Leśnica (Wrocław)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Leśnica
Osiedle Wrocławia
Ilustracja
Widok ogólny
Herb
Herb
Państwo

 Polska

Województwo

 dolnośląskie

Miasto

Wrocław

W granicach Wrocławia

1 kwietnia 1928

Wysokość

110–148 m n.p.m.

Populacja (31.12.2017)
• liczba ludności


28 082[1]

Położenie na mapie Wrocławia
Położenie na mapie
Portal Polska

Leśnica (niem. Deutsch Lissa) – osiedle w zachodniej części Wrocławia, w byłej dzielnicy Fabryczna, oddalone od centrum o 10 km, położona na lewym brzegu Bystrzycy przy drodze do Środy Śląskiej[a]. W granicach miasta od 1928. Obecne osiedle oprócz dawnego miasta Leśnica obejmuje również dawne wsie Stabłowice, Złotniki, Marszowice, Ratyn, Mokra, Pustki, Żar i Gajowa.

Leśnica uzyskała lokację miejską w 1261 roku, zdegradowana przed 1700 rokiem[2].

Nazwa[edytuj | edytuj kod]

W spisanym po łacinie dokumencie średniowiecznym wydanym we Wrocławiu w 1266 roku, który sygnował książę śląski Henryk III Biały miejscowość wymieniona jest pod nazwą Lesnitz[3]. Nazwę miejscowości w zlatynizowanej formie Lesniz notuje spisana po łacinie w latach 1269–1273 Księga henrykowska[4].

Osadę, a następnie już gród kasztelański nazywano Lesnyc (1226)[5], Lesnicza (1231), Lesnicz (1271), Lesnitz (1228), Lesna (Leśna 1425). Ponieważ niemiecką nazwę Lissa nosiło także Leszno, dlatego Leśnicę nazywano Deutsch Lissa (LesznoPolnisch Lissa). Nazwa ta pochodzi od rzeki Leśnicy (Leśnej), jak w średniowieczu nazywano Czarną Wodę, przepływającą obok masywu Ślęży i będącą lewym dopływem Bystrzycy. Leśnica zaś stąd, że płynęła przez las[6].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Brak jest danych źródłowych na temat szczegółów historii Leśnicy do początków XII wieku. Pierwotna osada powstała prawdopodobnie po rozbiciu dzielnicowym w 1138, opodal zamku obronnego zwanego Żerawino. Po raz pierwszy została ona wymieniona w źródłach w 1201.

Ze źródeł tych wynika, że miejscowość miała już wówczas prawo organizowania targu, co świadczy o jej ożywionym życiu gospodarczym. Już w XII w. znajdował się tu zamek wrocławskich Piastów, w którym 7 grudnia 1201 zmarł Bolesław Wysoki. Do początków XIII wieku Leśnica była tzw. wsią przydrożną (ulicówką), tj. osadą położoną wzdłuż jednej drogi. Na osi północ-południe miała ok. 1 km długości, na osi wschód-zachód ok. 2 km. Z innych podobnych osad wyróżniała się tym, że istniała tutaj siedziba władcy i jego dworu.

Wiek XIV to „złoty wiek” tej miejscowości. Leśnica przestała być opisywaną powyżej ulicówką. Wraz z uzyskaniem statusu miasta i siedziby rycerskiej rozbudowywała się. Od głównej ulicy odprowadzono boczne drogi. Najbardziej uczęszczaną była ta, która wiodła do Złotnik. Herb miasta na pieczęci magistrackiej wyobrażał pół orła piastowskiego i prawe przedramię w zbroi.

W połowie XV wieku rozpoczyna się powolny proces podupadania miasteczka. Leśnica ponownie przybrała raczej wiejski charakter.

W 1633 w czasie toczących się działań wojennych Leśnica została doszczętnie spalona przez wojska szwedzkie. Miasteczko i okolice wyludniły się niemal całkowicie.

W XVIII wieku Leśnica straciła prawa miejskie, potem do początków XX wieku była wsią w powiecie (Kreis) Środa Śląska. W latach 1733–1753 Leśnica była własnością szpitala i klasztoru zakonu Krzyżowców z Czerwoną Gwiazdą znajdującego się przy kościele św. Macieja.

W 1844 uzyskała połączenie kolejowe z Wrocławiem. W półwieczu poprzedzającym wybuch I wojny światowej Leśnica bardzo się rozbudowywała. Powstały nowe domy komunalne oraz prywatne kamienice i wille, które w większości zachowały się do dnia dzisiejszego.

