Krakowska Brygada Kawalerii

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Krakowska Brygada Kawalerii
Historia
Państwo  II Rzeczpospolita
Sformowanie 1921
Rozformowanie 1939
Nazwa wyróżniająca Krakowska
Tradycje
Rodowód 5 Brygada Jazdy
V Brygada Jazdy
5 Samodzielna Brygada Kawalerii
Dowódcy
Ostatni gen. bryg. Zygmunt Piasecki
Działania zbrojne
kampania wrześniowa
Organizacja
Dyslokacja garnizon Kraków
Rodzaj sił zbrojnych wojsko
Rodzaj wojsk kawaleria
Podległość Dowództwo Okręgu Korpusu Nr V
Armia „Kraków”

Krakowska Brygada Kawalerii (Krakowska BK) – wielka jednostka kawalerii Wojska Polskiego II RP.

Brygada w latach 1924-1939[edytuj]

W 1924 roku V Brygada Jazdy przemianowana została na 5 Samodzielną Brygadę Kawalerii. Równocześnie w jej skład włączono 5 Pułk Strzelców Konnych.

W latach 1921-1926 brygada podlegała bezpośrednio dowódcy Okręgu Korpusu Nr V. Dowództwo brygady stacjonowało w Krakowie.

W 1925 roku przy 8 Pułku Ułanów sformowany został 5 Szwadron Samochodów Pancernych.

W 1926 roku ze składu brygady wyłączony został 2 Pułk Szwoleżerów Rokitniańskich, który dyslokowany został do Starogardu i podporządkowany dowódcy 8 Samodzielnej Brygady Kawalerii.

W 1930 roku ze składu brygady wyłączono 5 Szwadron Samochodów Pancernych i podporządkowano dowódcy 2 Dywizjonu Samochodów Pancernych.

6 października 1933 roku trzy pułki Brygady wzięły udział w rewii polskiej kawalerii, nazywanej „Świętem Kawalerii Polskiej”, która odbyła się na krakowskich błoniach w 250. rocznicę bitwy pod Wiedniem[1].

Z dniem 1 kwietnia 1937 roku 5 SBK przemianowana została na Krakowską Brygadę Kawalerii.

Organizacja pokojowa Krakowskiej BK w 1937 roku:

W sierpniu 1939 roku Ministerstwo Spraw Wojskowych wprowadziło „nowe składy osobowe kawalerii”. Pułki kawalerii na stopie pokojowej zostały podzielone na dwie grupy różniące się stanem osobowym i koni. Dwa pułki należące do Krakowskiej BK (8 ułanów i 5 strzelców konnych) zostały zaliczone do grupy II, a trzeci pułk (3 ułanów) do grupy I[2]. Juliusz S. Tym skonstatował, że rozkaz z sierpnia wprowadzający zmiany w etacie pokojowym, w sytuacji gdy pułki kawalerii od czterech miesięcy prowadziły przygotowania wojenne nie został w pełni wykonany[3].

Udział w kampanii wrześniowej 1939 roku[edytuj]

Armia krakow 1939.png
Bitwa tomaszow lub 1.png

Krakowska Brygada Kawalerii pod dowództwem gen. bryg. Zygmunta Piaseckiego wchodziła w skład Armii „Kraków”. Broniła ona odcinka ZąbkowiceCzęstochowa na prawym skrzydle Armii. W pierwszych dniach września niemiecki XV Korpus Armijny gen. piech. Hermanna Hotha przełamał jej obronę pod Woźnikami i Zawierciem.

