią, filozofią i retoryką.

W roku śmierci ojca (1672) Jerzy Wilhelm został wysłany przez matkę na studia do Frankfurtu nad Odrą. Nauki jednak nie ukończył. Przeszkodą stała się tutaj niechęć protestanckich stanów legnicko-brzeskich do przedłużającej się regencji matki księcia, Ludwiki, wspierającej coraz bardziej otwarcie przybywających na dwór katolików (prawdziwym skandalem stała się sprawa poślubienia przez starszą siostrę księcia Karolinę katolickiego arystokraty z rodu Holstein-Sonderburg-Wiesenburg).

Do formalnego przejęcia władzy doszło 14 marca 1675. Miesiąc wcześniej Jerzy Wilhelm był obecny na dworze cesarza Leopolda I w Wiedniu, gdzie złożył uroczysty hołd lenny. Ludwika Anhalcka zmuszona przez niechętnych jej poddanych usunęła się do otrzymanej po mężu oprawy wdowiej w Wołowie. Dobrze zapowiadające się rządy Jerzego Wilhelma przerwał nagły zgon księcia. Powodem śmierci piętnastoletniego Piasta była silna gorączka, jakiej nabawił się na polowaniu, na które udał się pomimo niewyleczonej ospy[2]. Stało się to w Brzegu 21 listopada 1675. Książę został pochowany w kościele Świętego Jana w Legnicy. Księstwo legnicko-brzeskie wobec śmierci ostatniego Piastowicza stało się częścią domeny cesarskiej i to pomimo zgłoszenia pretensji do spadku ze strony stryja Jerzego Wilhelma – Augusta hrabiego Legnickiego. Wołów do 1680 pozostał w rękach Ludwiki Anhalckiej. W 1707 zmarła jej córka Karolina, ostatnia Piastówna.

Medal pogrzebowy z 1675 roku

Ostatni Piast[edytuj]

Uważany w większości źródeł za ostatniego z dynastii Piastów.

Inne źródła dowodzą, że nie był jednak ostatnim Piastem brzesko-legnickim, podając jego stryja, Augusta hrabiego Legnickiego, zmarłego 14 maja 1679 w swym majątku Prieborn (Przeworno) w księstwie brzeskim (któremu jednak jako pochodzącemu z morganatycznego związku nie przysługiwało prawo do nazwiska i dziedzictwa).

Nieścisłości co do faktu śmierci ostatniego Piasta wynikać mogą z kontrowersji wokół uznania za Piastów z krwi przedstawicieli bocznych i nieksiążęcych linii dynastii.

Patrylinealna linia pokrewieństwa[edytuj]

  1. Mieszko I
  2. Bolesław I Chrobry
  3. Mieszko II Lambert
  4. Kazimierz I Odnowiciel
  5. Władysław I Herman
  6. Bolesław III Krzywousty
  7. Władysław II Wygnaniec
  8. Bolesław I Wysoki
  9. Henryk I Brodaty
  10. Henryk II Pobożny
  11. Bolesław II Rogatka
  12. Henryk V Brzuchaty
  13. Bolesław III Rozrzutny
  14. Ludwik I brzeski
  15. Henryk VII z Blizną
  16. Henryk IX lubiński
  17. Ludwik III lubiński
  18. Jan I lubiński
  19. Fryderyk I legnicki
  20. Fryderyk II legnicki
  21. Jerzy II brzeski
  22. Joachim Fryderyk legnicko-brzeski
  23. Jan Chrystian brzeski
  24. Chrystian legnicki
  25. Jerzy Wilhelm

Upamiętnienie[edytuj]

W trzechsetną rocznicę śmierci Instytut Historyczny Uniwersytetu Wrocławskiego, Towarzystwo Przyjaciół Nauk w Legnicy i Towarzystwo Miłośników Ziemi Brzeskiej zorganizowały ogólnopolską sesję historyczną obradującą w dniach 21-23 listopada 1975 kolejno we Wrocławiu, Legnicy i Brzegu[3].

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

  1. Zamek w Oławie
  2. W encyklopedii Orgelbranda podawane jest także przypuszczenie, że "jak wieść niesie" został otruty.
  3. B.Z., Piastowie w dziejach Polaki, w: Mówią Wieki, nr 1/1976, s.34, ISSN 0580-0943