Leśnica była kilkakrotnie niszczona: ok. 1428 przez husytów, 1465 spalona podczas walk między m. Wrocław i królem Jerzym z Podiebradów, 1633 podczas wojny trzydziestoletniej, 1815 podczas wojen napoleońskich. Zniszczenia 1945 były stosunkowo niewielkie[7].

W czasie II wojny światowej od sierpnia 1942 r. w Leśnicy działał podobóz obozu koncentracyjnego Gross Rosen, w którym przebywali więźniowie różnych narodowości (najwięcej Polaków), zatrudnieni do wznoszenia, a później obsługi koszar SS, a także do innych prac budowlanych w okolicy. Obóz składał się z jednego dużego baraku. Na początku 1945 r. mieszkało tam około 600 więźniów. Śmiertelność wynosiła 32 – 40 osób miesięcznie. Po likwidacji tego obozu 23 styczniu 1945, więźniowie trafili do Gross Rosen[8].

Liczba mieszkańców:

W 1946 r.kolej, z braku miejskich środków komunikacji uruchomiła linię Leśnica-Muchobór, w celu dowożenia pracowników m.in. do Pafawagu[9].

W 1948 r. wprowadzono urzędowo nazwę Leśnica, zastępując poprzednią niemiecką nazwę Lissa[10].

Od 1991 Leśnica wraz z ośmioma otaczającymi ją osiedlami: Stabłowice, Złotniki, Marszowice, Ratyń, Mokra, Pustki, Żar, Żerniki Nowe, tworzy osiedle administracyjne, które w 2004 liczyło około 20 tys. mieszkańców.

Transport[edytuj | edytuj kod]

Transport miejski[edytuj | edytuj kod]

Na terenie osiedla znajduje się pętla tramwajowa Leśnica[11] oraz pętle autobusowe: Leśnica[11], Żar[12], Ratyń[13], Las Mokrzański[14], Grabowa (od dn. 18 grudnia 2021 r. wycofana z użytkowania i rozebrana - zastąpi ją nowa pętla autobusowa przy planowanym szpitalu onkologicznym)[15]. Postoje techniczne odbywają się również na przystanku autobusowym Aleja Architektów[16]. Leśnicę z centrum miasta łączą 3 linie tramwajowe (3[17],10[18], 20[19]) oraz 4 linie autobusowe (101[20], 102[21], 123[22], 148[23]), a w nocy 2 nocne linie autobusowe (243[24], 253[25]). Wewnątrz osiedla kursują linie autobusowe o numerach: 117[26], 137[27], 138[28], 722[29]. Natomiast z pętli Leśnica odjeżdżają autobusy do gminy Miękinia strefowych linii autobusowych (917[30], 923[31], 937[32], 938[33], 948[34], 958[35]).

Linie tramwajowe[edytuj | edytuj kod]

linia 3 - Leśnica - Księże Małe[17]

linia 10 - Leśnica - Biskupin[18]

linia 20 - Leśnica - Oporów[19]

Linie autobusowe[edytuj | edytuj kod]

linia 101 - Leśnica - Kwiska[20]

linia 102 - Grabowa - pl. Jana Pawła II[21]

linia 117 - Leśnica - Ratyń/Jerzmanowo (Cmentarz)[26]

linia 123 - Leśnica - Metalowców[22]

linia 137 - Leśnica - Las Mokrzański[27]

linia 138 - Leśnica - Żar[28]

linia 148 - Leśnica - Dworzec Główny (Dworcowa)[23]

linia nocna 243 - Leśnica - Księże Wielkie[24]

linia nocna 253 - Leśnica - Sępolno[25]

linia tymczasowa 722 - Nowe Żerniki (linia okólna)[29]

linia strefowa 917 - Leśnica - Gałów[30]

linia strefowa 923 - Leśnica - Brzezina[31]

linia strefowa 937 - Leśnica - Brzezinka Średzka-PKP[32]

linia strefowa 938 - Leśnica - Lutynia Centrum[33]

linia strefowa 948 - Leśnica - Miękinia[34]

linia strefowa 958 - Leśnica - Księginice[35]

Transport drogowy[edytuj | edytuj kod]

Przez Leśnicę przechodzi droga krajowa nr 94 i Autostradowa Obwodnica Wrocławia[36][37]. Dawniej przechodziła też droga wojewódzka nr 362, jednak straciła ona swoją kategorię w 2019 roku[38].

