Przedmieście Świdnickie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Herb Wrocławia Przedmieście Świdnickie
Osiedle Wrocławia
Ilustracja
Podwale, na pierwszym planie gmach policji, na drugim – sądu i prokuratury
Państwo  Polska
Województwo  dolnośląskie
Miasto Wrocław
Data założenia 1991
W granicach Wrocławia 1768-1868 (okres przyłączania różnych części osiedla)
Populacja (2009)
• liczba ludności

17,7 tys.[1]
Położenie na mapie Wrocławia
Położenie na mapie
Portal Portal Polska
Nieistniejący monument nagrobny von Tauentziena na placu jego imienia (dziś pl. Kościuszki)

Przedmieście Świdnickie – osiedle we Wrocławiu, do 1990 (tj. do czasu likwidacji podziału miasta na dzielnice) będące częścią dzielnicy administracyjnej Stare Miasto, obok osiedla Szczepin i osiedla Stare Miasto. Po zmianach dokonanych przez Radę Miasta w roku 2006, do potrzeb ewidencyjno-wyborczych Przedmieście Świdnickie obejmuje ulice[2] znajdujące się wewnątrz obszaru ograniczonego od południa nasypem kolejowym od stacji Wrocław Główny na zachód, od zachodu i północnego zachodu – terenami kolejowymi przy Dworcu Świebodzkim, od północy – Fosą Miejską; na wschodzie – ulicą Dworcową, której numery nieparzyste (od 1 do 31) zaliczane są do Przedmieścia Świdnickiego, a parzyste (2‒32) do osiedla Przedmieście Oławskie. Przedmieście Świdnickie zamieszkane jest przez około 18 tysięcy osób (dane z lat 2006 i 2007).

Gmach NOT przy ul. Piłsudskiego, dawniej siedziba Sejmu Śląskiego
Plac Orląt Lwowskich przed dworcem Świebodzkim

Historia[edytuj]

Przedmieście Świdnickie swoją historyczną nazwę (niem. Schweidnitzer Vorstadt) zawdzięcza położeniu przed Bramą Świdnicką znajdującą się w miejskich murach na trakcie z wrocławskiego Rynku do Świdnicy. W drugiej połowie XVIII wieku część podwrocławskich przedmieść (w tym Przedmieścia Świdnickiego mniej więcej do linii ówczesnych Schweidnitzer Anger, tj. Świdnickich Błoni albo Świdnickich Pastwisk, w przybliżeniu pokrywającej się z dzisiejszą ul. Piłsudskiego) włączono pod jurysdykcję miasta. Budowano tam tylko domy drewniane (zakazywano budowania konstrukcji murowanych), które w razie zbliżającego się do miasta zagrożenia obcych wojsk bezwzględnie wypalano (tak było też w listopadzie 1806, kiedy zbliżały się wojska napoleońskie), co utrudniać miało ukrycie się najeźdźców przed obserwacją i ostrzałem z miejskich murów. Do początków XIX wieku, kiedy wskutek decyzji Francuzów podjętej po kapitulacji pruskiego garnizonu we Wrocławiu przed Hieronimem Bonaparte (6 stycznia 1807) rozpoczęto burzenie fortyfikacji miejskich, wrocławskie przedmieścia, w tym Przedmieście Świdnickie, zamieszkane było przez ludność zajmującą się głównie zaopatrywaniem miasta w podstawowe artykuły spożywcze (ogrodników i drobnych hodowców). Znajduje to swe odzwierciedlenie w historycznych nazwach: wspomniane już Schweidnitzer Anger od około 1823 nazywano Gartenstraße, tj. ulicą Ogrodową (wschodni odcinek tego traktu nazywany był Angerstraße, czyli ulicą Pastwiskową)[3].

Niespełna dwa lata po kapitulacji i po rozpoczęciu likwidacji murów ustanowiono 19 listopada 1808 we Wrocławiu nowe prawo miejskie (Städteordnung), którym włączono do miasta jego przedmieścia, w tym Przedmieście Świdnickie. Granice tego obszaru dość dokładnie pokrywały się ze współczesnymi, co wynika z faktu, iż linię kolejową, której nasyp dziś stanowi granicę południową Przedmieścia wytyczono w latach 40. XIX wieku na skraju ówczesnego miasta[4].

Od tego czasu rozpoczęła się stosunkowo szybka zabudowa Przedmieścia Świdnickiego miejskimi kamienicami oraz obiektami użyteczności publicznej i handlowymi. Wytyczono przedłużenie ulicy Świdnickiej i prostopadłe do niej trakty Tauentzien Straße (dziś ul. Kościuszki) i Angerstraße i Gartenstraße (dziś ul. Piłsudskiego), wyznaczono działki wzdłuż biegnącej wzdłuż fosy ulicy Podwale. Ulice te do dziś pozostają najważniejszymi osiami komunikacyjnymi w tej części miasta, wraz z będącą przedłużeniem ul. Piotra Skargi ulicą Kołłątaja, oraz ulicą Grabiszyńską, natomiast wyznaczone w XIX wieku place: Berlinerplatz (nazwa nadana po wybudowaniu dworca Świebodzkiego i dworca Marchijskiego, później przemianowany na Elferplatz[5]), Sonnenplatz i Tauentzien Platz (Orląt Lwowskich, Legionów i Kościuszki) nadal są ważnymi węzłami komunikacyjnym.

