Operacja Synteza

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Operacja Synteza - akcja wywiadu Armii Krajowej pod kryptonimem "Synteza", która miała na celu zlokalizowanie i rozpoznanie technologii produkcji benzyny syntetycznej w fabryce Hydrierwerke Pölitz (Police k. Szczecina). Fabryka została kompletnie zniszczona w szeregu nalotów bombowych lotnictwa alianckiego w okresie od października 1944 roku do stycznia 1945.

Cel akcji[edytuj]

Operacja przeprowadzona została w ramach sieci wywiadowczej funkcjonującej pod nazwą „Lombard”, która podporządkowana była Oddziałowi II Komendy Głównej Armii Krajowej. Jednym z zadań „Bałtyku” było szczegółowe rozpracowanie wywiadowcze rejonu Szczecina ze szczególnym uwzględnieniem funkcjonowania fabryki benzyny syntetycznej w Policach "niem. Hydrierwerke Pölitz" produkującej paliwo dla potrzeb niemieckiej machiny wojennej (m.in. rakiet V-2) oraz szczecińskich stoczni. Całość umownie określono kryptonimem „Synteza”. Rozpracowanie wywiadowcze odbyło się w oparciu o pomorską ekspozyturę II Komendy AK zwanej „Bałtyk” dzielącej się na oddziały "Bałtyk 301" kier. „Kolski" (Edmund Czarnowski), "Bałtyk 302" kier. „Apoli" (Apolinary Łagiewski) i "Bałtyk 303" kier. „Sęk", „Tragarz" (Augustyn Traeger).[1]

Przebieg operacji[edytuj]

Podczas akcji wywiad AK prowadził obserwację celów, wywiady z polskimi robotnikami przymusowymi oraz wprowadził na teren fabryki agenta przebranego w mundur organizacji Todta. Efektem działań wywiadowczych były precyzyjne dane przekazywane wywiadowi AK, a za jego pośrednictwem wywiadowi brytyjskiemu, co umożliwiło przeprowadzenie w okresie 1944-1945 r. przez lotnictwo alianckie szeregu bardzo dokładnych bombardowań fabryki. W wyniku akcji wywiadowczych "Bałtyk 301" zdołał zidentyfikować także szczegółowe rozmieszczenie magazynów produ­kowanej w Policach koło Szczecina benzyny syntetycznej, które mieściły się w Gdańsku, Gdyni i Malborku.[2]

Po akcji[edytuj]

Po nalotach i kompletnym zniszczeniu fabryki, Gestapo wpadło jednak na trop uczestników akcji. Większość uczestników aresztowano i w wyniku procesu w Berlinie kary śmierci uniknęły tylko pojedyncze osoby. Z pięciu wyroków śmierci wykonano cztery – wszystkie niemal w przededniu zdobycia stolicy Niemiec przez Armię Czerwoną. W 1972 roku powstał film dokumentalny pt. "KRYPTONIM "SYNTEZA" w reżyserii Andrzeja Androchowicza.

Bombardowania[edytuj]

Szkielet hali fabrycznej

Z uwagi na duże znaczenie strategiczne dla III Rzeszy pierwsze bombardowania fabryki rozpoczęły się już we wrześniu 1940 r. Duża intensywność nalotów zmusiła Niemców do budowy zapory balonowej oraz schronów. Mimo zwiększonej intensywności nalotów w roku 1944 fabryka dalej produkowała benzynę. Dopiero na początku 1945 r., po ostatnim nalocie, w którym udział brali także piloci z polskiego 300 Dywizjon Bombowy Ziemi Mazowieckiej fabryka zakończyła produkcję.

Bombardowania fabryki w latach 1940-1945:[3]

Uczestnicy akcji[edytuj]

  • Leon Chaustow,
  • Edmund Czarnowski,
  • „Apoli" (Apolinary Łagiewski),
  • „Tragarz" (Augustyn Traeger)

Przypisy

  1. Film dokumentalny "KRYPTONIM "SYNTEZA" Reżyseria: Andrzej E. Androchowicz, Polska 1972
  2. KONRAD CIECHANOWSKI "Zapiski o konspiracyjnej działalności Józefa Klawikowskiego,komendanta TOW „Gryf Pomorski" na powiat tczewski", "Kociewski magazyn regionalny"Kwartalnik społeczno-kulturalny Nr 4 (31) zima 2000 • PL ISSN 0860-1917
  3. Jan Matura, "Historia Polic od czasów najstarszego osadnictwa do II wojny światowej", Police 2002


Bibliografia[edytuj]

  • Film dokumentalny "KRYPTONIM "SYNTEZA" Reżyseria: Andrzej E. Androchowicz, Polska 1972