Przejdź do zawartości

Karłowice (Wrocław)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii

Karłowice (niem. Carlowitz, Karlowitz) – część (zwyczajowo nazywana osiedlem) Wrocławia, na osiedlu Karłowice-Różanka, za północnym brzegiem Starej Odry. W latach 1952–1990 (do czasu zniesienia podziału Wrocławia na dzielnice) wchodził w skład dzielnicy Psie Pole. Na zachodzie graniczy z Polanowicami, a na północy z Sołtysowicami. Na osiedlu mieszka około 20 tysięcy osób.

Kościół św. Antoniego
Dawny szpital dziecięcy im. Janusza Korczaka, dawniej klasztor urszulanek
Plac Piłsudskiego na Karłowicach
Wieża ciśnień ul. Kasprowicza i pl. Daniłowskiego

Główną arterią osiedla jest biegnąca w przybliżeniu równoleżnikowo aleja Jana Kasprowicza. Znajduje się przy niej większość najważniejszych obiektów osiedla z przełomu XIX i XX wieku (kościół św. Antoniego z klasztorem franciszkanów, szpital dziecięcy – dawny klasztor urszulanek, wieża ciśnień) i najbardziej reprezentacyjne wille. W sąsiadujących mniejszych uliczkach rozlokowane są domy jednorodzinne; we wschodniej części osiedla przy kilku ulicach, w latach dwudziestych i trzydziestych, wybudowano dwu- i trzykondygnacyjne domy wielorodzinne. Na Karłowicach, przy ul. Czajkowskiego 109, znajdują się także koszary Akademii Wojsk Lądowych im. Tadeusza Kościuszki.

Przy ulicy Koszarowej, w kwartale między Sportową, Sołtysowicką, a linią kolejową znajdowały się za czasów PRL koszary wojsk radzieckich, a ulica Koszarowa od Przybyszewskiego do Sołtysowickiej była zamknięta dla ruchu. W początkach lat 90. XX wieku, po wyjściu ostatnich obcych wojsk, obiekty które te wojska wcześniej zajmowały przekazane zostały władzom cywilnym, a w przebudowanych budynkach powstał wkrótce szpital zakaźny, a część budynków przekazana została Uniwersytetowi Wrocławskiemu (później w kolejnych obiektach znalazł miejsce dolnośląski oddział IPN). Trzeci szpital, uruchomiony kilkanaście lat wcześniej (15 czerwca 1984 jako szpital „Czterdziestolecia PRL”) mieści się w północnej części osiedla, przy ul. Kamieńskiego 73a.

Karłowice zaliczane są do jednostki administracyjnej Karłowice-Różanka, której teren obejmuje oprócz Karłowic i Różanki także część terenów osiedli sąsiednich (Mirowiec, Kowale, Poświętne i Lipa Piotrowska).

Nazwa należy do grupy nazw patronomicznych i pochodzi od imienia założyciela miejscowości Karola[1]. Heinrich Adamy w swoim dziele o nazwach miejscowości na Śląsku wydanym w 1888 roku we Wrocławiu wymienia jako najstarszą zanotowaną nazwę miejscowości Karlowice podając jej znaczenie „Dorf des Karl”, czyli po polsku „Wieś Karola”[1].

Topograficzny słownik Prus z 1835 roku notuje miejscowość pod polską nazwą Carlowice, a także niemiecką Carlowitz[2], natomiast wydany pół wieku później Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich wymienia ją pod nazwą Karlowice[3].

Historia

[edytuj | edytuj kod]