1 września 3 Pułk Ułanów Śląskich bronił Koszęcina i Kalet przed niemiecką 2 Dywizją Lekką gen. por. Georga Stumme. Tego dnia Niemcom udało się zepchnąć pułk na pozycję pod Woźnikami. 2 września rano ponowiła natarcie niemiecka 2 Dywizja Lekka, wdzierając się w obronę Brygady na Floriańskiej Górze bronionej przez szwadron 3 Pułku Ułanów Śląskich. Tu kontratakiem zdołano odzyskać pozycję, ale pod Ligotą Woźnicką Niemcom udało się przełamać obronę 8 Pułku Ułanów. Pod naporem wroga Brygada rozpoczęła odwrót pod Zawiercie nad Wartą. 3 września 8 Pułk Ułanów oddzielił się od Brygady i walczył następnie pod Szczekocinami, a potem w ramach Armii „Lublin”. 4 września Brygada otrzymała rozkaz odwrotu nad Nidę w kierunku Pińczowa i Miechowa. Cofająca się Brygada była często atakowana przez niemiecką 2 Dywizję Lekką. W dniach 5–6 września walczyła pod Pińczowem, po czym wycofała się ku Wiślicy. 7 września osłaniała w Nowym Korczynie sztab Armii. 10 września przeprawiła się prawy brzeg Wisły pod Baranowem Sandomierskim. Następnie wzięła udział w I bitwie pod Tomaszowem Lubelskim. 14–15 września jednostki Armii „Kraków” i „Lublin” toczyły ciężkie walki w Puszczy Solskiej. 16 września Armia „Kraków” kontynuowała bitwę pod Biłgorajem. W walkach tych brała udział Brygada, broniąc rejonu silnie atakowanych przepraw na rzece Tanew pod Budziarzami i Księżpolem. 15 września o świcie na przeprawę przez Tanew pod Księżopolem wyszło silne uderzenie niemieckie. Po trzygodzinnej walce Niemcy zostali odrzuceni pod Tarnogród. Brygada zaatakowała Tarnogród, wdzierając się na północny skraj miasta i do rynku, ale przeciwuderzenie Niemców odrzuciło ją ponownie na linię Tanwi. 16 września walczyła pod Dereźnią Solską i Dereźnią Majdańską oraz Starym Majdanem i Nowym Majdanem. Nie udało się jej przebić z okrążenia w kierunku południowym. Skapitulowała wraz z resztą Armii.

Organizacja wojenna Krakowskiej BK we wrześniu 1939 roku[edytuj]

Pododdziały przydzielone:

Ośrodek Zapasowy Kawalerii „Dębica” – mjr Jan Sroczyński

Obsada personalna Kwatery Głównej[edytuj]

Obsada personalna Kwatery Głównej Krakowskiej Brygady Kawalerii we wrześniu 1939 roku[5][6]

  • dowódca brygady – gen. bryg. Zygmunt Piasecki
  • oficer ordynansowy - ppor. rez. kaw. Andrzej Czapski
  • szef sztabu – ppłk dypl. kaw. Tadeusz Julian Nalepa
  • oficer operacyjny - rtm. Stanisław Szczypa (słuchacz I rocznika WSWoj.)
  • oficer informacyjny - por. dypl. kaw. Henryk Algernan Gustaw Ottmar Maria Breza †27 IX 1939 Zielona k. Rawy Ruskiej
  • dowódca łączności - kpt. łącz. Wacław Dramiński (do 29 VIII 1939 dowódca łączności Pomorskiej BK)
  • kwatermistrz – rtm. dypl. Witold Sokolnicki
  • szef służby intendentury - kpt. int. z WSW Piotr Borkowski
  • naczelny lekarz - mjr lek. Jerzy Marceli Paweł Kluczyński †3 IX 1939 Woźniki
  • naczelny lekarz weterynarii - ppłk lek. wet. Zygmunt Zawierucha (starszy lekarz weterynarii 8 puł)
  • szef służby sprawiedliwości i szef Sądu Polowego Nr 45 - kpt. aud. Mieczysław Alfons Kaczorowski (sędzia śledczy w WSO Nr V)
  • szef służby duszpasterstwa katolickiego - ks. kpl. Zygmunt Pastuszko (administrator parafii Częstochowa)
  • komendant Kwatery Głównej – rtm. w st. spocz. Franciszek Jakubowski
  • dowódca Szwadronu Sztabowego – por. rez. Kazimierz Chwirut

Odtworzenie brygady w ramach Armii Krajowej[edytuj]

Pod koniec lipca 1944 roku, na terenie Okręgu Krakowskiego AK, zgodnie z planem Odtwarzania Sił Zbrojnych, sformowana została Krakowska Brygada Kawalerii Zmotoryzowanej AK krypt. „Bank”, „B”, „CC”.