Obiekty[edytuj]

Najbardziej eksponowanymi obiektami Przedmieścia Świdnickiego są: Dworzec Główny (wybudowany w latach 18551857) przy ul. Piłsudskiego, gmach aresztu (dawniej więzienie) i sądów, wybudowane w latach 18451852 i rozbudowywane w 18811887 i 1930) w kwartale ulic Muzealnej, Podwale, Świebodzkiej i Sądowej, koszary 11 regimentu grenadierów im. króla Fryderyka III (wybudowane w latach 18281834, dziś Starostwo Powiatowe; wcześniej w tym miejscu stacjonowali kirasjerzy) przy Podwalu, Komenda Wojewódzka Policji (19251927) w kwartale Podwala, Muzealnej, Druckiego-Lubeckiego i Łąkowej, budynek loży masońskiej „Hermann zur Beständigkeit” (1912, dziś klub policyjny „Śnieżka”), gmach Sejmu Śląskiego (18931895, dziś siedziba NOT), domy handlowe Martina Schneidera (1908/1929, dziś DH „Podwale”) i Wertheim (1928, dziś DH „Renoma”) przy skrzyżowaniu Świdnickiej z Podwalem.

Nie zachowała się do dziś wybudowana w latach 18651872 Synagoga na Wygonie (przy Podwalu i Łąkowej), spalona podczas nocy kryształowej w 1938 i po wojnie już nie odbudowana, ani Śląskie Muzeum Sztuk Pięknych (Museum der bildenden Künste) wybudowane w latach 18751880 przy placu Muzealnym, uszkodzone w średnim stopniu podczas oblężenia Festung Breslau w 1945, później nieodbudowane i ostatecznie zburzone w 1962; na jego miejscu jest dziś tysiąclatkaszkoła podstawowa nr 67. Wybudowana w 1908 hala targowa nr II (bliźniacza wobec powstałej w tym samym czasie hali targowej przy ul. Piaskowej), również uszkodzona w średnim stopniu, zburzona została w 1973 (znajdowała się na tyłach Filharmonii Wrocławskiej w miejscu dzisiejszego placu targowego przy ul. Zielińskiego).

Zburzone też zostały znajdujące się tu pomniki: konny cesarza Fryderyka III na placu Muzealnym przed Śląskim Muzeum Sztuk Pięknych z 1905 oraz generała Friedricha Bogislava von Tauentziena na placu Kościuszki.

Po wojennych zniszczeniach wokół placu Kościuszki powstały w latach 19541956 budynki mieszkalne w stylu socrealistycznym, podobne do warszawskich w Marszałkowskiej Dzielnicy Mieszkaniowej (MDM), nadano im nazwę „Kościuszkowskiej Dzielnicy Mieszkaniowej” (KDM).

Podział administracyjny Przedmieścia Świdnickiego do roku 1945[edytuj]

  • Gabitz (dzisiejsze Gajowice)
  • Kleinburg (dzisiejszy Borek)
  • Kaiser-Wilhelm-Viertel (Dzielnica Cesarza Wilhelma)[6]
  • Neudorf (Nowa Wieś)[6]
  • Siebenhufen (Siedem Łanów)[7]
  • Tauentzienviertel (Dzielnica Tauentziena)[8]

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

  1. Granice osiedla w rozumieniu ewidencyjno-wyborczym s.10
  2. Spis ulic i ich odcinków zaliczanych do Przedmieścia Świdnickiego ulic według Uchwały nr LIV/3267/06 Rady Miejskiej Wrocławia z 6 lipca 2006 roku, s. 4
  3. wcześniej, w XVIII w. odcinek od Grabiszyńskiej do Stawowej nazywano Große Anger (Wielkie Błonia), od Stawowej do Dworcowej Neue Anger (Nowe Błonia) albo Judenanger (Błonia Żydowskie)
  4. niewielka różnica to rejon dzisiejszych ulic Zdrowej, Pochyłej, Wysokiej, Szpitalnej i Żytniej, które do około 1870 znajdowały się poza Przedmieściem Świdnickim (Rogatka KąckaCanther Barriere – zlokalizowana była przy dzisiejszym skrzyżowaniu Jęczmiennej i Grabiszyńskiej) i dopiero dokonana w tym czasie korekta przebiegu fragmentu linii kolejowej spowodowała, że przesunięta równocześnie została granica administracyjna
  5. dosłownie „plac Jedenastkowy”, na cześć stacjonującego w znajdujących się nieopodal koszarach 11. regimentu grenadierów; nazwa nadana 3 lipca 1935 w stulecie stacjonowania we Wrocławiu tego pułku
  6. a b część dzisiejszej dzielnicy Południe
  7. okolice dzisiejszej ulicy Tęczowej
  8. okolice dzisiejszej ulicy Kościuszki

Bibliografia[edytuj]

Linki zewnętrzne[edytuj]