Transport kolejowy[edytuj | edytuj kod]

W granicach osiedla znajdują się stacje i przystanki kolejowe: Wrocław Leśnica, Wrocław Żerniki położone w ciągu linii kolejowej nr 275 oraz Wrocław Stadion na linii kolejowej nr 273 (potocznie zwanej Nadodrzanką)[36][37]. Z Wrocławia Leśnicy i Żernik można dojechać pociągami Kolei Dolnośląskich m.in. do Wrocławia Głównego, Jelcza-Laskowic, Legnicy, Węglińca, Lubania Śląskiego, Zgorzelca, Żar, Lubina czy Głogowa (wg rocznego rozkładu jazdy na rok 2022)[39]. Natomiast z Wrocławia Stadion można dojechać pociągami Polregio m.in. do Wrocławia Głównego, Wołowa, Ścinawy, Głogowa, Nowej Soli i Zielonej Góry Głównej (wg rocznego rozkładu jazdy na rok 2022)[39].

Szlaki piesze[edytuj | edytuj kod]

Przez Leśnicę przechodzą szlaki piesze i pieszo-rowerowe[40]:

Architektura[edytuj | edytuj kod]

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Według rejestru Narodowego Instytutu Dziedzictwa na listę zabytków wpisane są[41]:

  • historyczny układ urbanistyczny, z XIII w.-XX w.
  • kościół św. Jadwigi, ul. Wolska 6, z drugiej poł. XV w., l. 1739-55
  • zespół stacji kolejowej „Wrocław-Leśnica”, ul. Rubczaka 20: dworzec kolejowy, z drugiej poł. XIX w., trzy wiaty peronowe, drewniane z 1900 r., z przejściem podziemnym z 1903 r., budynek nastawni z 1903 r.
  • zespół zamkowy, pl. Świętojański 1, z XIV w.-XVIII w., XIX w., po 1945 r.: pałac, park
  • willa, ul. Platanowa 4, z 1907 r.: ogród; ul. Platanowa 4-6 z 1921 r., ogrodzenie
  • willa, ul. Rubczaka 13, z l. 1870-80, 1914 r.
  • poczta, ul. Skoczylasa 19 / Rubczaka 2, z l. 1894-4, 1926-27
  • wodociągowa wieża ciśnień, komunalna, ul. Polkowicka, z 1915 r.

Zabudowa[edytuj | edytuj kod]

Główną ulicą osiedla jest dziś ulica Średzka, prowadząca z Wrocławia do Środy Śląskiej; w przeszłości inną główną arterią była także Dyhernfurtherstraße (dziś ul. Dolnobrzeska) prowadząca do Brzegu Dolnego. Od końca XIX wieku w Leśnicy jest też stacja kolejowa Wrocław Leśnica na linii nr 275 z Wrocławia do Legnicy i Zgorzelca.

Na terenie osiedla znajdują się:

W Leśnicy stacjonuje również 10 Wrocławski Pułk Dowodzenia.

