Waręż

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Waręż
Ilustracja
Kościół św. Marka w Warężu
Herb
Herb
Państwo  Ukraina
Obwód Flag of Lviv Oblast.png lwowski
Rejon sokalski
Powierzchnia 2,17 km²
Wysokość 202 m n.p.m.
Populacja (2001)
• liczba ludności
• gęstość

888
409 os./km²
Nr kierunkowy +380 3257
Kod pocztowy 80014
Położenie na mapie obwodu lwowskiego
Mapa lokalizacyjna obwodu lwowskiego
Waręż
Waręż
Położenie na mapie Ukrainy
Mapa lokalizacyjna Ukrainy
Waręż
Waręż
Ziemia50°31′12″N 24°05′24″E/50,520000 24,090000
Strona internetowa
Portal Portal Ukraina
Widok na Waręż z Sulimowa

Waręż (ukr. Варяж; pol. hist. (1951–89) Nowoukrainka) – wieś (do 1934 miasteczko) na Ukrainie w obwodzie lwowskim, w rejonie sokalskim.

Prywatne miasto duchowne lokowane w 1538 roku położone było w XVI wieku w województwie bełskim[1].

Do 17 września 1939 leżał w woj. lwowskim, a do 15 lutego 1951 w woj. lubelskim (powiat hrubieszowski) jako siedziba gminy Waręż.

Miejscowość liczy niespełna 900 mieszkańców.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Miasteczko zostało założone w 1538 przez Feliksa Oszczowskiego z Oszczowa na mocy przywileju króla Zygmunta I Starego. W okresie międzywojennym znajdował się w województwie lwowskim, w powiecie sokalskim. W 1688 roku Marek Matczyński założył w Warężu kolegium pijarów; do nauczycieli należał m.in. Ignacy Zaborowski, autor pierwszych polskich tablic logarytmicznych (1787).

Od 26 października 1939 do 1944 należał do Generalnego Gubernatorstwa, w tym od 1 sierpnia 1941 do dystryktu Galicja GG. Podczas okupacji niemieckiej w latach 1941-1942 w Warężu funkcjonował obóz pracy, w którym zginęło kilkuset Żydów[2]. 17 marca 1944 roku wobec zagrożenia ze strony UPA polska ludność Waręża ewakuowała się do Sokala i innych miejscowości. Zginęło 11 osób, które nie opuściły miejscowości[3].

Od 1944 do 1951 roku w granicach do Polski, jako siedziba gminy Waręż, która po przeniesieniu Waręża do ZSRR została przemianowana na gminę Hulcze, a siedziba przeniesiona do Hulcza[4]. 27 maja 1945 roku Waręż stał się obiektem ataku UPA oraz prawdopodobnie WiN-AK. Zdobyto posterunek MO oraz wykonano egzekucje na 10 ludziach, głównie działaczach komunistycznych i konfidentach. Prawdopodobnie była to pierwsza wspólna akcja UPA i WiN-AK[5]. Podczas drugiego ataku UPA na Waręż 5 października 1946 roku zginęło 2 żołnierzy Wojska Polskiego i 4 milicjantów, uległo spaleniu 67 budynków mieszkalnych i ponad 158 budynków gospodarczych[3].

Od 15 lutego 1951 (na podstawie umowy o zamianie granic) należał do ZSRR, gdzie zmieniono nazwę na „Nowoukrainka” (do 1989). Po rozpadzie ZSRR od 1991 roku w granicach Ukrainy.

W Warężu urodził się w 1878 roku Bolesław Popowicz – polski polityk, generał brygady Wojska Polskiego, senator IV kadencji w II RP.

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

  • najbardziej znanym zabytkiem Waręża jest kościół św. Marka (pijarów) z XVII wieku, projektu Jana Michała Linka. Kościół od 1983 r. pozostaje w stanie ruiny.
  • dawny kościół katolicki, obecnie cerkiew greckokatolicka z k. XVII w., prawdopodobnie również projektu Jana Michała Linka
  • XVIII-wieczna przydrożna kapliczka słupowa
Panorama Waręża widziana z Polski

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Wójcik Marek: "Malowidła ścienne w kościele popijarskim p.w. św. Marka w Warężu i ich pierwowzory graficzne - dzieła Pozza i Rubensa" [w:] Sztuka Kresów Wschodnich: materiały sesji naukowej, 3.1998

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Zenon Guldon, Jacek Wijaczka, Skupiska i gminy żydowskie w Polsce do końca XVI wieku, w: Czasy Nowożytne, 21, 2008, s. 174.
  2. Холокост на территории СССР: Энциклопедия, Red. I.A. Altman, Moskwa 2009, ​ISBN 978-5-8243-1296-6​ s. 132
  3. a b Szczepan Siekierka, Henryk Komański, Krzysztof Bulzacki, Ludobójstwo dokonane przez nacjonalistów ukraińskich na Polakach w województwie lwowskim 1939-1947, Wrocław: Wydawnictwo Stowarzyszenie Upamiętnienia Ofiar Zbrodni Ukraińskich Nacjonalistów, 2006, s. 1022, ISBN 83-85865-17-9, OCLC 77512897.
  4. Dz.U. z 1951 r. Nr 60, poz. 412
  5. Grzegorz Motyka, Rafał Wnuk, Pany i rezuny. Współpraca AK-WiN i UPA 1945-1947, s. 92

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]