Organizacja i obsada personalna Krakowskiej BK Zmot. AK według stanu z 20 października 1944 roku
Dowództwo i sztab brygady (13 oficerów, 8 podoficerów i 42 szeregowców)

  • dowódca brygady – mjr kaw. Edward Kleszczyński ps. „Miechowita”, „Dzik”
  • szef sztabu – mjr piech. Adolf Skorwid ps. „Dąb”
  • adiutant – ppor. rez. Tadeusz Laskowski ps. „Skała I”
  • I oficer sztabu – por. Wacław Hubicki ps. „Hubert”
  • oficer wyszkolenia – por. rez. Zygmunt Kałwa ps. „Kamień”
  • oficer łączności i dowódca plutonu łączności – ppor. Witold Sławeta ps. „Bystry”
  • oficer broni – ppor. NN ps. "Żak";
  • oficer inżynierii i dowódca plutonu saperów – ppor. NN ps. „Pal”
  • kwatermistrz – kpt. NN ps. "Klon"
  • szef intendentury – ppor. rez. Tadeusz Dziedzicki ps. „Krzywda”
  • kapelan – ks. Mieczysław Skurczyński ps. „Miecz”
  • szef kancelarii – plut. pchor. rez. Stanisław Skalski ps. „Śledź”

8 Pułk Ułanów AK kryp. „U1”, „B/U”, „CC/U” (24 oficerów, 221 podoficerów i 1648 szeregowych)

  • dowódca pułku – mjr Józef Bokota ps. „Malina”, następnie kpt. Kazimierz Tomczak ps. „Lubicz”
  • I dywizjon – por. Franciszek Bednarski ps. „Zator”, następnie por. Marian Puz ps. „Komar”
  • II dywizjon – por. Bronisław Makowski ps. „Wyrwa”, następnie ppor. Franciszek Kozera ps. „Karp”
  • III dywizjon (początkowo dywizjon zapasowy brygady) – por. Edmund Sienkowski ps. „Pik”

5 Pułk Strzelców Konnych AK kryp. „Pszczoła”, „B/P”, „CC/P” (25 oficerów, 269 podoficerów i 1818 szeregowych)

  • dowódca pułku – rtm. Jerzy Jasielski ps. „Jawa”
  • I dywizjon – por. Stanisław Sierakowski ps. „Dołęga”
  • II dywizjon – por. Otto Śmiałek ps. „Kalina”
  • III dywizjon – kpt. Stefan Philipp ps. „Poraj” (początkowo jako IV/116 Pułku Piechoty AK Ziemi Olkuskiej kryp. „Winiarnia”)

Samodzielny Batalion Partyzancki „Skała”

Brygada posiadała także różnorodne jednostki specjalne, zaliczane do stanów liczbowych obwodów lub macierzystych oddziałów bojowych. Razem z 6 Dywizja Piechoty AK i 106 Dywizją Piechoty AK wchodziła w skład Grupy Operacyjnej „Garda” (nazywanej także „Kraków”) pod dowództwem płk. Edwarda Godlewskiego ps. „Garda”.