Galeria[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. Znajdują się tu właściwie cztery mosty (Mosty Średzkie): dwa tramwajowe i dwa drogowe. Od strony Wrocławia, tj. od południowego wschodu, trzeba przekroczyć najpierw rzekę Bystrzycę, a zaraz za nią niewielką odnogę służącą niegdyś zlokalizowanemu tu młynowi. Do roku 1948 były to tylko mosty drogowe, najpierw (do 1945) noszące nazwy Weistritz Brücke (Bystrzyckiego) oraz Mühlgrabenbrücke („Młynówkowego”), potem nazywane Mostami Leśnickimi. Doprowadzenie w 1948 do Leśnicy linii tramwajowej i poprowadzenie torów po tych mostach spowodowało, że dochodziło tu do częstych niebezpiecznych kolizji. Dopiero wybudowanie nowych dwóch mostów drogowych (ten przez Bystrzycę nazywany jest Mostem Średzkim Wschodnim, a przez Młynówkę – Zachodnim) i rozdzielenie (w 1996) ruchu kołowego od szynowego (tramwaje jeżdżą po nowych mostach) zlikwidowało ten niebezpieczny punkt.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Liczba mieszkańców zameldowanych na pobyt stały i czasowy (stan na 31.12.2017).
  2. Robert Krzysztofik, Lokacje miejskie na obszarze Polski. Dokumentacja geograficzno-historyczna, Katowice 2007, s. 46–47.
  3. Georg Korn, „Breslauer Urkundenbuch”, Erster Theil, Breslau, Verlag von Wilhelm Gottlieb Korn 1870, s. 33.
  4. Gustav Adolf Stenzel 1854 ↓, s. 25.
  5. Colmar Grünhagen 1866 ↓, s. 133.
  6. Zygmunt Antkowiak: Wrocław od A do Z. Wrocław-Warszawa-Kraków: Ossolineum, 1991. ISBN 83-04-03723-8. s. 171 „Leśnica, osiedle w dzielnicy Fabrycznej. ślady stałego osadnictwa sięgają tu epok brązu i żelaza. W 1226 osada wzmiankowana jest jako Lesnyc. Przekaz stwierdza, że Henryk, książę Śląska, wystawia w Leśnicy dokument dla opata Witosława z klasztoru na Piasku, nadając majątkom klasztornym prawo niemieckie. W 1425 r. osada wymieniana jest jako Lesna (Leśna), jak w średniowieczu nazywano Czarną Wodę, przepływającą obok masywu Ślęży i będącą dopływem Bystrzycy. Leśnica zaś stąd, że płynęła przez las. Już w 1261 r. Leśnica miała wójta, co wskazuje na jej miejski charakter. Herb miasta z połowy XIV w. przedstawia pół orła piastowskiego i rękę. W Leśnicy już w XII w. znajdował się zamek wrocławskich Piastów, w którym 7 XII 1201 r. zmarł Bolesław Wysoki. W 1330 r. miasteczko przeszło w prywatne ręce. Do jego większego rozwoju nigdy nie dopuściła obawiająca się konkurencji rada miejska pobliskiego Wrocławia. W l. 1733-1753 Leśnica była własnością szpitala i klasztoru Św. Macieja we Wrocławiu. W XVIII stuleciu utraciła prawa miejskie i jako wieś należała do powiatu średzkiego. Połączenie kolejowe otrzymała w 1844 r. W granicach Wrocławia od 1928 r. W obozie pracy przymusowej zorganizowanym tu przez hitlerowców czasie wojny przebywało ok. 300 Polaków. Wojska radzieckie zajęły osiedle 16 II 1945 r. Przebudowany w okresie baroku zamek jest siedzibą Dzielnicowego Domu Kultury.”.
  7. Encyklopedia Wrocławia. Jan Harasimowicz (red.). Wyd. III. Wrocław: Wydawnictwo Dolnośląskie, 2006, s. 477–478.
  8. Filie obozu koncentracyjnego Gross-Rosen. Informator. Muzeum Gross-Rosen, Wałbrzych, rok 2008, strony 17-18. ISBN 978-83-89824-07-3.
  9. Ryszard Teofil Michalczyk, Z Włocławka do Wrocławia 1900-1950., 1976.
  10. Rozporządzenie Ministrów Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych z dnia 1 czerwca 1948 r. (M.P. z 1948 r. nr 59, poz. 363, s. 22).
  11. a b CMSMirage, Przystanek LEŚNICA - Rozkład jazdy Wrocław, www.wroclaw.pl [dostęp 2022-01-04] (pol.).
  12. CMSMirage, Przystanek ŻAR - Rozkład jazdy Wrocław, www.wroclaw.pl [dostęp 2022-01-04] (pol.).
  13. CMSMirage, Przystanek RATYŃ - Rozkład jazdy Wrocław, www.wroclaw.pl [dostęp 2022-01-04] (pol.).
