Tarnogaj

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Herb Wrocławia Tarnogaj
Osiedle Wrocławia
Ilustracja
Ulica Tarnogajska - główna oś komunikacyjna Tarnogaju
Państwo  Polska
Województwo  dolnośląskie
Miasto Wrocław
W granicach Wrocławia 1904
Wysokość 116 m n.p.m.
Populacja (2007)
• liczba ludności

5000
Położenie na mapie Wrocławia
Położenie na mapie
51°04′53,78″N 17°03′40,51″E/51,081606 17,061253
Portal Portal Polska

Tarnogajosiedle w południowo-wschodniej części Wrocławia, w dawnej dzielnicy Krzyki, pomiędzy ulicą Bardzką na zachodzie a torami kolejowymi na południu (za ulicą Śliwkową), wschodzie (poza ulicami biskupa Bogedaina i Międzyleską) i północy (tam osiedle sięga ulic Prudnickiej i Sernickiej). Nieformalnie podzielone jest ulicą Armii Krajowej na dwie cześci Osiedle Henrykowskie i Osiedle mieszkaniowe Tarnogaj we Wrocławiu,a każda z cześć posiada własną parafię: Kościół św. Ducha we Wrocławiu i Parafia św. Stefana we Wrocławiu. Osiedle, według szacunków Urzędu Miasta, pod koniec roku 2004 zamieszkiwało około 5,1 tys. osób.

Nazwa[edytuj]

Według niemieckiego językoznawcy Heinricha Adamy nazwa miejscowości wywodzi się od polskiej nazwy małego obszaru leśnego – „gaju[1]. W swoim dziele o nazwach miejscowych na Śląsku wydanym w 1888 roku we Wrocławiu jako najstarszą nazwę miejscowości wymienia Gay podając jej znaczenie „Trockenes Waldchen” czyli po polsku „Suchy gaik”[1]. Pierwotna nazwa została później przez Niemców fonetycznie zgermanizowana na Durrgoy tracąc swoje pierwotne znaczenie[1].

Podobny wywód przedstawia również niemiecki językoznawca Paul Hefftner. W książce o nazwach miejscowych regionu wrocławskiego z 1910 roku pisze Der Name ist das polnische Appellativum gaj, cech. und wend. haj = lucus, Hain, Waldchen[2].

Historia[edytuj]

W przeszłości teren ten zajmowała wieś wzmiankowana już w 1288, potem w 1311 jako Gay, 1316 Gaya, 1320 i 1374 Gay, 1579 Dirngay, 1638 Dürgay, 1669 Dirgai, wreszcie aż do 1904, kiedy włączono ją do miasta, jako Dürrgoy[2]. Pod nazwą Dürrgoy funkcjonowało tu do 1945 osiedle, przemianowane później na krótko na Cierniogaj i ostatecznie znane od 1948 do dziś jako Tarnogaj.

Według zapisków w roku 1336 Jan z Głogowa otrzymał wieś od Małgorzaty, wdowy po Piotrze z Głogowa. Następnym jej właścicielem stał się w 1352 r. Ernko ze Złotoryi, a od 1385 do sekularyzacji w 1810 - wrocławscy misjonarze od Świętego Krzyża. W roku 1795 mieszkały tu 144 osoby, zajmujące się głównie uprawą warzyw na potrzeby Wrocławia, zamieszkałe w 21 domach; w 1845 r. liczba mieszkańców wynosiła już 230. Od przełomu XIX i XX wieku na terenie dzisiejszego Tarnogaju funkcjonuje gazownia (obecnie pod nazwą Dolnośląskie Okręgowe Zakłady Gazownicze), zaopatrująca miasto. 12 marca 1933 r. naziści uruchomili na Tarnogaju pierwszy w III Rzeszy obóz koncentracyjny KZ Dürrgoy dla więźniów politycznych, który jednak zamknięto już jesienią tego samego roku. Podczas oblężenia Festung Breslau w 1945 r. zacięte walki na tym terenie spowodowały znaczne zniszczenia (m.in. przestał istnieć znajdujący się tu od średniowiecza młyn).