Obsada personalna dowództwa brygady[edytuj]

Dowódcy brygady
Szefowie sztabu
  • rtm. p.d. SG Medard Cibicki (do 1 XI 1923 → słuchacz kursu doszkolenia w Wyższej Szkole Wojennej)
  • mjr / ppłk SG Tadeusz Śmigielski (20 VI 1925[7] - 23 V 1927 → zastępca dowódcy 8 puł[8])
  • mjr dypl. Stanisław Edward Kozłowski (11 VI 1927[9] - 20 II 1930 → zastępca dowódcy 10 psk[10])
  • rtm. dypl. Emil Gruszecki (20 II 1930 - 1932 → Departament Kawalerii MSWojsk.)
  • rtm. dypl. Wacław Kamionko[a] (1932[11] - 7 VI 1934 → 10 psk[12])
  • mjr dypl. Grzegorz Dobrowolski-Doliwa (od 7 VI 1934)
  • ppłk dypl. kaw. Tadeusz Julian Nalepa (1938-1939)
Oficerowie sztabu
  • por. Włodzimierz Gilewski[b] (1923)
  • rtm. Jan Bolesław Marian Zieliński[c] (25 VI 1927 - 5 XI 1928 → 19 p.uł.[13])
  • rtm. dypl. Stefan Pronaszko (od 1 XI 1932)
  • rtm. Władysław Lucjan Michał Żurowski[d] (od 20 VIII 1925[14])
  • rtm. Stanisław Wołoszyn-Broczyński[e] (od 26 IV 1928[15])
  • rtm. Stanisław Szczucki (od 1928 dowódca szwadronu pionierów)[16]

Uwagi

  1. Podpułkownik dyplomowany kawalerii Wacław Kamionko ur. 18 marca 1901 roku. W 1939 roku pełnił służbę w Departamencie Dowodzenia Ogólnego Ministerstwa Spraw Wojskowych na stanowisku kierownika referatu. W czasie kampanii wrześniowej 1939 roku szef sztabu Grupy „Stryj”. W czasie kampanii norweskiej 1940 roku szef sztabu Samodzielnej Brygady Strzelców Podhalańskich. Odznaczony Krzyżem Srebrnym Orderu Wojennego Virtuti Militari, trzykrotnie Krzyżem Walecznych, Krzyżem Zasługi Wojsk Litwy Środkowej i Srebrnym Krzyżem Zasługi (19 marca 1937). M.P. z 1937 r. Nr 64, poz. 97. Rocznik Oficerski 1932, s. 153, 494.
  2. Podpułkownik Włodzimierz Gilewski urodził się 15 września 1893 roku. W czasie I wojny światowej służył w 2 Pułku Ułanów i 6 Pułku Piechoty. Odznaczony czterokrotnie Krzyżem Walecznych. Mianowany majorem ze starszeństwem z 1 stycznia 1931 roku w korpusie oficerów kawalerii. W 1932 roku w 2 Pułku Szwoleżerów Rokitniańskich w Starogardzie. W 1939 roku był I zastępcą dowódcy 6 Pułku Ułanów Kaniowskich w Stanisławowie. W kampanii wrześniowej zastępca dowódcy Ośrodka Zapasowego Kawalerii „Stanisławów”, a następnie dowódca Pułku Marszowego Podolskiej Brygady Kawalerii. Rocznik Oficerski 1932 s. 146, 626.
  3. Major audytor Jan Bolesław Marian Zieliński urodził się 7 lipca 1894 roku. 3 maja 1922 roku został zatwierdzony w stopniu rotmistrza ze starszeństwem z 1 czerwca 1919 roku. W 1928 roku został przeniesiony do 19 Pułku Ułanów Wołyńskich w Ostrogu, a później do korpusu oficerów sądowych. W 1932 roku pełnił służbę w Wojskowym Sądzie Okręgowym Nr V w Krakowie. Później został kierownikiem Wojskowego Sądu Rejonowego w Krakowie. W czasie kampanii wrześniowej 1939 roku był szefem służby sprawiedliwości 21 Dywizji Piechoty Górskiej i szefem Sądu Polowego Nr 21. Według Tadeusza Łaszczewskiego był odznaczony Krzyżem Srebrnym Orderu Wojennego Virtuti Militari. Lubelszczyzna - 1939 r. nazwiska osób na literę T - Ż. www.stankiewicze.pl, 2017-09-30. Rocznik Oficerski 1928, s. 330, 345. Rocznik Oficerski 1932, s. 310, 880.
  4. Rotmistrz Władysław Lucjan Michał Żurowski był oficerem 5 Pułku Strzelców Konnych. Odznaczony Krzyżem Srebrnym Orderu Wojennego Virtuti Militari i czterokrotnie Krzyżem Walecznych. Rocznik Oficerski 1924 s. 590, 605.
  5. Major kawalerii Stanisław Wołoszyn-Broczyński (ur. 27 V 1898 w Stanisławowie, zm. 1940 w Charkowie. Odznaczony Krzyżem Niepodległości i czterokrotnie Krzyżem Walecznych.