Osada została założona przez opata klasztoru św. Wincentego, Carla Kellera około roku 1699, jednak w dokumentach została odnotowana po raz pierwszy dopiero w roku 1736 pod nazwą Carlwitz (od imienia założyciela osady). Kilka lat później wieś pojawia się w dokumentach już pod nazwą Carlowitz. Do roku 1810 osada należała do klasztoru, po czym przeszła w ręce prywatne. Jeszcze w XIX w. dominowała we wsi ludność polska, a ostatnim wójtem mówiącym po polsku był ok. 1850 r. Antoni Szulc (pradziadek Jana Edmunda Osmańczyka)[4]. W latach 1894–1901 trwała budowa neogotyckiego kościoła i utrzymanego w podobnym stylu klasztoru franciszkanów. W 1911 roku niemiecki architekt Paul Schmitthenner(inne języki) rozpoczął realizację Gartenstadt Carlowitz („miasto-ogród Karłowice”), w 1913 powstał karłowicki rynek (obecnie plac Piłsudskiego), a w 1915 widoczna z daleka wieża ciśnień na dzisiejszym pl. Daniłowskiego, a w 1928 miejscowość włączona została w granice Wrocławia jako jedno z kilku nowych osiedli. W latach 1933–1935 pomiędzy obecnymi ulicami Przybyszewskiego i Przesmyckiego wybudowano nowe seminarium duchowne archidiecezji wrocławskiej (obecnie budynek należy do Uniwersytetu Wrocławskiego). Podczas II wojny światowej osiedle praktycznie nie ucierpiało i wciąż nazywane bywa – jak na początku XX wieku – „miastem-ogrodem” albo „osiedlem-ogrodem”. Obok czysto rekreacyjno-mieszkalnego charakteru, osiedle ma także instytucje podnoszące prestiż osiedla, jak szkoły (podstawowe, gimnazjum, do 1993 także liceum), uczelnie (niektóre wydziały uniwersytetu i szkoła oficerska) oraz szpitale.

Urzędy i instytucje

[edytuj | edytuj kod]

Komunikacja miejska

[edytuj | edytuj kod]

Linie tramwajowe

[edytuj | edytuj kod]
  • 1 (Poświętne – Biskupin)
  • 6 (Kowale – Krzyki)
  • 7 (Poświętne – Klecina)
  • 8 (Karłowice – Tarnogaj)
  • 11 (Kromera – Oporów)
  • 15 (Poświętne – Park Południowy)
  • 23 (Kowale – Nowy Dwór P+R)

Linie autobusowe

[edytuj | edytuj kod]
  • A (Koszarowa (szpital) – Krzyki)
  • K (Kamieńskiego (pętla) – Gaj-pętla)
  • N (Petrusewicza – Litewska)
  • 105 (Kromera – Świniary)
  • 108 (Dworzec Nadodrze – Pracze Widawskie)
  • 111 (Kminkowa – Osiedle Sobieskiego)
  • 116 (Plac Grunwaldzki – Sołtysowice)
  • 118 (Rędzin – Sępolno/Wojnów)
  • 119 (Racławicka – Sołtysowice)
  • 128 (Nowy Dwór P+R – Zakrzów)
  • 129 (Poświęcka (ośrodek zdrowia) – Port lotniczy)
  • 130 (Osiedle Sobieskiego – Polanowice)
  • 132 (Oporów - Kromera)
  • 142 (Jarnołtów – Paprotna)
  • 144 (Polanowice – Zwycięska)
  • 315 (Zajezdnia Obornicka - Swojczyce)
  • 319 (Klecina (stacja kolejowa) – Kamieńskiego (pętla))
  • 904 (Galeria Dominikańska – Łozina (skrzyżowanie))
  • 908 (Dw. Nadodrze – Szymanów - pętla)
  • 914 (Galeria Dominikańska – Pruszowice)
  • 924 (Galeria Dominikańska – Stępin - kościół)
  • 930 (Kromera – Krzyżanowice)
  • 244 (Kminkowa – Petrusewicza; linia nocna)
  • 246 (Kozanów – Sołtysowice; linia nocna)
  • 247 (Giełdowa (centrum hurtu) – Polanowice; linia nocna)
  • 251 (Litewska – Krzyki; linia nocna)
  • 257 (Oporów – Ślazowa/Rędzin; linia nocna)

Zobacz też

[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

[edytuj | edytuj kod]
  1. a b Heinrich Adamy, Die schlesischen Ortsnamen, ihre Entstehung und Bedeutung. Ein Bild aus der Vorzeit, wyd. 2, Breslau: Verlag von Priebatsch’s Buchhandlung, 1888, s. 18, OCLC 456751858 (niem.).
  2. Muller 1835 ↓, s. 532.
  3. Karlowice, [w:] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. III: Haag – Kępy, Warszawa 1882, s. 842.
  4. Edmund Jan Osmańczyk, Wisła i Kraków to Rodło, Warszawa 1985, ISBN 83-10-08658-X, s. 16–17.

Bibliografia

[edytuj | edytuj kod]
  • J.C. Muller: Bollständiges geographisch-statistisch-topographisches Wörterbuch des preußischen Staates Erster band A-E. Erfurt: J.E. Muller Buchhandlung, 1835.

Linki zewnętrzne

[edytuj | edytuj kod]