Dzielnica, zaprojektowana jako nowoczesne osiedle robotnicze, odpoczątku była dobrze skomunikowana. Już w 1901 roku do końca ul. Hubskiej doprowadzono linię tramwajową, wydłużoną w 1922 roku do końca ul. Pięknej, a w 1930 r. do ul. Gazowej. W latach 1912-1914 przez Tarnogaj przebiegała także linia trolejbusowa z Wilczego Kąta do Brochowa[3].

Po wojnie komunikację tramwajową na Tarnogaju wznowiono w 1948 roku[3]. Ze względu na bliskość gazowni nie lokalizowano w tym osiedlu zabudowy mieszkaniowej, a w latach 70. umiejscowiono ją w sąsiedztwie – w znajdującym się po drugiej stronie ulicy Bardzkiej osiedlu Gaj. Gazownia jest najstarszym, ale nie jedynym funkcjonującym dziś na tym terenie zakładem przemysłowym: znajduje się tu także Mostostal, Hydrobudowa, Transbud i kilka innych; Tarnogaj pozostaje osiedlem przemysłowym, znajdują się tu także liczne ogródki działkowe. Na obszarze osiedla znajduje się kościół parafialny św. Stefana oraz siedziba Wrocławskiego Koła Towarzystwa Pomocy im. św. Brata Alberta i schronisko dla bezdomnych mężczyzn.

W latach 1970. przebudowano krańcówkę na Tarnogaju, dotychczasowy trójkąt torowy zastąpiono pętlę otaczającą dwie kamienice[3].

Historycznie, według mapy M. Grügera z 1911, granica pomiędzy Dürrgoy i Herdain (obecnie Gaj przebiegała wzdłuż Münsterbergerstraße (dzisiejszej ulicy Ziębickiej), zatem dzisiejszy Tarnogaj sięga nieco dalej na zachód niż wówczas; natomiast na wschodzie, zaliczane niegdyś do wsi Dürrgoy okolice Wansenerstraße (dzisiejszej ulicy Skibińskiego) – niegdyś cmentarze, dziś tereny przemysłowe na zachód od Krakowskiej – obecnie wchodzą w skład osiedla Księże Małe. Częścią współczesnego Tarnogaju jest także dawne Osiedle Henrykowskie

Komunikacja miejska[edytuj]

Transport publiczny w tym rejonie zapewnia komunikacja tramwajowa (pętla końcowa przy gazowni) – obecnie dojeżdża tam linia 8 z Zawalnej / Karłowic, oraz kilka linii autobusów miejskich:

100 (Tarnogaj — Mokry Dwór)
125 (Brochów — Aleja Piastów)
134 (Tarnogaj — Nowy Dwór – pętla)
136 (Tarnogaj — Kozanów)
145 (Tarnogaj — Sępolno)
325 (Brochów — Avicenny – Poczta Polska)
800 (Bardzka — Kotwice I – cmentarna)
245 (Bieńkowice — Pracze Odrzańskie) (linia nocna)

Zobacz też[edytuj]

Linki zewnętrzne[edytuj]

Przypisy

  1. a b c Heinrich Adamy: Die Schlesischen Ortsnamen ihre entstechung und bedeutung. Breslau: Verlag von Priebotsch`s Buchhandlung, 1888, s. 67.
  2. a b Paul Hefftner: Ursprung und Bedeutung der Ortsnamen im Stadt und Landkreise Breslau. Breslau: Ferdinand Hirt, 1910, s. 23.
  3. a b c Poznaj niezwykłą historię Wrocławia i zobacz archiwalne zdjęcia - Lokum Deweloper, lokum-deweloper.pl [dostęp 2017-06-05] (pol.).