Przypisy

  1. Rezmer 2013 ↓, s. 132-133.
  2. Kozłowski 1964 ↓, s. 120.
  3. Tym 2004 ↓, s. 55.
  4. O kawalerii polskiej XX wieku s. 96
  5. Głowacki 1986 ↓, s. 311.
  6. Steblik 1989 ↓, s. 724.
  7. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 66 z 20 czerwca 1925 roku, s. 336.
  8. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 15 z 23 maja 1927 roku, s. 146.
  9. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 16 z 11 czerwca 1927 roku, s. 162.
  10. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 5 z 20 lutego 1930 roku, s. 69.
  11. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 13 z 9 grudnia 1932 roku, s. 408.
  12. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 11 z 7 czerwca 1934 roku, s. 161.
  13. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 17 z 25 czerwca 1927 roku, s. 190.
  14. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 85 z 20 sierpnia 1925 roku, s. 465.
  15. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 9 z 26 kwietnia 1928 roku, s. 145.
  16. Kazimierz Banaszek, Krystyna Wanda Roman, Zdzisław Sawicki, Kawalerowie Orderu Virtuti Militari w mogiłach katyńskich, 2000, s. 283.

Bibliografia[edytuj]

  • Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych. [dostęp 2016-02-15].
  • Ludwik Głowacki: Działania wojenne na Lubelszczyźnie w roku 1939. Wyd. 2. Lublin: Wydawnictwo Lubelskie, 1986. ISBN 8322203772.
  • Tadeusz Jurga: Wojsko Polskie : krótki informator historyczny o Wojsku Polskim w latach II wojny światowej. 7, Regularne jednostki Wojska Polskiego w 1939 : organizacja, działania bojowe, , uzbrojenie, metryki związków operacyjnych, dywizji i brygad. Warszawa : Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej 1975.
  • Kazimierz Banaszek; Krystyna Wanda Roman; Zdzisław Sawicki: Kawalerowie Orderu Virtuti Militari w mogiłach katyńskich. Kapituła Orderu Wojennego Virtuti Militari, 2000. ISBN 83-87893-79-X.
  • Eugeniusz Kozłowski: Wojsko Polskie 1936-1939. Próby modernizacji i rozbudowy. Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1964.
  • Waldemar Rezmer. Rewia polskiej kawalerii w Krakowie w 1933 roku. „Przegląd Historyczno-Wojskowy”. 3 (245), s. 127-144, 2013. Warszawa: Wydawnictwo „Czasopisma Wojskowe”. ISSN 1640-6281. 
  • Władysław Steblik: Armia „Kraków” 1939. Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1989. ISBN 8311074348.
  • Juliusz S. Tym. Przygotowania wojenne i mobilizacja 15 Pułku Ułanów Poznańskich. „Przegląd Historyczno-Wojskowy”. 3 (203), 2004. Warszawa: Ministerstwo Obrony Narodowej. ISSN 1640-6281.