  14. CMSMirage, Przystanek Las Mokrzański - Rozkład jazdy Wrocław, www.wroclaw.pl [dostęp 2022-01-04] (pol.).
  15. Redakcja, 18 grudnia – kolejny etap przebudowy ulicy Kosmonautów, www.wroclaw.pl [dostęp 2022-01-04] (pol.).
  16. CMSMirage, Przystanek Aleja Architektów - Rozkład jazdy Wrocław, www.wroclaw.pl [dostęp 2022-01-04] (pol.).
  17. a b CMSMirage, Tramwaj 3 we Wrocławiu - sprawdź rozkład jazdy, www.wroclaw.pl [dostęp 2022-01-04] (pol.).
  18. a b CMSMirage, Tramwaj 10 we Wrocławiu - sprawdź rozkład jazdy, www.wroclaw.pl [dostęp 2022-01-04] (pol.).
  19. a b CMSMirage, Tramwaj 20 we Wrocławiu - sprawdź rozkład jazdy, www.wroclaw.pl [dostęp 2022-01-04] (pol.).
  20. a b CMSMirage, Autobus 101 we Wrocławiu - sprawdź rozkład jazdy, www.wroclaw.pl [dostęp 2022-01-04] (pol.).
  21. a b CMSMirage, Autobus 102 we Wrocławiu - sprawdź rozkład jazdy, www.wroclaw.pl [dostęp 2022-01-04] (pol.).
  22. a b CMSMirage, Autobus 123 we Wrocławiu - sprawdź rozkład jazdy, www.wroclaw.pl [dostęp 2022-01-04] (pol.).
  23. a b CMSMirage, Autobus 148 we Wrocławiu - sprawdź rozkład jazdy, www.wroclaw.pl [dostęp 2022-01-04] (pol.).
  24. a b CMSMirage, Autobus 243 we Wrocławiu - sprawdź rozkład jazdy, www.wroclaw.pl [dostęp 2022-01-04] (pol.).
  25. a b CMSMirage, Autobus 253 we Wrocławiu - sprawdź rozkład jazdy, www.wroclaw.pl [dostęp 2022-01-04] (pol.).
  26. a b CMSMirage, Autobus 117 we Wrocławiu - sprawdź rozkład jazdy, www.wroclaw.pl [dostęp 2022-01-04] (pol.).
  27. a b CMSMirage, Autobus 137 we Wrocławiu - sprawdź rozkład jazdy, www.wroclaw.pl [dostęp 2022-01-04] (pol.).
  28. a b CMSMirage, Autobus 138 we Wrocławiu - sprawdź rozkład jazdy, www.wroclaw.pl [dostęp 2022-01-04] (pol.).
  29. a b CMSMirage, Autobus 722 we Wrocławiu - sprawdź rozkład jazdy, www.wroclaw.pl [dostęp 2022-01-04] (pol.).
  30. a b CMSMirage, Autobus 917 we Wrocławiu - sprawdź rozkład jazdy, www.wroclaw.pl [dostęp 2022-01-04] (pol.).
  31. a b CMSMirage, Autobus 923 we Wrocławiu - sprawdź rozkład jazdy, www.wroclaw.pl [dostęp 2022-01-04] (pol.).
  32. a b CMSMirage, Autobus 937 we Wrocławiu - sprawdź rozkład jazdy, www.wroclaw.pl [dostęp 2022-01-04] (pol.).
  33. a b CMSMirage, Autobus 938 we Wrocławiu - sprawdź rozkład jazdy, www.wroclaw.pl [dostęp 2022-01-04] (pol.).
  34. a b CMSMirage, Autobus 948 we Wrocławiu - sprawdź rozkład jazdy, www.wroclaw.pl [dostęp 2022-01-04] (pol.).
  35. a b CMSMirage, Autobus 958 we Wrocławiu - sprawdź rozkład jazdy, www.wroclaw.pl [dostęp 2022-01-04] (pol.).
  36. a b OpenStreetMap, OpenStreetMap [dostęp 2022-01-04] (pol.).
  37. a b ArcGIS Web Application, gis.um.wroc.pl [dostęp 2022-01-04].
  38. Biuletyn Informacji Publicznej, bip.dolnyslask.pl [dostęp 2022-01-04].
  39. a b Plakatowy rozkład jazdy - Wybór stacji - Portal Pasażera - PKP Polskie Linie Kolejowe S.A., portalpasazera.pl [dostęp 2022-01-04] (pol.).
  40. Waymarked Trails - Hiking, hiking.waymarkedtrails.org [dostęp 2022-01-04].
  41. Rejestr zabytków nieruchomych woj. dolnośląskiego. Narodowy Instytut Dziedzictwa. s. 224,225. [dostęp 2012-11-18]. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-03-29)].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Ewa Kobel: Leśnica - z dziejów miasta i parafii. Wrocław-Leśnica: Duszpasterstwo Rzymskokatolickiej Parafii św. Jadwigi, 2004. ISBN 83-920746-0-2.
  • Gustav Adolf Stenzel: Liber Fundationis Claustri Sanctae Mariae Virginis in Henrichow. Breslau: Josef Max & Komp., 1854.
  • Colmar Grünhagen: Regesten zur Schleisischen Geschichte. Breslau: Josef Max & COMP., 1866.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]